Wyszukiwarka ustaw

2016 Pozycja 1749

©Telksinoe s. 1/306

Opracowano na podstawie: t.j.

Dz. U. z 2016 r.

poz. 1749, 1948, 2138, 2261,

z 2017 r. poz. 244, 768, 773, 966, 1139, 1452.

U S T A W A

z dnia 6 czerwca 1997 r.

Kodeks postępowania karnego

DZIAŁ I

Przepisy wstępne

Art. 1. Postępowanie karne w sprawach należących do właściwości sądów

toczy się według przepisów niniejszego kodeksu.

Art. 2. § 1. Przepisy niniejszego kodeksu mają na celu takie ukształtowanie

postępowania karnego, aby:

1) sprawca przestępstwa został wykryty i pociągnięty do odpowiedzialności

karnej, a osoba niewinna nie poniosła tej odpowiedzialności;

2) przez trafne zastosowanie środków przewidzianych w prawie karnym oraz

ujawnienie okoliczności sprzyjających popełnieniu przestępstwa osiągnięte

zostały zadania postępowania karnego nie tylko w zwalczaniu przestępstw,

lecz również w zapobieganiu im oraz w umacnianiu poszanowania prawa i

zasad współżycia społecznego;

3) zostały uwzględnione prawnie chronione interesy pokrzywdzonego przy

jednoczesnym poszanowaniu jego godności;

4) rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło w rozsądnym terminie.

§ 2. Podstawę wszelkich rozstrzygnięć powinny stanowić prawdziwe

ustalenia faktyczne.

Art. 3. W granicach określonych w ustawie postępowanie karne odbywa się z

udziałem czynnika społecznego.

Art. 4. Organy prowadzące postępowanie karne są obowiązane badać oraz

uwzględniać okoliczności przemawiające zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść

oskarżonego.

Art. 5. § 1. Oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie

zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem.

2017-08-09

©Telksinoe s. 2/306

§ 2. Niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego.

Art. 6. Oskarżonemu przysługuje prawo do obrony, w tym prawo do

korzystania z pomocy obrońcy, o czym należy go pouczyć.

Art. 7. Organy postępowania kształtują swe przekonanie na podstawie

wszystkich przeprowadzonych dowodów, ocenianych swobodnie z

uwzględnieniem zasad prawidłowego rozumowania oraz wskazań wiedzy i

doświadczenia życiowego.

Art. 8. § 1. Sąd karny rozstrzyga samodzielnie zagadnienia faktyczne i

prawne oraz nie jest związany rozstrzygnięciem innego sądu lub organu.

§ 2. Prawomocne rozstrzygnięcia sądu kształtujące prawo lub stosunek

prawny są jednak wiążące.

Art. 9. § 1. Organy procesowe prowadzą postępowanie i dokonują czynności

z urzędu, chyba że ustawa uzależnia je od wniosku określonej osoby, instytucji lub

organu albo od zezwolenia władzy.

§ 2. Strony i inne osoby bezpośrednio zainteresowane mogą składać wnioski

o dokonanie również tych czynności, które organ może lub ma obowiązek

podejmować z urzędu.

Art. 10. § 1. Organ powołany do ścigania przestępstw jest obowiązany do

wszczęcia i przeprowadzenia postępowania przygotowawczego, a oskarżyciel

publiczny także do wniesienia i popierania oskarżenia – o czyn ścigany z urzędu.

§ 2. Z wyjątkiem wypadków określonych w ustawie lub w prawie

międzynarodowym nikt nie może być zwolniony od odpowiedzialności za

popełnione przestępstwo.

Art. 11. § 1. Postępowanie w sprawie o występek, zagrożony karą

pozbawienia wolności do lat 5, można umorzyć, jeżeli orzeczenie wobec

oskarżonego kary byłoby oczywiście niecelowe ze względu na rodzaj i wysokość

kary prawomocnie orzeczonej za inne przestępstwo, a interes pokrzywdzonego

temu się nie sprzeciwia.

§ 2. Jeżeli kara za inne przestępstwo nie została prawomocnie orzeczona,

postępowanie można zawiesić. Zawieszone postępowanie należy umorzyć albo

2017-08-09

©Telksinoe s. 3/306

podjąć przed upływem 3 miesięcy od uprawomocnienia się orzeczenia w sprawie o

inne przestępstwo, o którym mowa w § 1.

§ 3. Postępowanie umorzone na podstawie § 1 można wznowić w wypadku

uchylenia lub istotnej zmiany treści prawomocnego wyroku, z powodu którego

zostało ono umorzone.

Art. 12. § 1. W sprawach o przestępstwa ścigane na wniosek postępowanie z

chwilą złożenia wniosku toczy się z urzędu. Organ ścigania poucza osobę

uprawnioną do złożenia wniosku o przysługującym jej uprawnieniu.

§ 2. W razie złożenia wniosku o ściganie niektórych tylko sprawców

obowiązek ścigania obejmuje również inne osoby, których czyny pozostają w

ścisłym związku z czynem osoby wskazanej we wniosku, o czym należy uprzedzić

składającego wniosek. Przepisu tego nie stosuje się do najbliższych osoby

składającej wniosek.

§ 3. Wniosek może być cofnięty w postępowaniu przygotowawczym za zgodą

prokuratora, a w postępowaniu sądowym za zgodą sądu – do rozpoczęcia przewodu

sądowego na pierwszej rozprawie głównej. Ponowne złożenie wniosku jest

niedopuszczalne.

Art. 13. Uzyskanie zezwolenia władzy, od którego ustawa uzależnia ściganie,

należy do oskarżyciela.

Art. 14. § 1. Wszczęcie postępowania sądowego następuje na żądanie

uprawnionego oskarżyciela lub innego uprawnionego podmiotu.

§ 2. Oskarżyciel publiczny może cofnąć akt oskarżenia do czasu rozpoczęcia

przewodu sądowego na pierwszej rozprawie głównej. W toku przewodu sądowego

przed sądem pierwszej instancji cofnięcie aktu oskarżenia dopuszczalne jest jedynie

za zgodą oskarżonego. Ponowne wniesienie aktu oskarżenia przeciwko tej samej

osobie o ten sam czyn jest niedopuszczalne.

Art. 15. § 1. Policja i inne organy w zakresie postępowania karnego wykonują

polecenia sądu, referendarza sądowego i prokuratora oraz prowadzą pod nadzorem

prokuratora śledztwo lub dochodzenie w granicach określonych w ustawie.

§ 2. Wszystkie instytucje państwowe i samorządowe są obowiązane w

zakresie swego działania do udzielania pomocy organom prowadzącym

postępowanie karne w terminie wyznaczonym przez te organy.

2017-08-09

©Telksinoe s. 4/306

§ 3. Osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości

prawnej inne niż określone w § 2, a także osoby fizyczne są obowiązane do

udzielenia pomocy na wezwanie organów prowadzących postępowanie karne w

zakresie i w terminie przez nie wyznaczonym, jeżeli bez tej pomocy

przeprowadzenie czynności procesowej jest niemożliwe albo znacznie utrudnione.

Art. 16. § 1. Jeżeli organ prowadzący postępowanie jest obowiązany pouczyć

uczestników postępowania o ciążących obowiązkach i o przysługujących im

uprawnieniach, brak takiego pouczenia lub mylne pouczenie nie może wywoływać

ujemnych skutków procesowych dla uczestnika postępowania lub innej osoby,

której to dotyczy.

§ 2. Organ prowadzący postępowanie powinien ponadto w miarę potrzeby

udzielać uczestnikom postępowania informacji o ciążących obowiązkach i o

przysługujących im uprawnieniach także w wypadkach, gdy ustawa wyraźnie

takiego obowiązku nie stanowi. W razie braku takiego pouczenia, gdy w świetle

okoliczności sprawy było ono nieodzowne, albo mylnego pouczenia, stosuje się

odpowiednio § 1.

Art. 17. § 1. Nie wszczyna się postępowania, a wszczęte umarza, gdy:

1) czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających

podejrzenie jego popełnienia;

2) czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że

sprawca nie popełnia przestępstwa;

3) społeczna szkodliwość czynu jest znikoma;

4) ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze;

5) oskarżony zmarł;

6) nastąpiło przedawnienie karalności;

7) postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało

prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się;

8) sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów karnych;

9) brak skargi uprawnionego oskarżyciela;

10) brak wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie

pochodzącego od osoby uprawnionej, chyba że ustawa stanowi inaczej;

11) zachodzi inna okoliczność wyłączająca ściganie.

2017-08-09

©Telksinoe s. 5/306

§ 2. Do chwili otrzymania wniosku lub zezwolenia władzy, od których ustawa

uzależnia ściganie, organy procesowe dokonują tylko czynności niecierpiących

zwłoki w celu zabezpieczenia śladów i dowodów, a także czynności zmierzających

do wyjaśnienia, czy wniosek będzie złożony lub zezwolenie będzie wydane.

§ 3. Niemożność przypisania winy sprawcy czynu nie wyłącza postępowania

dotyczącego zastosowania środków zabezpieczających.

§ 4. Istnienie okoliczności określonych w § 1 pkt 4–6 nie wyłącza

postępowania w przedmiocie przepadku, o którym mowa w art. 45a § 2 Kodeksu

karnego.

Art. 18. § 1. Jeżeli czyn stanowi tylko wykroczenie, prokurator odmawiając

wszczęcia postępowania lub umarzając je przekazuje sprawę Policji w celu

wystąpienia z wnioskiem o ukaranie do właściwego sądu; prokurator może sam

wystąpić z takim wnioskiem.

§ 2. Jeżeli sąd lub prokurator dopatruje się w czynie przewinienia

dyscyplinarnego albo naruszenia obowiązków służbowych lub zasad współżycia

społecznego, może odmawiając wszczęcia postępowania albo umarzając je,

zwłaszcza z powodu znikomej szkodliwości społecznej czynu, przekazać sprawę

innemu właściwemu organowi.

Art. 19. § 1. W razie stwierdzenia w postępowaniu karnym poważnego

uchybienia w działaniu instytucji państwowej, samorządowej lub społecznej,

zwłaszcza gdy sprzyja ono popełnieniu przestępstwa, sąd, a w postępowaniu

przygotowawczym prokurator, zawiadamia o tym uchybieniu organ powołany do

nadzoru nad daną jednostką organizacyjną, zaś w razie potrzeby także organ

kontroli. Policja powiadamia prokuratora o ujawnionych przez siebie uchybieniach.

§ 2. Zawiadamiając o uchybieniu, sąd lub prokurator może zażądać nadesłania

w wyznaczonym terminie wyjaśnień i podania środków podjętych w celu

zapobieżenia takim uchybieniom w przyszłości.

§ 3. W razie nieudzielenia wyjaśnień w wyznaczonym terminie można

nałożyć na kierownika organu zobowiązanego do wyjaśnień karę pieniężną w

wysokości do 10 000 złotych.

2017-08-09

©Telksinoe s. 6/306

§ 4. Na postanowienie o nałożeniu kary pieniężnej przysługuje zażalenie.

Zażalenie na postanowienie prokuratora rozpoznaje sąd rejonowy, w którego

okręgu toczy się postępowanie.

Art. 20. § 1. W razie rażącego naruszenia przez obrońcę lub pełnomocnika

strony ich obowiązków procesowych sąd, a w postępowaniu przygotowawczym

prokurator, zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką lub radę

okręgowej izby radców prawnych, żądając od dziekana właściwej rady nadesłania

w wyznaczonym, nie krótszym niż 30 dni, terminie informacji o podjętych

działaniach wynikających z zawiadomienia. Odpis zawiadomienia przesyła się

Ministrowi Sprawiedliwości.

§ 1a. W razie nienadesłania w wyznaczonym terminie informacji, o których

mowa w § 1, można nałożyć na dziekana właściwej rady karę pieniężną w

wysokości do 10 000 złotych.

§ 1b. Na postanowienie o ukaraniu przysługuje zażalenie. Na postanowienie

o ukaraniu wydane przez prokuratora w postępowaniu przygotowawczym zażalenie

przysługuje do sądu rejonowego, w którego okręgu toczy się postępowanie.

§ 2. W razie rażącego naruszenia obowiązków procesowych przez

oskarżyciela publicznego lub prowadzącego postępowanie przygotowawcze sąd

zawiadamia o tym bezpośredniego przełożonego osoby, która dopuściła się

uchybienia, żądając nadesłania w wyznaczonym, nie krótszym niż 14 dni, terminie

informacji o podjętych działaniach wynikających z zawiadomienia; w stosunku do

Policji oraz innych organów postępowania przygotowawczego uprawnienie takie

przysługuje również prokuratorowi.

§ 2a. Odpis zawiadomienia, o którym mowa w § 2, sąd przesyła

Prokuratorowi Generalnemu, jeżeli uchybienia dopuścił się prokurator, a w

wypadku gdy uchybienia dopuścił się oskarżyciel publiczny niebędący

prokuratorem – właściwemu organowi przełożonemu w stosunku do

bezpośredniego przełożonego tego oskarżyciela.

Art. 21. § 1. O ukończeniu postępowania toczącego się z urzędu przeciw

osobom zatrudnionym w instytucjach państwowych, samorządowych i

społecznych, uczniom i słuchaczom szkół oraz żołnierzom należy bezzwłocznie

zawiadomić przełożonych tych osób.

2017-08-09

©Telksinoe s. 7/306

§ 2. Prokurator zawiadamia również o wszczęciu postępowania przeciw

funkcjonariuszom publicznym, a o wszczęciu postępowania przeciw innym

osobom, o których mowa w § 1 – jeżeli wymaga tego ważny interes publiczny.

Art. 22. § 1. Jeżeli zachodzi długotrwała przeszkoda uniemożliwiająca

prowadzenie postępowania, a w szczególności jeżeli nie można ująć oskarżonego

albo nie może on brać udziału w postępowaniu z powodu choroby psychicznej lub

innej ciężkiej choroby, postępowanie zawiesza się na czas trwania przeszkody.

§ 2. Na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania przysługuje

zażalenie.

§ 3. W czasie zawieszenia postępowania należy jednak dokonać

odpowiednich czynności w celu zabezpieczenia dowodów przed ich utratą lub

zniekształceniem.

§ 4. W razie istnienia podstaw określonych w art. 45a § 2 Kodeksu karnego

lub art. 43a Kodeksu karnego skarbowego po uprawomocnieniu się postanowienia

o zawieszeniu postępowania sąd orzeka w przedmiocie przepadku z urzędu,

a w postępowaniu przygotowawczym – na wniosek prokuratora. Jeżeli oskarżony

nie ma obrońcy, do udziału w postępowaniu dotyczącym przepadku wyznacza się

obrońcę z urzędu.

§ 5. Na postanowienie w przedmiocie przepadku przysługuje zażalenie.

Art. 23. W sprawie o przestępstwo popełnione na szkodę małoletniego, we

współdziałaniu z małoletnim lub w okolicznościach, które mogą świadczyć o

demoralizacji małoletniego albo o gorszącym wpływie na niego, sąd, a w

postępowaniu przygotowawczym prokurator, zawiadamia sąd rodzinny w celu

rozważenia środków przewidzianych w przepisach o postępowaniu w sprawach

nieletnich oraz w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym.

Art. 23a. § 1. Sąd lub referendarz sądowy, a w postępowaniu

przygotowawczym prokurator lub inny organ prowadzący to postępowanie, może

z inicjatywy lub za zgodą oskarżonego i pokrzywdzonego skierować sprawę do

instytucji lub osoby do tego uprawnionej w celu przeprowadzenia postępowania

mediacyjnego między pokrzywdzonym i oskarżonym, o czym się ich poucza,

informując o celach i zasadach postępowania mediacyjnego, w tym o treści art.

178a.

2017-08-09

©Telksinoe s. 8/306

§ 2. Postępowanie mediacyjne nie powinno trwać dłużej niż miesiąc, a jego

okresu nie wlicza się do czasu trwania postępowania przygotowawczego.

§ 3. Postępowania mediacyjnego nie może prowadzić osoba, co do której w

sprawie zachodzą okoliczności określone w art. 40 i art. 41 § 1, czynny zawodowo

sędzia, prokurator, asesor prokuratorski, a także aplikant wymienionych zawodów,

ławnik, referendarz sądowy, asystent sędziego, asystent prokuratora oraz

funkcjonariusz instytucji uprawnionej do ścigania przestępstw. Przepis art. 42

stosuje się odpowiednio.

§ 4. Udział oskarżonego i pokrzywdzonego w postępowaniu mediacyjnym

jest dobrowolny. Zgodę na uczestniczenie w postępowaniu mediacyjnym odbiera

organ kierujący sprawę do mediacji lub mediator, po wyjaśnieniu oskarżonemu i

pokrzywdzonemu celów i zasad postępowania mediacyjnego i pouczeniu ich o

możliwości cofnięcia tej zgody aż do zakończenia postępowania mediacyjnego.

§ 5. Mediatorowi udostępnia się akta sprawy w zakresie niezbędnym do

przeprowadzenia postępowania mediacyjnego.

§ 6. Instytucja lub osoba do tego uprawniona sporządza, po przeprowadzeniu

postępowania mediacyjnego, sprawozdanie z jego wyników. Do sprawozdania

załącza się ugodę podpisaną przez oskarżonego, pokrzywdzonego i mediatora,

jeżeli została zawarta.

§ 7. Postępowanie mediacyjne prowadzi się w sposób bezstronny i poufny.

§ 8. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy

tryb przeprowadzania postępowania mediacyjnego, warunki, jakim powinny

odpowiadać instytucje i osoby uprawnione do jego przeprowadzenia, sposób ich

powoływania i odwoływania, zakres i warunki udostępniania im akt sprawy oraz

formę i zakres sprawozdania z wyników postępowania mediacyjnego, mając na

uwadze potrzebę skutecznego przeprowadzenia tego postępowania.

Art. 23b. (uchylony)

2017-08-09

©Telksinoe s. 9/306

DZIAŁ II

Sąd

Rozdział 1

Właściwość i skład sądu

Art. 24. § 1. Sąd rejonowy orzeka w pierwszej instancji we wszystkich

sprawach, z wyjątkiem spraw przekazanych ustawą do właściwości innego sądu.

§ 2. Sąd rejonowy rozpoznaje ponadto środki odwoławcze w wypadkach

wskazanych w ustawie.

Art. 25. § 1. Sąd okręgowy orzeka w pierwszej instancji w sprawach o

następujące przestępstwa:

1) o zbrodnie określone w Kodeksie karnym oraz w ustawach szczególnych;

2) o występki określone w rozdziałach XVI i XVII oraz w art. 140–142, art. 148 Zmiana w pkt 2 w

§ 1 w art. 25

§ 4, art. 149, art. 150 § 1, art. 151–154, [art. 156 § 3] , art. 158 § 3, art. 163 wejdzie w życie z

§ 3 i 4, art. 165 § 1, 3 i 4, art. 166 § 1, art. 173 § 3 i 4, art. 185 § 2, art. 189a § dn. 13.07.2017 r.

(Dz. U. z 2017 r.

2, art. 210 § 2, art. 211a, art. 252 § 3, art. 258 § 1–3, art. 265 § 1 i 2, art. 269, poz. 773).

art. 278 § 1 i 2 w zw. z art. 294, art. 284 § 1 i 2 w zw. z art. 294, art. 286 § 1

w zw. z art. 294, art. 287 § 1 w zw. z art. 294, art. 296 § 3 oraz art. 299 Kodeksu

karnego;

3) o występki, które z mocy przepisu szczególnego należą do właściwości sądu

okręgowego.

§ 2. Sąd apelacyjny, na wniosek sądu rejonowego, może przekazać do

rozpoznania sądowi okręgowemu, jako sądowi pierwszej instancji, sprawę o każde

przestępstwo, ze względu na szczególną wagę lub zawiłość sprawy.

§ 3. Sąd okręgowy rozpoznaje ponadto środki odwoławcze od orzeczeń i

zarządzeń wydanych w pierwszej instancji w sądzie rejonowym oraz inne sprawy

przekazane mu przez ustawę.

Art. 26. Sąd apelacyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń i

zarządzeń wydanych w pierwszej instancji w sądzie okręgowym oraz inne sprawy

przekazane mu przez ustawę.

Art. 27. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasacje oraz środki odwoławcze i inne

sprawy w wypadkach określonych w ustawie.

2017-08-09

©Telksinoe s. 10/306

Art. 28. § 1. Na rozprawie głównej sąd orzeka w składzie jednego sędziego,

jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Sędzia ma prawa i obowiązki przewodniczącego.

§ 2. W sprawach o zbrodnie sąd orzeka w składzie jednego sędziego i dwóch

ławników.

§ 3. Ze względu na szczególną zawiłość sprawy lub jej wagę sąd pierwszej

instancji może postanowić o jej rozpoznaniu w składzie trzech sędziów albo

jednego sędziego i dwóch ławników.

§ 4. W sprawach o przestępstwa, za które ustawa przewiduje karę

dożywotniego pozbawienia wolności, sąd orzeka w składzie dwóch sędziów i

trzech ławników.

Art. 29. § 1. Na rozprawie apelacyjnej i kasacyjnej sąd orzeka w składzie

trzech sędziów, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

§ 2. Apelację lub kasację od wyroku orzekającego karę dożywotniego

pozbawienia wolności rozpoznaje sąd w składzie pięciu sędziów.

Art. 30. § 1. Na posiedzeniu sąd orzeka jednoosobowo, chyba że ustawa

stanowi inaczej albo ze względu na szczególną zawiłość sprawy lub jej wagę prezes

sądu zarządzi jej rozpoznanie w składzie trzech sędziów.

§ 2. Sąd odwoławczy na posiedzeniu orzeka jednoosobowo, a w składzie

trzech sędziów wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie wydano w składzie innym niż

jednoosobowy albo ze względu na szczególną zawiłość sprawy lub jej wagę prezes

sądu zarządzi jej rozpoznanie w składzie trzech sędziów, chyba że ustawa stanowi

inaczej.

Art. 31. § 1. Miejscowo właściwy do rozpoznania sprawy jest sąd, w którego

okręgu popełniono przestępstwo.

§ 2. Jeżeli przestępstwo popełniono na polskim statku wodnym lub

powietrznym, a § 1 nie może mieć zastosowania, właściwy jest sąd macierzystego

portu statku.

§ 3. Jeżeli przestępstwo popełniono w okręgu kilku sądów, właściwy jest ten

sąd, w którego okręgu najpierw wszczęto postępowanie przygotowawcze.

Art. 32. § 1. Jeżeli nie można ustalić miejsca popełnienia przestępstwa,

właściwy jest sąd, w którego okręgu:

1) ujawniono przestępstwo,

2017-08-09

©Telksinoe s. 11/306

2) ujęto oskarżonego,

3) oskarżony przed popełnieniem przestępstwa stale mieszkał lub czasowo

przebywał

– zależnie od tego, gdzie najpierw wszczęto postępowanie przygotowawcze.

§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli przestępstwo popełniono za

granicą.

§ 3. Jeżeli nie można ustalić właściwości miejscowej sądu według przepisów

poprzedzających, sprawę rozpoznaje sąd właściwy dla dzielnicy Śródmieście

miasta stołecznego Warszawy.

Art. 33. § 1. Jeżeli tę samą osobę oskarżono o kilka przestępstw, a sprawy

należą do właściwości różnych sądów tego samego rzędu, właściwy jest sąd, w

którego okręgu najpierw wszczęto postępowanie przygotowawcze.

§ 2. Jeżeli sprawy należą do właściwości sądów różnego rzędu, sprawę

rozpoznaje sąd wyższego rzędu.

Art. 34. § 1. Sąd właściwy dla sprawców przestępstw jest również właściwy

dla pomocników, podżegaczy oraz innych osób, których przestępstwo pozostaje w

ścisłym związku z przestępstwem sprawcy, jeżeli postępowanie przeciwko nim

toczy się jednocześnie.

§ 2. Sprawy osób wymienionych w § 1 powinny być połączone we wspólnym

postępowaniu; przepis art. 33 stosuje się odpowiednio.

§ 3. Jeżeli zachodzą okoliczności utrudniające łączne rozpoznanie spraw, o

których mowa w § 1 i 2, można wyłączyć i odrębnie rozpoznać sprawę

poszczególnych osób lub o poszczególne czyny; sprawa wyłączona podlega

rozpoznaniu przez sąd właściwy według zasad ogólnych.

Art. 35. § 1. Sąd bada z urzędu swą właściwość, a w razie stwierdzenia swej

niewłaściwości przekazuje sprawę właściwemu sądowi lub innemu organowi.

§ 2. Jeżeli sąd na rozprawie głównej stwierdza, że nie jest właściwy

miejscowo lub że właściwy jest sąd niższego rzędu, może przekazać sprawę innemu

sądowi jedynie wtedy, gdy powstaje konieczność odroczenia rozprawy.

§ 3. Na postanowienie w kwestii właściwości przysługuje zażalenie.

2017-08-09

©Telksinoe s. 12/306

Art. 36. Sąd wyższego rzędu nad sądem właściwym może przekazać sprawę

innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli większość osób, które należy wezwać na

rozprawę, zamieszkuje blisko tego sądu, a z dala od sądu właściwego.

Art. 37. Sąd Najwyższy może z inicjatywy właściwego sądu przekazać

sprawę do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga tego dobro

wymiaru sprawiedliwości.

Art. 38. § 1. Spór o właściwość między sądami równorzędnymi rozstrzyga

ostatecznie sąd wyższego rzędu nad sądem, który pierwszy wszczął spór.

§ 2. W czasie trwania sporu każdy z tych sądów przedsiębierze czynności

niecierpiące zwłoki.

Art. 39. Jeżeli sąd wojskowy przekaże sprawę sądowi powszechnemu lub nie

przyjmie sprawy przekazanej mu przez sąd powszechny, sprawę rozpoznaje sąd

powszechny.

Rozdział 2

Wyłączenie sędziego

Art. 40. § 1. Sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie,

jeżeli:

1) sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio;

2) jest małżonkiem strony lub pokrzywdzonego albo ich obrońcy, pełnomocnika

lub przedstawiciela ustawowego albo pozostaje we wspólnym pożyciu z jedną

z tych osób;

3) jest krewnym lub powinowatym w linii prostej, a w linii bocznej aż do stopnia

pomiędzy dziećmi rodzeństwa osób wymienionych w pkt 2 albo jest związany

z jedną z tych osób węzłem przysposobienia, opieki lub kurateli;

4) był świadkiem czynu, o który sprawa się toczy, albo w tej samej sprawie był

przesłuchany w charakterze świadka lub występował jako biegły;

5) brał udział w sprawie jako prokurator, obrońca, pełnomocnik, przedstawiciel

ustawowy strony, albo prowadził postępowanie przygotowawcze;

6) brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał zaskarżone

zarządzenie;

7) brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone;

2017-08-09

©Telksinoe s. 13/306

8) (uchylony)

9) brał udział w wydaniu orzeczenia, co do którego wniesiono sprzeciw;

10) prowadził mediację.

§ 2. Powody wyłączenia trwają mimo ustania uzasadniającego je małżeństwa,

wspólnego pożycia, przysposobienia, opieki lub kurateli.

§ 3. Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego wnioskiem o

wznowienie lub zaskarżonego w trybie kasacji, nie może orzekać co do tego

wniosku lub tej kasacji.

Art. 41. § 1. Sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju,

że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej

sprawie.

§ 2. Wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony na podstawie § 1 po

rozpoczęciu przewodu sądowego, pozostawia się bez rozpoznania, chyba że

przyczyna wyłączenia powstała lub stała się stronie wiadoma dopiero po

rozpoczęciu przewodu.

Art. 41a. Wniosek o wyłączenie sędziego oparty na tych samych podstawach

faktycznych co wniosek wcześniej rozpoznany pozostawia się bez rozpoznania;

przepisu art. 42 § 3 nie stosuje się.

Art. 42. § 1. Wyłączenie następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na

wniosek strony.

§ 2. Jeżeli sędzia uznaje, że zachodzi przyczyna wyłączająca go z mocy art.

40, wyłącza się, składając oświadczenie na piśmie do akt, a na jego miejsce

wstępuje inny sędzia.

§ 3. Sędzia, co do którego zgłoszono wniosek o wyłączenie na podstawie art.

41, może złożyć do akt stosowne oświadczenie na piśmie. Wniosek rozpoznaje się

niezwłocznie. Z chwilą wyłączenia sędziego czynności procesowe dokonane z jego

udziałem po złożeniu wniosku stają się bezskuteczne.

§ 4. Poza wypadkiem określonym w § 2 o wyłączeniu orzeka sąd, przed

którym toczy się postępowanie; w składzie orzekającym w kwestii wyłączenia nie

może brać udziału sędzia, którego dotyczy wyłączenie. W razie niemożności

utworzenia takiego składu sądu, w kwestii wyłączenia orzeka sąd wyższego rzędu.

2017-08-09

©Telksinoe s. 14/306

Art. 43. Jeżeli z powodu wyłączenia sędziów rozpoznanie sprawy w danym

sądzie jest niemożliwe, sąd wyższego rzędu przekazuje sprawę innemu sądowi

równorzędnemu.

Art. 44. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się odpowiednio do

referendarzy sądowych i ławników. O wyłączeniu referendarza orzeka sąd w

składzie jednego sędziego.

DZIAŁ III

Strony, obrońcy, pełnomocnicy, przedstawiciel społeczny, podmiot

zobowiązany, właściciel przedsiębiorstwa zagrożonego przepadkiem

Rozdział 3

Oskarżyciel publiczny

Art. 45. § 1. Oskarżycielem publicznym przed wszystkimi sądami jest

prokurator.

§ 1a. W wypadkach określonych w ustawie czynności procesowe wykonuje

prokurator bezpośrednio przełożony lub prokurator nadrzędny.

§ 1b. (uchylony)

§ 1c. (uchylony)

§ 2. Inny organ państwowy może być oskarżycielem publicznym z mocy

szczególnych przepisów ustawy, określających zakres jego działania.

Art. 46. § 1. W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego

udział oskarżyciela publicznego w rozprawie jest obowiązkowy, jeżeli ustawa nie

stanowi inaczej.

§ 2. Jeżeli postępowanie przygotowawcze zakończyło się w formie

dochodzenia, niestawiennictwo oskarżyciela publicznego na rozprawie nie tamuje

jej toku. Przewodniczący lub sąd mogą uznać obecność oskarżyciela publicznego

za obowiązkową.

Art. 47. § 1. Przepisy art. 40 § 1 pkt 1–4, 6 i 10, § 2 oraz art. 41, art. 41a i art.

42 stosuje się odpowiednio do prokuratora, innych osób prowadzących

postępowanie przygotowawcze oraz innych oskarżycieli publicznych.

2017-08-09

©Telksinoe s. 15/306

§ 2. Osoby wymienione w § 1 ulegają również wyłączeniu, jeżeli brały udział

w sprawie jako obrońca, pełnomocnik, przedstawiciel społeczny albo

przedstawiciel ustawowy strony.

Art. 48. § 1. O wyłączeniu prowadzącego lub nadzorującego postępowanie

przygotowawcze oraz oskarżyciela publicznego orzeka prokurator nadzorujący

postępowanie lub bezpośrednio przełożony.

§ 2. Czynności dokonane przez osobę podlegającą wyłączeniu, zanim ono

nastąpiło, nie są z tej przyczyny bezskuteczne; jednakże czynność dowodową

należy na żądanie strony, w miarę możności, powtórzyć.

Rozdział 4

Pokrzywdzony

Art. 49. § 1. Pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro

prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo.

§ 2. Pokrzywdzonym może być także niemająca osobowości prawnej:

1) instytucja państwowa lub samorządowa;

2) inna jednostka organizacyjna, której odrębne przepisy przyznają zdolność

prawną.

§ 3. Za pokrzywdzonego uważa się zakład ubezpieczeń w zakresie, w jakim

pokrył szkodę wyrządzoną pokrzywdzonemu przez przestępstwo lub jest

zobowiązany do jej pokrycia.

§ 3a. W sprawach o przestępstwa przeciwko prawom osób wykonujących

pracę zarobkową, o których mowa w art. 218–221 oraz w art. 225 § 2 Kodeksu

karnego, organy Państwowej Inspekcji Pracy mogą wykonywać prawa

pokrzywdzonego, jeżeli w zakresie swego działania ujawniły przestępstwo lub

wystąpiły o wszczęcie postępowania.

§ 4. W sprawach o przestępstwa, którymi wyrządzono szkodę w mieniu

instytucji lub jednostki organizacyjnej, o której mowa w § 2, jeżeli nie działa organ

pokrzywdzonej instytucji lub jednostki organizacyjnej, prawa pokrzywdzonego

mogą wykonywać organy kontroli państwowej, które w zakresie swojego działania

ujawniły przestępstwo lub wystąpiły o wszczęcie postępowania.

2017-08-09

©Telksinoe s. 16/306

Art. 49a. Pokrzywdzony, a także prokurator, może aż do zamknięcia

przewodu sądowego na rozprawie głównej złożyć wniosek, o którym mowa w art.

46 § 1 Kodeksu karnego.

Art. 50. W postępowaniu sądowym z uprawnień pokrzywdzonego

określonych w art. 53 nie może korzystać osoba występująca w tej samej sprawie

w charakterze oskarżonego, z wyjątkiem przewidzianym w art. 497 i art. 498 § 3.

Art. 51. § 1. Za pokrzywdzonego, który nie jest osobą fizyczną, czynności

procesowych dokonuje organ uprawniony do działania w jego imieniu.

§ 2. Jeżeli pokrzywdzonym jest małoletni albo ubezwłasnowolniony

całkowicie lub częściowo, prawa jego wykonuje przedstawiciel ustawowy albo

osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje.

§ 3. Jeżeli pokrzywdzonym jest osoba nieporadna, w szczególności ze

względu na wiek lub stan zdrowia, jego prawa może wykonywać osoba, pod której

pieczą pokrzywdzony pozostaje.

Art. 52. § 1. W razie śmierci pokrzywdzonego prawa, które by mu

przysługiwały, mogą wykonywać osoby najbliższe lub osoby pozostające na jego

utrzymaniu, a w wypadku ich braku lub nieujawnienia – prokurator, działając z

urzędu.

§ 2. W przypadku gdy organ prowadzący postępowanie dysponuje

informacjami o osobach najbliższych dla pokrzywdzonego lub osobach

pozostających na jego utrzymaniu, poucza o przysługujących uprawnieniach co

najmniej jedną z nich.

Rozdział 5

Oskarżyciel posiłkowy

Art. 53. W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego

pokrzywdzony może działać jako strona w charakterze oskarżyciela posiłkowego

obok oskarżyciela publicznego lub zamiast niego.

Art. 54. § 1. Jeżeli akt oskarżenia wniósł oskarżyciel publiczny,

pokrzywdzony może aż do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie

głównej złożyć oświadczenie, że będzie działał w charakterze oskarżyciela

posiłkowego.

2017-08-09

©Telksinoe s. 17/306

§ 2. Cofnięcie aktu oskarżenia przez oskarżyciela publicznego nie pozbawia

uprawnień oskarżyciela posiłkowego. Pokrzywdzony, który uprzednio nie

korzystał z uprawnień oskarżyciela posiłkowego, może w terminie 14 dni od

powiadomienia go o cofnięciu przez oskarżyciela publicznego aktu oskarżenia

oświadczyć, że przystępuje do postępowania jako oskarżyciel posiłkowy.

Art. 55. § 1. W razie powtórnego wydania postanowienia o odmowie

wszczęcia lub o umorzeniu postępowania w wypadku, o którym mowa w art. 330

§ 2, pokrzywdzony może w terminie miesiąca od doręczenia mu zawiadomienia o

postanowieniu wnieść akt oskarżenia do sądu, dołączając po jednym odpisie dla

każdego oskarżonego oraz dla prokuratora. Przepis art. 488 § 2 stosuje się

odpowiednio. Przepisów art. 339 § 3 pkt 3a i art. 396a nie stosuje się.

§ 2. Akt oskarżenia wniesiony przez pokrzywdzonego powinien być

sporządzony i podpisany przez pełnomocnika, z zachowaniem warunków

określonych w art. 332 i art. 333 § 1.

§ 3. Inny pokrzywdzony tym samym czynem może aż do rozpoczęcia

przewodu sądowego na rozprawie głównej przyłączyć się do postępowania.

§ 4. Do sprawy wszczętej na podstawie aktu oskarżenia wniesionego przez

oskarżyciela posiłkowego może w każdym czasie wstąpić prokurator, stając się

oskarżycielem publicznym. Postępowanie toczy się wówczas z oskarżenia

publicznego, a pokrzywdzony, który wniósł akt oskarżenia, korzysta z praw

oskarżyciela posiłkowego, o którym mowa w art. 54. Cofnięcie aktu oskarżenia

przez oskarżyciela publicznego jest dopuszczalne jedynie za zgodną

pokrzywdzonego, który wniósł akt oskarżenia.

Art. 56. § 1. Sąd może ograniczyć liczbę oskarżycieli posiłkowych

występujących w sprawie, jeżeli jest to konieczne dla zabezpieczenia

prawidłowego toku postępowania. Sąd orzeka, że oskarżyciel posiłkowy nie może

brać udziału w postępowaniu, gdy bierze w nim już udział określona przez sąd

liczba oskarżycieli.

§ 2. Sąd orzeka także, iż oskarżyciel posiłkowy nie może brać udziału w

postępowaniu, jeżeli stwierdzi, że nie jest on osobą uprawnioną lub jego akt

oskarżenia albo oświadczenie o przystąpieniu do postępowania zostało złożone po

terminie.

2017-08-09

©Telksinoe s. 18/306

§ 3. Na postanowienie sądu wydane na podstawie § 1, a także na

postanowienie sądu wydane na podstawie § 2, jeżeli dotyczy oskarżyciela

posiłkowego określonego w art. 54 § 1 lub art. 55 § 3, zażalenie nie przysługuje.

§ 4. Oskarżyciel posiłkowy, który nie bierze udziału w postępowaniu z

przyczyn określonych w § 1, może przedstawić sądowi na piśmie swoje stanowisko

w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia.

Art. 56a. Oskarżycielowi posiłkowemu, który nie włada w wystarczającym

stopniu językiem polskim, orzeczenie podlegające zaskarżeniu lub kończące

postępowanie doręcza się wraz z tłumaczeniem; za zgodą oskarżyciela posiłkowego

można poprzestać na ogłoszeniu przetłumaczonego orzeczenia kończącego

postępowanie, jeżeli nie podlega ono zaskarżeniu.

Art. 57. § 1. W razie odstąpienia oskarżyciela posiłkowego od oskarżenia nie

może on ponownie przyłączyć się do postępowania.

§ 2. O odstąpieniu oskarżyciela posiłkowego od oskarżenia w sprawie, w

której oskarżyciel publiczny nie bierze udziału, sąd zawiadamia prokuratora.

Nieprzystąpienie przez niego do oskarżenia w terminie 14 dni od doręczenia

zawiadomienia powoduje umorzenie postępowania. Postanowienie o umorzeniu

postępowania może wydać także referendarz sądowy.

Art. 58. § 1. Śmierć oskarżyciela posiłkowego nie tamuje biegu

postępowania; osoby najbliższe lub osoby pozostające na jego utrzymaniu mogą

przystąpić do postępowania w charakterze oskarżyciela posiłkowego w każdym

stadium postępowania.

§ 2. W razie śmierci oskarżyciela posiłkowego, który samodzielnie popierał

oskarżenie, stosuje się odpowiednio art. 61.

Rozdział 6

Oskarżyciel prywatny

Art. 59. § 1. Pokrzywdzony może jako oskarżyciel prywatny wnosić i

popierać oskarżenie o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego.

§ 2. Inny pokrzywdzony tym samym czynem może aż do rozpoczęcia

przewodu sądowego na rozprawie głównej przyłączyć się do toczącego się

postępowania.

2017-08-09

©Telksinoe s. 19/306

Art. 60. § 1. W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego

prokurator wszczyna postępowanie albo wstępuje do postępowania już wszczętego,

jeżeli wymaga tego interes społeczny.

§ 2. Postępowanie toczy się wówczas z urzędu, a pokrzywdzony, który

przedtem wniósł oskarżenie prywatne, korzysta z praw oskarżyciela posiłkowego;

do pokrzywdzonego, który przedtem nie wniósł oskarżenia prywatnego, stosuje się

art. 54, 55 § 3 i art. 58.

§ 3. Jeżeli prokurator, który wstąpił do postępowania, odstąpił potem od

oskarżenia, pokrzywdzony powraca w dalszym postępowaniu do praw oskarżyciela

prywatnego.

§ 4. Pokrzywdzony, który nie wniósł oskarżenia, może w terminie zawitym

14 dni od daty powiadomienia go o odstąpieniu prokuratora od oskarżenia złożyć

akt oskarżenia lub oświadczenie, że podtrzymuje oskarżenie jako prywatne, a jeżeli

takiego oświadczenia nie złoży, sąd lub referendarz sądowy umarza postępowanie.

Art. 60a. Oskarżycielowi prywatnemu, który nie włada w wystarczającym

stopniu językiem polskim, orzeczenie podlegające zaskarżeniu lub kończące

postępowanie doręcza się wraz z tłumaczeniem; za zgodą oskarżyciela prywatnego

można poprzestać na ogłoszeniu przetłumaczonego orzeczenia kończącego

postępowanie, jeżeli nie podlega ono zaskarżeniu.

Art. 61. § 1. W razie śmierci oskarżyciela prywatnego postępowanie

zawiesza się, a osoby najbliższe lub osoby pozostające na utrzymaniu zmarłego

mogą wstąpić w jego prawa. Postanowienie o zawieszeniu postępowania może

wydać także referendarz sądowy.

§ 2. Jeżeli w terminie zawitym 3 miesięcy od dnia śmierci oskarżyciela

prywatnego osoba uprawniona nie wstąpi w prawa zmarłego, sąd lub referendarz

sądowy umarza postępowanie.

2017-08-09

©Telksinoe s. 20/306

Rozdział 7

(zawierający art. 62–70 – uchylony)

Rozdział 8

Oskarżony

Art. 71. § 1. Za podejrzanego uważa się osobę, co do której wydano

postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo której bez wydania takiego

postanowienia postawiono zarzut w związku z przystąpieniem do przesłuchania w

charakterze podejrzanego.

§ 2. Za oskarżonego uważa się osobę, przeciwko której wniesiono oskarżenie

do sądu, a także osobę, co do której prokurator złożył wniosek wskazany w art. 335

§ 1 lub wniosek o warunkowe umorzenie postępowania.

§ 3. Jeżeli kodeks niniejszy używa w znaczeniu ogólnym określenia

„oskarżony”, odpowiednie przepisy mają zastosowanie także do podejrzanego.

Art. 72. § 1. Oskarżony ma prawo do korzystania z bezpłatnej pomocy

tłumacza, jeżeli nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim.

§ 2. Tłumacza należy wezwać do czynności z udziałem oskarżonego, o

którym mowa w § 1. Na wniosek oskarżonego lub jego obrońcy tłumacza należy

wezwać również w celu porozumienia się oskarżonego z obrońcą w związku z

czynnością, do udziału w której oskarżony jest uprawniony.

§ 3. Oskarżonemu, o którym mowa w § 1, postanowienie o przedstawieniu,

uzupełnieniu lub zmianie zarzutów, akt oskarżenia oraz orzeczenie podlegające

zaskarżeniu lub kończące postępowanie doręcza się wraz z tłumaczeniem; za zgodą

oskarżonego można poprzestać na ogłoszeniu przetłumaczonego orzeczenia

kończącego postępowanie, jeżeli nie podlega ono zaskarżeniu.

Art. 73. § 1. Oskarżony tymczasowo aresztowany może porozumiewać się ze

swym obrońcą podczas nieobecności innych osób oraz korespondencyjnie.

§ 2. W postępowaniu przygotowawczym prokurator, udzielając zezwolenia

na porozumiewanie się, może zastrzec w szczególnie uzasadnionych wypadkach,

jeżeli wymaga tego dobro postępowania przygotowawczego, że będzie przy tym

obecny sam lub osoba przez niego upoważniona.

2017-08-09

©Telksinoe s. 21/306

§ 3. Jeżeli wymaga tego dobro postępowania przygotowawczego, prokurator,

w szczególnie uzasadnionych wypadkach, może również zastrzec kontrolę

korespondencji podejrzanego z obrońcą.

§ 4. Zastrzeżenia, o których mowa w § 2 i 3, nie mogą być utrzymywane ani

dokonane po upływie 14 dni od dnia tymczasowego aresztowania podejrzanego.

Art. 74. § 1. Oskarżony nie ma obowiązku dowodzenia swej niewinności ani

obowiązku dostarczania dowodów na swoją niekorzyść.

§ 2. Oskarżony jest jednak obowiązany poddać się:

1) oględzinom zewnętrznym ciała oraz innym badaniom niepołączonym z

naruszeniem integralności ciała; wolno także w szczególności od oskarżonego

pobrać odciski, fotografować go oraz okazać w celach rozpoznawczych innym

osobom;

2) badaniom psychologicznym i psychiatrycznym oraz badaniom połączonym z

dokonaniem zabiegów na jego ciele, z wyjątkiem chirurgicznych, pod

warunkiem że dokonywane są przez uprawnionego do tego pracownika służby

zdrowia z zachowaniem wskazań wiedzy lekarskiej i nie zagrażają zdrowiu

oskarżonego, jeżeli przeprowadzenie tych badań jest nieodzowne; w

szczególności oskarżony jest obowiązany przy zachowaniu tych warunków

poddać się pobraniu krwi, włosów lub wydzielin organizmu, z zastrzeżeniem

pkt 3;

3) pobraniu przez funkcjonariusza Policji wymazu ze śluzówki policzków, jeżeli

jest to nieodzowne i nie zachodzi obawa, że zagrażałoby to zdrowiu

oskarżonego lub innych osób.

§ 3. W stosunku do osoby podejrzanej można dokonać badań lub czynności,

o których mowa w § 2 pkt 1, a także, przy zachowaniu wymagań określonych w §

2 pkt 2 lub 3, pobrać krew, włosy, wymaz ze śluzówki policzków lub inne

wydzieliny organizmu.

§ 3a. Oskarżonego lub osobę podejrzaną wzywa się do poddania się

obowiązkom wynikającym z § 2 i 3. W razie odmowy poddania się tym

obowiązkom oskarżonego lub osobę podejrzaną można zatrzymać i przymusowo

doprowadzić, a także stosować wobec nich siłę fizyczną lub środki techniczne

służące obezwładnieniu, w zakresie niezbędnym do wykonania danej czynności.

2017-08-09

©Telksinoe s. 22/306

§ 4. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do

spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe warunki i sposób

poddawania oskarżonego oraz osoby podejrzanej badaniom, a także wykonywania

z ich udziałem czynności, o których mowa w § 2 pkt 1 i 3 oraz § 3, mając na uwadze,

aby gromadzenie, utrwalanie i analiza materiału dowodowego były dokonywane

zgodnie z aktualną wiedzą w zakresie kryminalistyki i medycyny sądowej.

Art. 75. § 1. Oskarżony jest obowiązany zawiadamiać organ prowadzący

postępowanie o każdej zmianie miejsca swojego zamieszkania lub pobytu

trwającego dłużej niż 7 dni, w tym także z powodu pozbawienia wolności w innej

sprawie, jak również o każdej zmianie danych umożliwiających kontaktowanie się,

wskazanych w art. 213 § 1, o których wie, że są znane organowi prowadzącemu

postępowanie. Oskarżony jest obowiązany ponadto stawić się na każde wezwanie

w toku postępowania karnego. O powyższych obowiązkach należy oskarżonego

uprzedzić przy pierwszym przesłuchaniu.

§ 2. W razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżonego można

zatrzymać go i sprowadzić przymusowo.

§ 3. Przepisy art. 246 stosuje się odpowiednio. Zażalenie na postanowienie

sądu rozpoznaje ten sam sąd w składzie trzech sędziów.

Art. 76. Jeżeli oskarżony jest nieletni lub ubezwłasnowolniony, jego

przedstawiciel ustawowy lub osoba, pod której pieczą oskarżony pozostaje, może

podejmować na jego korzyść wszelkie czynności procesowe, a przede wszystkim

wnosić środki zaskarżenia, składać wnioski oraz ustanowić obrońcę.

Art. 77. Oskarżony może mieć jednocześnie nie więcej niż trzech obrońców.

Art. 78. § 1. Oskarżony, który nie ma obrońcy z wyboru, może żądać, aby mu

wyznaczono obrońcę z urzędu, jeżeli w sposób należyty wykaże, że nie jest w stanie

ponieść kosztów obrony bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i

rodziny.

§ 1a. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli oskarżony żąda wyznaczenia

obrońcy z urzędu w celu dokonania określonej czynności procesowej.

§ 2. Sąd może cofnąć wyznaczenie obrońcy, jeżeli okaże się, że nie istnieją

okoliczności, na podstawie których go wyznaczono. Na postanowienie o cofnięciu

2017-08-09

©Telksinoe s. 23/306

wyznaczenia obrońcy przysługuje zażalenie do innego równorzędnego składu tego

sądu.

Art. 79. § 1. W postępowaniu karnym oskarżony musi mieć obrońcę, jeżeli:

1) nie ukończył 18 lat;

2) jest głuchy, niemy lub niewidomy;

3) zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy jego zdolność rozpoznania znaczenia

czynu lub kierowania swoim postępowaniem nie była w czasie popełnienia

tego czynu wyłączona lub w znacznym stopniu ograniczona;

4) zachodzi uzasadniona wątpliwość, czy stan jego zdrowia psychicznego

pozwala na udział w postępowaniu lub prowadzenie obrony w sposób

samodzielny oraz rozsądny.

§ 2. Oskarżony musi mieć obrońcę również wtedy, gdy sąd uzna to za

niezbędne ze względu na inne okoliczności utrudniające obronę.

§ 3. W wypadkach, o których mowa w § 1 i 2, udział obrońcy jest

obowiązkowy w rozprawie oraz w tych posiedzeniach, w których obowiązkowy

jest udział oskarżonego.

§ 4. Uznając za uzasadnioną opinię biegłych lekarzy psychiatrów, że czyn

oskarżonego nie został popełniony w warunkach wyłączenia lub znacznego

ograniczenia zdolności rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim

postępowaniem i że stan zdrowia psychicznego oskarżonego pozwala na udział w

postępowaniu i prowadzenie obrony w sposób samodzielny i rozsądny, sąd orzeka,

że udział obrońcy nie jest obowiązkowy. Prezes sądu albo sąd zwalnia wówczas

obrońcę z jego obowiązków, chyba że zachodzą inne okoliczności przemawiające

za tym, aby oskarżony miał obrońcę wyznaczonego z urzędu.

Art. 80. Oskarżony musi mieć obrońcę w postępowaniu przed sądem

okręgowym, jeżeli zarzucono mu zbrodnię. W takim wypadku udział obrońcy w

rozprawie głównej jest obowiązkowy.

Art. 80a. (uchylony)

Art. 81. § 1. Jeżeli w sytuacji określonej w art. 78 § 1 lub 1a, art. 79 § 1 i 2

oraz art. 80 oskarżony nie ma obrońcy z wyboru, prezes lub referendarz sądowy

sądu właściwego do rozpoznania sprawy wyznacza mu obrońcę z urzędu.

2017-08-09

©Telksinoe s. 24/306

§ 1a. Na zarządzenie prezesa sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy

przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy, a na

postanowienie sądu o odmowie wyznaczenia obrońcy – zażalenie do innego

równorzędnego składu tego sądu.

§ 1b. Ponowny wniosek o wyznaczenie obrońcy, oparty na tych samych

okolicznościach, pozostawia się bez rozpoznania.

§ 2. Na uzasadniony wniosek oskarżonego lub jego obrońcy prezes lub

referendarz sądowy sądu właściwego do rozpoznania sprawy może wyznaczyć

nowego obrońcę w miejsce dotychczasowego.

Art. 81a. § 1. Obrońca z urzędu wyznaczany jest z listy obrońców.

§ 2. Wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu prezes sądu, sąd lub

referendarz sądowy rozpoznaje niezwłocznie.

§ 3. Jeżeli okoliczności wskazują na konieczność natychmiastowego podjęcia

obrony, prezes sądu, sąd lub referendarz sądowy, w sposób wskazany w art. 137,

powiadamia oskarżonego oraz obrońcę o wyznaczeniu obrońcy z urzędu.

§ 4. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia:

1) sposób zapewnienia oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy z urzędu, w

tym sposób ustalania listy obrońców udzielających pomocy prawnej z urzędu

oraz sposób wyznaczania obrońcy udzielającego pomocy prawnej z urzędu,

2) tryb i sposób przekazywania do sądu wniosku o wyznaczenie obrońcy z

urzędu oraz szczegółowy tryb rozpoznawania takiego wniosku

– mając na uwadze konieczność zapewnienia prawidłowego toku postępowania

oraz prawidłowej realizacji prawa do obrony.

Rozdział 9

Obrońcy i pełnomocnicy

Art. 82. Obrońcą może być jedynie osoba uprawniona do obrony według

przepisów o ustroju adwokatury lub ustawy o radcach prawnych.

Art. 83. § 1. Obrońcę ustanawia oskarżony; do czasu ustanowienia obrońcy

przez oskarżonego pozbawionego wolności, obrońcę może ustanowić inna osoba,

o czym niezwłocznie zawiadamia się oskarżonego.

§ 2. Upoważnienie do obrony może być udzielone na piśmie albo przez

oświadczenie do protokołu organu prowadzącego postępowanie karne.

2017-08-09

©Telksinoe s. 25/306

Art. 84. § 1. Ustanowienie obrońcy lub wyznaczenie obrońcy z urzędu

uprawnia go do działania w całym postępowaniu, nie wyłączając czynności po

uprawomocnieniu się orzeczenia, jeżeli nie zawiera ograniczeń.

§ 2. Wyznaczenie obrońcy z urzędu nakłada na niego obowiązek

podejmowania czynności procesowych do prawomocnego zakończenia

postępowania. Jeżeli jednak czynności należy dokonać poza siedzibą lub miejscem

zamieszkania obrońcy z urzędu, prezes sądu, przed którym ma być dokonana

czynność, lub referendarz sądowy tego sądu, a w postępowaniu przygotowawczym

prezes sądu rejonowego miejsca czynności lub referendarz sądowy tego sądu, na

uzasadniony wniosek dotychczasowego obrońcy może wyznaczyć do dokonania tej

czynności innego obrońcę spośród miejscowych adwokatów lub radców prawnych.

§ 3. Obrońca wyznaczony z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, w

postępowaniu o uchylenie wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu

pierwszej instancji i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania lub w

postępowaniu o wznowienie postępowania powinien sporządzić i podpisać kasację,

skargę od wyroku sądu odwoławczego uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji

i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania lub wniosek o wznowienie

postępowania albo poinformować na piśmie sąd, że nie stwierdził podstaw do

wniesienia kasacji, skargi lub wniosku o wznowienie postępowania. Jeżeli kasacja,

skarga lub wniosek zostaną wniesione, obrońca ten jest uprawniony do udziału w

toczącym się postępowaniu.

Art. 85. § 1. Obrońca może bronić kilku oskarżonych, jeżeli ich interesy nie

pozostają w sprzeczności.

§ 2. Stwierdzając sprzeczność sąd wydaje postanowienie, zakreślając

oskarżonym termin do ustanowienia innych obrońców. W wypadku obrony z

urzędu sąd wyznacza innego obrońcę. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

§ 3. W postępowaniu przygotowawczym uprawnienia sądu określone w § 2

przysługują prezesowi sądu właściwego do rozpoznania sprawy.

Art. 86. § 1. Obrońca może przedsiębrać czynności procesowe jedynie na

korzyść oskarżonego.

§ 2. Udział obrońcy w postępowaniu nie wyłącza osobistego działania w nim

oskarżonego.

2017-08-09

©Telksinoe s. 26/306

Art. 87. § 1. Strona inna niż oskarżony może ustanowić pełnomocnika.

§ 2. Osoba niebędąca stroną może ustanowić pełnomocnika, jeżeli wymagają

tego jej interesy w toczącym się postępowaniu.

§ 3. Sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, może odmówić

dopuszczenia do udziału w postępowaniu pełnomocnika, o którym mowa w § 2,

jeżeli uzna, że nie wymaga tego obrona interesów osoby niebędącej stroną.

Art. 87a. (uchylony)

Art. 88. 1. Pełnomocnikiem może być adwokat, radca prawny lub radca

Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej. Do pełnomocnika stosuje się

odpowiednio art. 77, art. 78, art. 81a § 1–3, art. 83, art. 84, art. 86 § 2 oraz przepisy

wydane na podstawie art. 81a § 4.

2. Na zasadach określonych w odrębnej ustawie czynności zastępstwa

wykonuje Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 89. W kwestiach dotyczących pełnomocnika, a nieunormowanych przez

przepisy niniejszego kodeksu, stosuje się odpowiednio przepisy obowiązujące w

postępowaniu cywilnym.

Rozdział 10

Przedstawiciel społeczny

Art. 90. § 1. W postępowaniu sądowym udział w postępowaniu może zgłosić

organizacja społeczna, jeżeli zachodzi potrzeba ochrony interesu społecznego lub

interesu indywidualnego, objętego zadaniami statutowymi tej organizacji, w

szczególności ochrony wolności i praw człowieka.

§ 2. W zgłoszeniu organizacja społeczna wskazuje interes społeczny lub

indywidualny, objęty zadaniami statutowymi tej organizacji, oraz przedstawiciela,

który ma reprezentować tę organizację. Do zgłoszenia dołącza się odpis statutu lub

innego dokumentu regulującego działalność tej organizacji. Przedstawiciel

organizacji społecznej przedkłada sądowi pisemne upoważnienie.

§ 3. Sąd dopuszcza przedstawiciela organizacji społecznej do występowania

w sprawie, jeżeli przynajmniej jedna ze stron wyrazi na to zgodę. Strona może w

każdym czasie cofnąć wyrażoną zgodę. W wypadku braku zgody choćby jednej ze

stron na występowanie w sprawie przedstawiciela organizacji społecznej sąd

2017-08-09

©Telksinoe s. 27/306

wyłącza tego przedstawiciela od udziału w sprawie, chyba że jego udział leży w

interesie wymiaru sprawiedliwości.

§ 4. Sąd dopuszcza przedstawiciela organizacji społecznej do występowania w

sprawie pomimo braku zgody stron, jeżeli leży to w interesie wymiaru

sprawiedliwości.

§ 5. Sąd odmawia dopuszczenia przedstawiciela organizacji społecznej do

występowania w sprawie, jeżeli stwierdzi, że wskazany w zgłoszeniu interes

społeczny lub indywidualny nie jest objęty zadaniami statutowymi tej organizacji

lub nie jest związany z rozpoznawaną sprawą.

§ 6. Sąd może ograniczyć liczbę przedstawicieli organizacji społecznych

występujących w sprawie, jeżeli jest to konieczne dla zabezpieczenia

prawidłowego toku postępowania. Sąd wzywa wówczas oskarżyciela i

oskarżonego do wskazania nie więcej niż dwóch przedstawicieli organizacji

społecznych, którzy będą mogli występować w sprawie. Jeżeli w sprawie występuje

więcej niż jeden oskarżony lub więcej niż jeden oskarżyciel, każdy z nich może

wskazać jednego przedstawiciela. Niewskazanie przedstawiciela uznaje się za

cofnięcie zgody na jego występowanie w sprawie. Niezależnie od stanowisk stron

sąd może postanowić o dalszym udziale poszczególnych przedstawicieli

organizacji społecznych, jeżeli ich udział leży w interesie wymiaru

sprawiedliwości.

Art. 91. Dopuszczony do udziału w postępowaniu sądowym przedstawiciel

organizacji społecznej może uczestniczyć w rozprawie, wypowiadać się i składać

oświadczenia na piśmie.

Rozdział 10a

Podmiot zobowiązany

Art. 91a. § 1. Jeżeli w związku z popełnieniem czynu zabronionego osoba

fizyczna, prawna albo jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej,

której odrębne przepisy przyznają zdolność prawną, uzyskała korzyść majątkową

lub świadczenie określone w art. 405–407, art. 410 i art. 412 Kodeksu cywilnego

od Skarbu Państwa, jednostki samorządowej, państwowej lub samorządowej

jednostki organizacyjnej, podmiotu, dla którego organ samorządu jest organem

założycielskim, lub spółki prawa handlowego z większościowym udziałem Skarbu

2017-08-09

©Telksinoe s. 28/306

Państwa lub jednostki samorządowej, na wniosek prokuratora sąd, stosując

przepisy prawa cywilnego, zobowiązuje tę osobę lub jednostkę do zwrotu korzyści

albo jej równowartości uprawnionemu podmiotowi lub orzeka przepadek

świadczenia albo jego równowartości na rzecz Skarbu Państwa.

§ 2. Podmiot zobowiązany określony w § 1 jest przesłuchiwany

w postępowaniu karnym w charakterze świadka. W przypadku podmiotu innego

niż osoba fizyczna przesłuchuje się osobę lub osoby uprawnione do działania

w jego imieniu.

§ 3. Osoba, o której mowa w § 2, może odmówić zeznań.

§ 4. Przepisy art. 72, art. 75, art. 87 § 1, art. 89, art. 156 § 1 zdanie pierwsze

oraz art. 167 stosuje się odpowiednio. Osoba, o której mowa w § 2, może zadawać

pytania osobie przesłuchiwanej oraz zabrać głos końcowy przed obrońcą

oskarżonego i oskarżonym.

Rozdział 10b

Właściciel przedsiębiorstwa zagrożonego przepadkiem

Art. 91b. Właścicielowi przedsiębiorstwa zagrożonego przepadkiem,

o którym mowa w art. 44a § 2 Kodeksu karnego, przysługują prawa strony

w zakresie czynności procesowych odnoszących się do tego środka.

DZIAŁ IV

Czynności procesowe

Rozdział 11

Orzeczenia, zarządzenia i polecenia

Art. 92. Podstawę orzeczenia może stanowić tylko całokształt okoliczności

ujawnionych w postępowaniu, mających znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Art. 93. § 1. Jeżeli ustawa nie wymaga wydania wyroku, sąd wydaje

postanowienie.

§ 2. W kwestiach niewymagających postanowienia prezes sądu,

przewodniczący wydziału, przewodniczący składu orzekającego albo upoważniony

sędzia wydają zarządzenia.

2017-08-09

©Telksinoe s. 29/306

§ 3. W postępowaniu przygotowawczym postanowienia i zarządzenia wydaje

prokurator oraz inny uprawniony organ, a sąd – w wypadkach przewidzianych w

ustawie.

§ 4. W wypadkach określonych w ustawie sąd oraz prokurator wydają

polecenia Policji lub innym organom.

Art. 93a. § 1. W wypadkach określonych w ustawie referendarz sądowy może

wydawać postanowienia lub zarządzenia.

§ 2. Polecenia, które zgodnie z ustawą wydaje sąd, może wydawać także

referendarz sądowy.

§ 3. Od postanowień i zarządzeń wydanych przez referendarza sądowego

może być wniesiony sprzeciw. Sprzeciw przysługuje stronom, a także osobie, której

postanowienie bezpośrednio dotyczy, chyba że ustawa stanowi inaczej. W razie

wniesienia sprzeciwu postanowienie lub zarządzenie traci moc.

§ 4. Prezes sądu odmawia przyjęcia sprzeciwu, jeżeli został wniesiony po

terminie lub przez osobę nieuprawnioną.

Art. 94. § 1. Postanowienie powinno zawierać:

1) oznaczenie organu oraz osoby lub osób, wydających postanowienie;

2) datę wydania postanowienia;

3) wskazanie sprawy oraz kwestii, której postanowienie dotyczy;

4) rozstrzygnięcie z podaniem podstawy prawnej;

5) uzasadnienie, chyba że ustawa zwalnia od tego wymagania.

§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do zarządzeń.

Art. 95. § 1. Sąd orzeka na rozprawie w wypadkach wskazanych w ustawie,

a w innych – na posiedzeniu. Orzeczenia wydawane na posiedzeniu mogą zapadać

również na rozprawie.

§ 2. Referendarz sądowy wydaje postanowienia na posiedzeniu.

Art. 95a. § 1. W sprawach wskazanych w art. 2a § 1 i 2 Kodeksu wykroczeń

orzeka na posiedzeniu sąd, który wydał wyrok w pierwszej instancji.

§ 2. Na postanowienie przysługuje zażalenie.

Art. 95b. § 1. Posiedzenie odbywa się z wyłączeniem jawności, chyba że

ustawa stanowi inaczej albo prezes sądu lub sąd zarządzi inaczej.

2017-08-09

©Telksinoe s. 30/306

§ 2. Jawne są posiedzenia, o których mowa w art. 339 § 3 pkt 1, 2 i 5, art. 340,

art. 341, art. 343 § 5, art. 343a, art. 603, art. 607l § 1, art. 607s § 3, art. 611c § 4

i art. 611ti § 1.

§ 3. Do posiedzeń, które odbywają się jawnie, przepisy rozdziału 42 stosuje

się odpowiednio.

Art. 96. § 1. Strony oraz osoby niebędące stronami, jeżeli ma to znaczenie dla

ochrony ich praw lub interesów, mają prawo wziąć udział w posiedzeniu wówczas,

gdy ustawa tak stanowi, chyba że ich udział jest obowiązkowy. Przepis art. 451

stosuje się odpowiednio.

§ 2. W pozostałych wypadkach mają one prawo wziąć udział w posiedzeniu,

jeżeli się stawią, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Art. 97. Jeżeli zachodzi potrzeba sprawdzenia okoliczności faktycznych

przed wydaniem orzeczenia na posiedzeniu, sąd dokonuje tego sam albo w tym celu

wyznacza sędziego ze składu orzekającego bądź zwraca się o wykonanie

określonych czynności do sądu miejscowo właściwego. Jeżeli czynność nie

wymaga przeprowadzenia dowodu, może ją wykonać także referendarz sądowy.

Art. 98. § 1. Uzasadnienie postanowienia sporządza się na piśmie wraz z

samym postanowieniem.

§ 2. W sprawie zawiłej lub z innych ważnych przyczyn można odroczyć

sporządzenie uzasadnienia postanowienia na czas do 7 dni.

§ 3. Nie wymaga uzasadnienia dopuszczenie dowodu, jak również

uwzględnienie wniosku, któremu inna strona nie sprzeciwiła się, chyba że

orzeczenie podlega zaskarżeniu.

Art. 99. § 1. Tryb i formę uzasadnienia wyroku określają przepisy szczególne.

§ 2. Zarządzenie wymaga pisemnego uzasadnienia, jeżeli podlega

zaskarżeniu.

Art. 100. § 1. Orzeczenie lub zarządzenie wydane na rozprawie lub

posiedzeniu, o którym mowa w art. 95b § 2, ogłasza się ustnie.

§ 2. Orzeczenie lub zarządzenie wydane na innym posiedzeniu ogłasza się

ustnie, jeżeli bierze w nim udział strona.

§ 3. Wyrok doręcza się podmiotom uprawnionym do wniesienia środka

odwoławczego, jeżeli ustawa tak stanowi.

2017-08-09

©Telksinoe s. 31/306

§ 4. Postanowienie albo zarządzenie wydane poza rozprawą, od którego

przysługuje środek odwoławczy, doręcza się podmiotom uprawnionym do

wniesienia tego środka, a postanowienie kończące postępowanie jego stronom,

chyba że byli obecni przy ogłoszeniu postanowienia albo zarządzenia. Stronom

doręcza się również postanowienie wraz z uzasadnieniem w wypadku wskazanym

w art. 98 § 2.

§ 5. Strony należy powiadomić o treści innych postanowień i zarządzeń

wydanych poza rozprawą i posiedzeniem, a także wydanych na posiedzeniu, o

którego terminie strona nie była zawiadomiona.

§ 6. Jeżeli ustawa nie zwalnia od równoczesnego sporządzenia uzasadnienia,

orzeczenie i zarządzenie doręcza się lub ogłasza wraz z uzasadnieniem. W wypadku

określonym w art. 98 § 2 po ogłoszeniu postanowienia podaje się ustnie

najważniejsze powody rozstrzygnięcia.

§ 7. Jeżeli sprawę rozpoznano z wyłączeniem jawności ze względu na ważny

interes państwa, zamiast uzasadnienia doręcza się zawiadomienie, że uzasadnienie

zostało sporządzone.

§ 8. Po ogłoszeniu lub przy doręczeniu orzeczenia i zarządzenia należy

pouczyć uczestników postępowania o przysługującym im prawie, terminie i

sposobie wniesienia środka zaskarżenia lub o tym, że orzeczenie lub zarządzenie

nie podlega zaskarżeniu.

§ 9. W razie skazania z zastosowaniem art. 60 § 3 lub 4 Kodeksu karnego lub

art. 36 § 3 Kodeksu karnego skarbowego po ogłoszeniu lub przy doręczeniu wyroku

należy pouczyć oskarżonego o treści art. 434 § 4 oraz art. 443.

Art. 101–104. (uchylone)

Art. 105. § 1. Oczywiste omyłki pisarskie i rachunkowe oraz w obliczeniu

terminów w orzeczeniu lub zarządzeniu albo w ich uzasadnieniu można sprostować

w każdym czasie.

§ 2. Sprostowania dokonuje organ, który popełnił omyłkę. Jeżeli

postępowanie toczy się przed instancją odwoławczą, może ona z urzędu sprostować

orzeczenie pierwszej instancji.

§ 3. Sprostowanie orzeczenia lub jego uzasadnienia następuje w drodze

postanowienia, a sprostowanie zarządzenia w drodze zarządzenia.

2017-08-09

©Telksinoe s. 32/306

§ 4. Na postanowienie lub zarządzenie co do sprostowania wydane w

pierwszej instancji służy zażalenie.

Art. 106. Przepisy art. 100 § 4–8 stosuje się odpowiednio w postępowaniu

przygotowawczym.

Art. 107. § 1. Sąd lub referendarz sądowy nadaje na żądanie osoby

uprawnionej klauzulę wykonalności orzeczeniu podlegającemu wykonaniu w

drodze egzekucji.

§ 2. Orzeczenia nakładające obowiązek naprawienia szkody lub

zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz nawiązkę orzeczoną na rzecz

pokrzywdzonego uważa się za orzeczenia co do roszczeń majątkowych, jeżeli

nadają się do egzekucji w myśl przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

§ 3. Przepisy § 1 i 2 stosuje się odpowiednio do obowiązku wynikającego z

ugody zawartej przed sądem lub referendarzem sądowym, a także ugody zawartej

w postępowaniu mediacyjnym.

§ 4. Sąd lub referendarz sądowy odmawia nadania klauzuli wykonalności

ugodzie zawartej przed mediatorem, w całości lub w części, jeżeli ugoda jest

sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do

obejścia prawa.

Rozdział 12

Narada i głosowanie

Art. 108. § 1. Przebieg narady i głosowania nad orzeczeniem jest tajny, a

zwolnienie od zachowania w tym względzie tajemnicy nie jest dopuszczalne.

§ 2. Podczas narady i głosowania oprócz członków składu orzekającego może

być obecny jedynie protokolant, chyba że przewodniczący uzna jego obecność za

zbędną.

Art. 109. § 1. Naradą i głosowaniem kieruje przewodniczący, a jeżeli co do

porządku i sposobu narady oraz głosowania podniesione zostaną wątpliwości,

rozstrzyga je skład orzekający.

§ 2. Po naradzie przewodniczący zbiera głosy poczynając od najmłodszego,

najpierw od ławników według ich wieku, następnie od sędziów według ich

2017-08-09

©Telksinoe s. 33/306

starszeństwa służbowego, a sam głosuje ostatni. Sprawozdawca, jeżeli nie jest

przewodniczącym, głosuje pierwszy.

Art. 110. Narada i głosowanie nad wyrokiem odbywają się osobno co do winy

i kwalifikacji prawnej czynu, co do kary, co do środków karnych, co do przepadku,

co do środków kompensacyjnych oraz co do pozostałych kwestii.

Art. 111. § 1. Orzeczenia zapadają większością głosów.

§ 2. Jeżeli zdania tak się podzielą, że żadne z nich nie uzyska większości,

zdanie najmniej korzystne dla oskarżonego przyłącza się do zdania najbardziej doń

zbliżonego, aż do uzyskania większości.

Art. 112. Sędzia, który głosował przeciwko uznaniu oskarżonego za winnego,

może wstrzymać się od głosowania nad dalszymi kwestiami; wówczas głos tego

sędziego przyłącza się do zdania najprzychylniejszego dla oskarżonego.

Art. 113. Orzeczenie podpisują wszyscy członkowie składu orzekającego, nie

wyłączając przegłosowanego, chyba że orzeczenie zamieszczono w protokole.

Art. 114. § 1. Przy składaniu podpisu członek składu orzekającego ma prawo

zaznaczyć na orzeczeniu swoje zdanie odrębne podając, w jakiej części i w jakim

kierunku kwestionuje orzeczenie.

§ 2. Zdanie odrębne może dotyczyć również samego uzasadnienia orzeczenia;

wówczas zdanie to zaznacza się przy podpisywaniu uzasadnienia.

§ 3. Jeżeli ustawa nie wymaga sporządzenia uzasadnienia wraz z wydaniem

orzeczenia, w razie zgłoszenia zdania odrębnego, uzasadnienie należy sporządzić z

urzędu w terminie 7 dni od wydania orzeczenia, a składający zdanie odrębne

dołącza w ciągu następnych 7 dni jego uzasadnienie; obowiązek ten nie dotyczy

ławnika.

Art. 115. § 1. Uzasadnienie orzeczenia podpisują osoby, które orzeczenie

wydały, nie wyłączając osoby przegłosowanej.

§ 2. W sprawach rozpoznawanych w składzie sędziego i dwóch ławników

uzasadnienie podpisuje tylko przewodniczący, chyba że zgłoszono zdanie odrębne.

W sprawach rozpoznawanych w składzie dwóch sędziów i trzech ławników

uzasadnienie podpisują obaj sędziowie, chyba że zgłoszono zdanie odrębne.

2017-08-09

©Telksinoe s. 34/306

§ 3. Jeżeli nie można uzyskać podpisu przewodniczącego lub innego członka

składu orzekającego, jeden z podpisujących czyni o tym wzmiankę na uzasadnieniu

z zaznaczeniem przyczyny tego faktu.

Rozdział 13

Porządek czynności procesowych

Art. 116. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, strony i inni uprawnieni do

wzięcia udziału w czynności procesowej mogą składać wnioski i inne oświadczenia

na piśmie albo ustnie do protokołu.

Art. 117. § 1. Uprawnionego do wzięcia udziału w czynności procesowej

zawiadamia się o jej czasie i miejscu, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 2. Czynności nie przeprowadza się, jeżeli osoba uprawniona nie stawiła się,

a brak dowodu, że została o niej powiadomiona, oraz jeżeli zachodzi uzasadnione

przypuszczenie, że niestawiennictwo wynikło z powodu przeszkód żywiołowych

lub innych wyjątkowych przyczyn, a także wtedy, gdy osoba ta usprawiedliwiła

należycie niestawiennictwo i wnosi o nieprzeprowadzanie czynności bez jej

obecności, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 2a. Usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby oskarżonych,

świadków, obrońców, pełnomocników i innych uczestników postępowania,

których obecność była obowiązkowa lub którzy wnosili o dopuszczenie do

czynności, będąc uprawnionymi do wzięcia w niej udziału, wymaga przedstawienia

zaświadczenia potwierdzającego niemożność stawienia się na wezwanie lub

zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie, wystawionego przez lekarza

sądowego.

§ 3. W razie niestawiennictwa strony, obrońcy lub pełnomocnika, których

stawiennictwo jest obowiązkowe, czynności procesowej nie przeprowadza się,

chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 4. (uchylony)

§ 5. Przepisu § 2a nie stosuje się do osób pozbawionych wolności, których

zasady usprawiedliwiania niestawiennictwa regulują odrębne przepisy.

Art. 117a. § 1. Jeżeli strona ma więcej niż jednego obrońcę lub

pełnomocnika, czynność procesową można przeprowadzić w wypadku

stawiennictwa przynajmniej jednego z nich, chyba że strona wyrazi zgodę na

2017-08-09

©Telksinoe s. 35/306

przeprowadzenie czynności bez udziału obrońcy lub pełnomocnika, których udział

nie jest obowiązkowy.

§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do pełnomocnika osoby niebędącej

stroną, o której mowa w art. 87 § 2.

Art. 118. § 1. Znaczenie czynności procesowej ocenia się według treści

złożonego oświadczenia.

§ 2. Niewłaściwe oznaczenie czynności procesowej, a zwłaszcza środka

zaskarżenia, nie pozbawia czynności znaczenia prawnego.

§ 3. Pismo w sprawie należącej do właściwości sądu, prokuratora, Policji lub

innego organu dochodzenia, skierowane do niewłaściwego organu, przekazuje się

właściwemu organowi.

Art. 119. § 1. Pismo procesowe powinno zawierać:

1) oznaczenie organu, do którego jest skierowane, oraz sprawy, której dotyczy;

2) oznaczenie oraz adres wnoszącego pismo;

3) treść wniosku lub oświadczenia, w miarę potrzeby z uzasadnieniem;

4) datę i podpis składającego pismo.

§ 2. Za osobę, która nie może się podpisać, pismo podpisuje osoba przez nią

upoważniona, ze wskazaniem przyczyny złożenia swego podpisu.

Art. 120. § 1. Jeżeli pismo nie odpowiada wymaganiom formalnym,

przewidzianym w art. 119 lub w przepisach szczególnych, a brak jest tego rodzaju,

że pismo nie może otrzymać biegu, albo brak polega na niezłożeniu należytych

opłat lub upoważnienia do podjęcia czynności procesowej, wzywa się osobę, od

której pismo pochodzi, do usunięcia braku w terminie 7 dni.

§ 2. W razie uzupełnienia braku w terminie, pismo wywołuje skutki od dnia

jego wniesienia. W razie nieuzupełnienia braku w terminie, pismo uznaje się za

bezskuteczne, o czym należy pouczyć przy doręczeniu wezwania.

§ 3. W postępowaniu przed sądem zarządzenia w sprawach, o których mowa

w § 1 i 2, może wydać także referendarz sądowy.

Art. 121. Jeżeli osoba uczestnicząca w czynności procesowej odmawia

podpisu lub nie może go złożyć, organ dokonujący czynności zaznacza przyczynę

braku podpisu.

2017-08-09

©Telksinoe s. 36/306

Rozdział 14

Terminy

Art. 122. § 1. Czynność procesowa dokonana po upływie terminu zawitego

jest bezskuteczna.

§ 2. Zawite są terminy do wnoszenia środków zaskarżenia oraz inne, które

ustawa za zawite uznaje.

Art. 123. § 1. Do biegu terminu nie wlicza się dnia, od którego liczy się dany

termin.

§ 2. Jeżeli termin jest oznaczony w tygodniach, miesiącach lub latach, koniec

terminu przypada na ten dzień tygodnia lub miesiąca, który odpowiada początkowi

terminu; jeżeli w danym miesiącu nie ma takiego dnia, koniec terminu przypada na

ostatni dzień tego miesiąca.

§ 3. Jeżeli koniec terminu przypada na dzień uznany przez ustawę za dzień

wolny od pracy, czynność można wykonać następnego dnia.

Art. 124. Termin jest zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało

nadane w placówce podmiotu zajmującego się doręczaniem korespondencji na

terenie Unii Europejskiej, w polskim urzędzie konsularnym lub złożone przez

żołnierza, z wyjątkiem żołnierza pełniącego terytorialną służbę wojskową

dyspozycyjnie, w dowództwie jednostki wojskowej albo przez osobę pozbawioną

wolności w administracji odpowiedniego zakładu, a przez członka załogi polskiego

statku morskiego – kapitanowi statku.

Art. 125. Pismo omyłkowo wniesione przed upływem terminu do

niewłaściwego sądu, prokuratora, organu Policji albo innego organu postępowania

przygotowawczego uważa się za wniesione z zachowaniem terminu.

Art. 126. § 1. Jeżeli niedotrzymanie terminu zawitego nastąpiło z przyczyn

od strony niezależnych, strona w zawitym terminie 7 dni od daty ustania przeszkody

może zgłosić wniosek o przywrócenie terminu, dopełniając jednocześnie

czynności, która miała być w terminie wykonana; to samo stosuje się do osób

niebędących stronami.

§ 2. W kwestii przywrócenia terminu orzeka postanowieniem organ, przed

którym należało dokonać czynności.

2017-08-09

©Telksinoe s. 37/306

§ 3. Na odmowę przywrócenia terminu przysługuje zażalenie.

Art. 127. Wniosek o przywrócenie terminu nie wstrzymuje wykonania

orzeczenia, jednakże organ, do którego wniosek złożono, lub organ powołany do

rozpoznania środka zaskarżenia może wstrzymać wykonanie orzeczenia; odmowa

wstrzymania nie wymaga uzasadnienia.

Art. 127a. § 1. Jeżeli warunkiem skuteczności czynności procesowej jest jej

dokonanie przez obrońcę lub pełnomocnika, termin do jej dokonania ulega

zawieszeniu dla strony postępowania na czas rozpoznania wniosku o przyznanie

pomocy prawnej w tym zakresie.

§ 2. W wypadku wyznaczenia obrońcy lub pełnomocnika z urzędu termin do

dokonania czynności przez wyznaczonego przedstawiciela procesowego

rozpoczyna bieg od daty doręczenia mu postanowienia lub zarządzenia o tym

wyznaczeniu.

Art. 127b. Jeżeli czas trwania środków przymusu jest określony

w tygodniach, miesiącach lub latach, przyjmuje się, że tydzień liczy się za dni 7,

miesiąc za dni 30, a rok za dni 365.

Art. 127c. Za dzień trwania środka przymusu skutkującego pozbawieniem

wolności przyjmuje się okres 24 godzin liczony od chwili rzeczywistego

pozbawienia wolności.

Rozdział 15

Doręczenia

Art. 128. § 1. Orzeczenia i zarządzenia doręcza się w uwierzytelnionych

odpisach, jeżeli ustawa nakazuje ich doręczenie.

§ 2. Wszelkie pisma przeznaczone dla uczestników postępowania doręcza się

w taki sposób, by treść ich nie była udostępniona osobom niepowołanym.

Art. 129. § 1. W wezwaniu należy oznaczyć organ wysyłający oraz podać, w

jakiej sprawie, w jakim charakterze, miejscu i czasie ma się stawić adresat i czy

jego stawiennictwo jest obowiązkowe, a także uprzedzić o skutkach

niestawiennictwa.

§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do zawiadomień.

2017-08-09

©Telksinoe s. 38/306

§ 3. Jeżeli od dnia doręczenia pisma biegnie termin wykonania czynności

procesowej, należy pouczyć o tym adresata.

Art. 130. Pisma doręcza się za pokwitowaniem odbioru. Odbierający

potwierdza odbiór swym czytelnym podpisem zawierającym imię i nazwisko na

zwrotnym pokwitowaniu, na którym doręczający potwierdza swym podpisem

sposób doręczenia.

Art. 131. § 1. Wezwania, zawiadomienia oraz inne pisma, od których daty

doręczenia biegną terminy, doręcza się przez operatora pocztowego w rozumieniu

ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 1113 i

1250) albo pracownika organu wysyłającego, a w razie niezbędnej konieczności

przez Policję.

§ 2. Jeżeli w sprawie ustalono tylu pokrzywdzonych, że ich indywidualne

zawiadomienie o przysługujących im uprawnieniach spowodowałoby poważne

utrudnienie w prowadzeniu postępowania, zawiadamia się ich poprzez ogłoszenie

w prasie, radiu lub telewizji.

§ 3. Jeżeli istnieje obowiązek doręczenia postanowienia, przepis § 2 stosuje

się odpowiednio. Należy jednak zawsze doręczyć je temu pokrzywdzonemu, który

w zawitym terminie 7 dni od dnia ogłoszenia o to się zwróci.

Art. 132. § 1. Pismo doręcza się adresatowi osobiście.

§ 2. W razie chwilowej nieobecności adresata w jego mieszkaniu pismo

doręcza się dorosłemu domownikowi. W razie nieobecności domownika pismo

doręcza się administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi, jeżeli podejmą się

oddać pismo adresatowi. Przepis art. 133 § 2 stosuje się odpowiednio.

§ 3. Pismo może być także doręczone za pośrednictwem telefaksu lub poczty

elektronicznej. W takim wypadku dowodem doręczenia jest potwierdzenie

transmisji danych.

§ 4. Przepisów § 2 i 3 oraz art. 133 § 3 nie stosuje się do doręczenia

oskarżonemu zawiadomienia o pierwszym terminie rozprawy głównej, terminie

posiedzenia, o którym mowa w art. 341 § 1, art. 343 § 5, art. 343a i art. 420 § 1,

oraz doręczenia wyroku, o którym mowa w art. 500 § 1.

Art. 133. § 1. Jeżeli doręczenia nie można dokonać w sposób wskazany w art.

132, pismo przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego w rozumieniu

2017-08-09

©Telksinoe s. 39/306

ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe pozostawia się w najbliższej

placówce pocztowej tego operatora pocztowego, a przesłane w inny sposób w

najbliższej jednostce Policji albo we właściwym urzędzie gminy.

§ 2. O pozostawieniu pisma w myśl § 1 doręczający umieszcza zawiadomienie

w skrzynce do doręczania korespondencji bądź na drzwiach mieszkania adresata

lub w innym widocznym miejscu ze wskazaniem, gdzie i kiedy pismo

pozostawiono oraz że należy je odebrać w ciągu 7 dni; w razie bezskutecznego

upływu tego terminu, należy czynność zawiadomienia powtórzyć jeden raz. W

razie dokonania tych czynności pismo uznaje się za doręczone.

§ 2a. Pismo pozostawione w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia

23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe, adresowane do obrońcy albo pełnomocnika

będącego adwokatem lub radcą prawnym, może zostać odebrane także przez osobę

upoważnioną na podstawie pełnomocnictwa pocztowego do odbioru przesyłek

pocztowych w rozumieniu tej ustawy.

§ 3. Pismo można również pozostawić osobie upoważnionej do odbioru

korespondencji w miejscu stałego zatrudnienia adresata.

Art. 134. § 1. Pisma adresowane do żołnierzy oraz funkcjonariuszy Policji,

Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby

Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura

Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Celno-Skarbowej i Służby

Więziennej można doręczyć adresatom za pośrednictwem ich przełożonych, przy

czym wezwania przeznaczone dla żołnierzy pełniących zasadniczą służbę

wojskową przesyła się do dowódcy jednostki wojskowej, w której żołnierz pełni

służbę, w celu doręczenia i zarządzenia stawienia się stosownie do wezwania.

§ 2. Osobom pozbawionym wolności doręcza się pismo za pośrednictwem

administracji odpowiedniego zakładu.

§ 3. Pismo przeznaczone dla adresata niebędącego osobą fizyczną albo dla

obrońcy lub pełnomocnika doręcza się w biurze adresata osobie tam zatrudnionej.

Art. 135. Prokuratora zawiadamia się o rozprawach i posiedzeniach przez

doręczenie wykazu spraw, które mają być w danym dniu rozpoznane.

Art. 136. § 1. W razie odmowy przyjęcia pisma lub odmowy albo

niemożności pokwitowania odbioru przez adresata, doręczający sporządza na

2017-08-09

©Telksinoe s. 40/306

zwrotnym pokwitowaniu odpowiednią wzmiankę; wówczas doręczenie uważa się

za dokonane.

§ 2. Pismo nie przyjęte przez adresata zwraca się organowi wysyłającemu.

Art. 137. W wypadkach niecierpiących zwłoki można wzywać lub

zawiadamiać osoby telefonicznie albo w inny sposób stosownie do okoliczności,

pozostawiając w aktach odpis nadanego komunikatu z podpisem osoby nadającej.

Art. 138. Strona, a także osoba niebędąca stroną, której prawa zostały

naruszone, przebywająca za granicą, ma obowiązek wskazać adresata dla doręczeń

w kraju; w razie nieuczynienia tego pismo wysłane na ostatnio znany adres w kraju

albo, jeżeli adresu tego nie ma, załączone do akt sprawy uważa się za doręczone.

Art. 139. § 1. Jeżeli strona, nie podając nowego adresu, zmienia miejsce

zamieszkania lub nie przebywa pod wskazanym przez siebie adresem, w tym także

z powodu pozbawienia wolności w innej sprawie, pismo wysłane pod tym adresem

uważa się za doręczone.

§ 1a. Przepis § 1 stosuje się do pokrzywdzonego także wtedy, gdy nie jest

stroną.

§ 2. (uchylony)

§ 3. Przepis § 1 nie dotyczy pism wysłanych po raz pierwszy po

prawomocnym uniewinnieniu oskarżonego.

Art. 140. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, orzeczenia, zarządzenia,

zawiadomienia i odpisy, które ustawa nakazuje doręczać stronom, doręcza się

również obrońcom, pełnomocnikom i ustawowym przedstawicielom.

Art. 141. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym

do spraw łączności określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady i tryb

doręczania pism organów procesowych, mając na uwadze konieczność

zapewnienia sprawnego toku postępowania, a także właściwej realizacji gwarancji

procesowych jego uczestników.

Art. 142. Doręczenie bez zachowania przepisów niniejszego rozdziału uważa

się za dokonane, jeżeli osoba, dla której pismo było przeznaczone, oświadczy, że

pismo to otrzymała.

2017-08-09

©Telksinoe s. 41/306

Rozdział 16

Protokoły

Art. 143. § 1. Spisania protokołu wymagają:

1) przyjęcie ustnego zawiadomienia o przestępstwie, wniosku o ściganie i jego

cofnięcie;

2) przesłuchanie oskarżonego, świadka, biegłego i kuratora;

3) dokonanie oględzin;

4) dokonanie otwarcia zwłok oraz wyjęcie zwłok z grobu;

5) przeprowadzenie eksperymentu, konfrontacji oraz okazania;

6) przeszukanie osoby, miejsca, rzeczy i systemu informatycznego oraz

zatrzymanie rzeczy i danych informatycznych;

7) otwarcie korespondencji i przesyłki oraz odtworzenie utrwalonych zapisów;

8) zaznajomienie podejrzanego z materiałami zebranymi w postępowaniu

przygotowawczym;

9) przyjęcie poręczenia;

10) przebieg posiedzenia sądu, jeżeli stawią się na nim uprawnione osoby albo ich

obecność jest obowiązkowa;

11) przebieg rozprawy.

§ 2. Z innych czynności spisuje się protokół, jeżeli przepis szczególny tego

wymaga albo przeprowadzający czynność uzna to za potrzebne. W innych

wypadkach można ograniczyć się do sporządzenia notatki urzędowej.

Art. 144. § 1. Protokół rozprawy spisuje pracownik sekretariatu lub inna

osoba upoważniona przez prezesa sądu.

§ 2. Inny protokół spisać może, poza osobami wymienionymi w § 1, osoba

przybrana w charakterze protokolanta przez prowadzącego czynność lub sam

przeprowadzający czynność.

§ 3. Od osoby przybranej, która nie jest pracownikiem organu prowadzącego

postępowanie, odbiera się przyrzeczenie następującej treści: „Przyrzekam

uroczyście, że powierzone mi obowiązki protokolanta wykonam sumiennie”.

Art. 145. § 1. Jeżeli czynność procesową utrwala się za pomocą stenogramu,

protokół można ograniczyć do zapisu najbardziej istotnych oświadczeń osób

biorących w niej udział. Stenograf przekłada stenogram na pismo zwykłe, przy

2017-08-09

©Telksinoe s. 42/306

czym czyni wzmiankę, jakim posługiwał się systemem; pierwopis stenogramu oraz

jego przekład stają się załącznikami do protokołu.

§ 2. Przepis art. 144 § 3 stosuje się odpowiednio.

Art. 146. § 1. Protokolant i stenograf ulegają wyłączeniu z tych samych

powodów co sędzia.

§ 2. O wyłączeniu orzeka w toku rozprawy lub posiedzenia sąd, a w innych

wypadkach osoba, która przeprowadza czynność protokołowaną.

Art. 147. § 1. Przebieg czynności protokołowanych może być utrwalony

ponadto za pomocą urządzenia rejestrującego obraz lub dźwięk, o czym należy

przed uruchomieniem urządzenia uprzedzić osoby uczestniczące w czynności.

§ 2. Przesłuchanie świadka lub biegłego utrwala się za pomocą urządzenia

rejestrującego obraz i dźwięk, gdy:

1) zachodzi niebezpieczeństwo, że przesłuchanie tej osoby nie będzie możliwe

w dalszym postępowaniu;

2) przesłuchanie następuje w trybie określonym w art. 396.

§ 2a. Przesłuchanie pokrzywdzonego, o którym mowa w art. 185a i art. 185c,

oraz świadka, o którym mowa w art. 185b, utrwala się za pomocą urządzenia

rejestrującego obraz i dźwięk.

§ 2b. Przebieg rozprawy utrwala się za pomocą urządzenia rejestrującego

dźwięk albo obraz i dźwięk, chyba że jest to niemożliwe ze względów

technicznych.

§ 2c. Przebiegu rozprawy w zakresie, w którym wyłączono jej jawność ze

względu na obawę ujawnienia informacji niejawnych o klauzuli tajności „tajne” lub

„ściśle tajne”, nie utrwala się w sposób określony w § 2b, jeżeli nie ma możliwości

zapewnienia właściwej ochrony zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku przed

nieuprawnionym ujawnieniem.

§ 3. Jeżeli czynność procesową inną niż rozprawa utrwala się za pomocą

urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk, protokół można ograniczyć

do zapisu najbardziej istotnych oświadczeń osób biorących w niej udział.

§ 3a. Zapis obrazu lub dźwięku staje się załącznikiem do protokołu. W

wypadku ograniczenia protokołu do zapisu najbardziej istotnych oświadczeń osób

2017-08-09

©Telksinoe s. 43/306

biorących udział w czynności sporządza się przekład zapisu dźwięku, który również

staje się załącznikiem do protokołu.

§ 4. Strona, obrońca, pełnomocnik i przedstawiciel ustawowy ma prawo

otrzymać odpłatnie jedną kopię zapisu obrazu lub dźwięku. Nie dotyczy to

przebiegu rozprawy lub innej czynności odbywającej się z wyłączeniem jawności

albo czynności w postępowaniu przygotowawczym. Z ważnych przyczyn,

uzasadnionych ochroną interesu prywatnego osób biorących udział w rozprawie,

prezes sądu może nie wyrazić zgody na sporządzenie dla stron, obrońców,

pełnomocników i przedstawicieli ustawowych kopii zapisu obrazu z rozprawy.

§ 5. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje

urządzeń i środków technicznych służących do utrwalania obrazu lub dźwięku dla

celów procesowych, sposób przechowywania, odtwarzania i kopiowania zapisów,

sposób i tryb udostępniania stronom, obrońcom, pełnomocnikom i

przedstawicielom ustawowym zapisu obrazu lub dźwięku oraz przekazywania im

kopii zapisu obrazu lub dźwięku, jak również wysokość opłaty za sporządzenie i

przekazanie kopii zapisu obrazu lub dźwięku oraz zakładanie kont w systemie

informatycznym w celu przekazywania kopii zapisu obrazu lub dźwięku, mając na

uwadze konieczność właściwego zabezpieczenia utrwalonego obrazu lub dźwięku

przed utratą dowodu, jego zniekształceniem lub nieuprawnionym ujawnieniem,

konieczność niezwłocznego dostępu uczestników postępowania do zapisu obrazu

lub dźwięku oraz uzyskania kopii zapisu z akt sprawy, a także zapewnienia, aby

wysokość opłaty odpowiadała rzeczywistym kosztom sporządzenia i przekazania

kopii zapisu obrazu lub dźwięku.

Art. 148. § 1. Protokół powinien zawierać:

1) oznaczenie czynności, jej czasu i miejsca oraz osób w niej uczestniczących;

2) przebieg czynności oraz oświadczenia i wnioski jej uczestników;

3) wydane w toku czynności postanowienia i zarządzenia, a jeżeli postanowienie

lub zarządzenie sporządzono osobno, wzmiankę o jego wydaniu;

4) w miarę potrzeby stwierdzenie innych okoliczności dotyczących przebiegu

czynności.

§ 2. Wyjaśnienia, zeznania, oświadczenia i wnioski oraz stwierdzenia

określonych okoliczności przez organ prowadzący postępowanie zamieszcza się w

protokole z możliwą dokładnością. Osoby biorące udział w czynności mają prawo

2017-08-09

©Telksinoe s. 44/306

żądać zamieszczenia w protokole z pełną dokładnością wszystkiego, co dotyczy ich

praw lub interesów.

§ 2a. (uchylony)

§ 2b. (uchylony)

§ 2c. (uchylony)

§ 3. W protokole nie wolno zastępować zapisu treści zeznań lub wyjaśnień

odwoływaniem się do innych protokołów.

§ 4. Osoby biorące udział w czynności mają prawo żądać odczytania

fragmentów ich wypowiedzi wciągniętych do protokołu.

Art. 148a. § 1. W protokole nie zamieszcza się danych dotyczących miejsca

zamieszkania i miejsca pracy pokrzywdzonych i świadków uczestniczących w

czynności. Dane te, niezamieszczone w protokole, zamieszcza się w załączniku do

protokołu, który przechowuje się w załączniku adresowym do akt sprawy, do

wiadomości organu prowadzącego postępowanie.

§ 2. Przepis § 1 zdanie pierwsze nie dotyczy miejsca pracy świadka będącego

funkcjonariuszem publicznym, składającego zeznania w związku z pełnioną

funkcją, chyba że przeprowadzający czynność w postępowaniu przygotowawczym

albo przewodniczący składu orzekającego przeprowadzającego czynność uzna, iż

dla dobra postępowania karnego nie powinno ono zostać zamieszczone w

protokole.

§ 3. Jeżeli dane dotyczące miejsca zamieszkania i miejsca pracy

pokrzywdzonych i świadków zawarte są w dokumentach innych niż protokół, o

którym mowa w § 1, dokumenty, w całości lub w części, w jakiej zawierają te dane,

przechowuje się w załączniku adresowym do akt sprawy, do wiadomości organu

prowadzącego postępowanie. Do akt sprawy załącza się uwierzytelnione

kserokopie dokumentów lub ich części, sporządzone w sposób uniemożliwiający

zapoznanie się z tymi danymi.

§ 4. Przeprowadzający czynność w postępowaniu przygotowawczym albo

przewodniczący składu sądu – w odniesieniu do protokołu, o którym mowa w § 1,

a w odniesieniu do innych dokumentów – organ prowadzący postępowanie

przygotowawcze albo prezes sądu lub przewodniczący składu sądu, może zarządzić

o odstąpieniu, w całości lub w części, od stosowania przepisów § 1 lub 3:

2017-08-09

©Telksinoe s. 45/306

1) jeżeli dane dotyczące miejsca zamieszkania lub miejsca pracy

pokrzywdzonego lub świadka są oskarżonemu znane;

2) w odniesieniu do danych dotyczących miejsca zamieszkania lub miejsca pracy

pokrzywdzonego lub świadka, jeżeli miejsca te stanowią równocześnie

miejsce prowadzenia działalności gospodarczej przez pokrzywdzonego lub

świadka i dane te zostały przekazane do publicznej wiadomości do

właściwego rejestru lub ewidencji,

3) z powodu oczywistego braku potrzeby ochrony danych dotyczących miejsca

zamieszkania lub miejsca pracy pokrzywdzonego lub świadka z uwagi na

charakter sprawy.

§ 5. Sąd lub organ prowadzący postępowanie przygotowawcze może ujawnić

w niezbędnym zakresie dane, o których mowa w § 1, lub oryginały dokumentów, o

których mowa w § 3, jeżeli mają one znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Art. 149. § 1. Protokół rozprawy oraz posiedzenia podpisują niezwłocznie

przewodniczący i protokolant.

§ 2. Stenogram oraz jego przekład podpisuje stenograf, a ponadto

przewodniczący rozprawy lub przeprowadzający czynność.

§ 3. Jeżeli przewodniczący nie może podpisać protokołu, protokół podpisuje

za niego jeden z członków składu orzekającego, zaznaczając przyczynę braku

podpisu przewodniczącego.

Art. 150. § 1. Z wyjątkiem protokołu rozprawy lub posiedzenia protokół

podpisują osoby biorące udział w czynności. Przed podpisaniem należy go odczytać

i uczynić o tym wzmiankę.

§ 2. Osoba uczestnicząca w czynności może podpisując protokół zgłosić

jednocześnie zarzuty co do jego treści; zarzuty te należy wciągnąć do protokołu

wraz z oświadczeniem osoby wykonującej czynność protokołowaną.

Art. 151. § 1. Skreślenia oraz poprawki i uzupełnienia poczynione w

protokole wymagają omówienia podpisanego przez osoby podpisujące protokół.

§ 2. Jeżeli protokół nie został należycie podpisany bezpośrednio po

zakończeniu czynności, brakujące podpisy mogą być złożone później, ze

wskazaniem daty ich złożenia i przyczyn opóźnienia.

2017-08-09

©Telksinoe s. 46/306

Art. 152. Strony oraz osoby mające w tym interes prawny mogą złożyć

wniosek o sprostowanie protokołu rozprawy i posiedzenia lub przekładu zapisu

dźwięku, wskazując na nieścisłości i opuszczenia.

Art. 153. § 1. Przewodniczący po wysłuchaniu protokolanta lub osoby, która

sporządziła przekład zapisu dźwięku, oraz po odtworzeniu zapisu dźwięku albo

obrazu i dźwięku może przychylić się do wniosku i wydać zarządzenie o

sprostowaniu protokołu lub przekładu zapisu dźwięku; w przeciwnym razie w

przedmiocie sprostowania orzeka, po wysłuchaniu protokolanta lub osoby, która

sporządziła przekład zapisu dźwięku, sąd w składzie, który rozpoznawał sprawę.

§ 2. Jeżeli nie można utworzyć tego samego składu, postanowienie nie zapada,

a poszczególni jego członkowie oraz protokolant lub osoba, która sporządziła

przekład zapisu dźwięku, składają do akt sprawy oświadczenie co do zasadności

wniosku.

§ 3. W razie uwzględnienia wniosku należy w sprostowanym protokole i

przekładzie zapisu dźwięku umieścić odpowiednią wzmiankę, którą podpisują

przewodniczący i protokolant lub osoba, która sporządziła przekład zapisu

dźwięku.

§ 4. Jeżeli nieścisłość lub opuszczenie w przekładzie zapisu dźwięku wynika

z niedającego się usunąć zniekształcenia lub braku zapisu dźwięku, stosowną

wzmiankę należy zamieścić w protokole i przekładzie zapisu dźwięku.

§ 5. Wniosek o sprostowanie protokołu rozprawy i posiedzenia lub przekładu

zapisu dźwięku pozostawia się bez rozpoznania, jeżeli został złożony po wysłaniu

akt sprawy do wyższej instancji.

Art. 154. Sprostowanie oczywistych omyłek pisarskich lub rachunkowych w

protokole lub przekładzie zapisu dźwięku może nastąpić na wniosek lub z urzędu

w każdym czasie; przepisy art. 153 stosuje się odpowiednio.

Art. 155. § 1. O treści sprostowania zawiadamia się strony, a o odmowie

sprostowania osobę, która zgłosiła wniosek o sprostowanie.

§ 2. Wniosek o sprostowanie, niezależnie od sposobu jego załatwienia,

dołącza się do protokołu.

2017-08-09

©Telksinoe s. 47/306

Rozdział 17

Przeglądanie akt i sporządzanie odpisów

Art. 156. § 1. Stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom

ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej oraz daje możność sporządzenia z

nich odpisów lub kopii. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione

również innym osobom. Informacje o aktach sprawy mogą być udostępnione także

za pomocą systemu teleinformatycznego, jeżeli względy techniczne nie stoją temu

na przeszkodzie.

§ 1a. (uchylony)

§ 2. Na wniosek oskarżonego lub jego obrońcy wydaje się odpłatnie kopie

dokumentów z akt sprawy. Kopie takie wydaje się odpłatnie, na wniosek, również

innym stronom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym. Zarządzenie w

przedmiocie wniosku może wydać również referendarz sądowy. Od kopii

wykonanej samodzielnie nie pobiera się opłaty.

§ 3. Prezes sądu lub referendarz sądowy może w razie uzasadnionej potrzeby

zarządzić wydanie odpłatnie uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy.

§ 4. Jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo ujawnienia informacji niejawnych o

klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle tajne”, przeglądanie akt, sporządzanie odpisów

i kopii odbywa się z zachowaniem rygorów określonych przez prezesa sądu lub sąd.

Uwierzytelnionych odpisów i kopii nie wydaje się, chyba że ustawa stanowi

inaczej.

§ 5. Jeżeli nie zachodzi potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku

postępowania lub ochrony ważnego interesu państwa, w toku postępowania

przygotowawczego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom

ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów lub kopii oraz

wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kopie; prawo to przysługuje stronom

także po zakończeniu postępowania przygotowawczego. W przedmiocie

udostępnienia akt, sporządzenia odpisów lub kopii lub wydania uwierzytelnionych

odpisów lub kopii prowadzący postępowanie przygotowawcze wydaje zarządzenie.

W wypadku odmowy udostępnienia akt pokrzywdzonemu na jego wniosek należy

poinformować go o możliwości udostępnienia mu akt w późniejszym terminie. Z

chwilą powiadomienia podejrzanego lub obrońcy o terminie końcowego

2017-08-09

©Telksinoe s. 48/306

zaznajomienia z materiałami postępowania przygotowawczego pokrzywdzonemu,

jego pełnomocnikowi lub przedstawicielowi ustawowemu nie można odmówić

udostępnienia akt, umożliwienia sporządzania odpisów lub kopii oraz wydania

odpisów lub kopii. Za zgodą prokuratora akta w toku postępowania

przygotowawczego mogą być w wyjątkowych wypadkach udostępnione innym

osobom. Prokurator może udostępnić akta w postaci elektronicznej.

§ 5a. W razie złożenia w toku postępowania przygotowawczego wniosku o

zastosowanie albo przedłużenie tymczasowego aresztowania podejrzanemu i jego

obrońcy udostępnia się niezwłocznie akta sprawy w części zawierającej treść

dowodów dołączonych do wniosku, z wyłączeniem dowodów z zeznań świadków,

o których mowa w art. 250 § 2b.

§ 6. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wysokość

opłaty za wydanie kopii dokumentów oraz uwierzytelnionych odpisów z akt

sprawy, mając na uwadze koszt wykonania takich kopii i odpisów.

Art. 156a. Dane lub oryginały dokumentów znajdujące się w załączniku

adresowym udostępnia się wyłącznie organom państwowym oraz organom

samorządu terytorialnego na ich wniosek, jeżeli jest to niezbędne dla wykonywania

ustawowych zadań tych organów. Można je udostępnić także na wniosek innych

instytucji lub osób, jeżeli przemawia za tym ich ważny interes.

Art. 157. § 1. Stronom oraz osobom, których orzeczenie bezpośrednio

dotyczy, należy na ich żądanie nieodpłatnie wydać jeden uwierzytelniony odpis

każdego orzeczenia. Odpis wydaje się z uzasadnieniem, jeżeli je sporządzono.

§ 2. W sprawach, w których wyłączono jawność ze względu na ważny interes

państwa, osobom, o których mowa w § 1, wydaje się tylko odpis orzeczenia

kończącego postępowanie w danej instancji, bez uzasadnienia.

§ 3. Nie można odmówić stronie zezwolenia na sporządzenie odpisu

protokołu czynności, w której strona uczestniczyła lub miała prawo uczestniczyć,

jak również dokumentu pochodzącego od niej lub sporządzonego z jej udziałem.

Art. 158. § 1. Prokurator może przeglądać akta sprawy sądowej w każdym jej

stanie oraz żądać przesłania mu ich w tym celu, jeżeli nie tamuje to biegu

postępowania i nie ogranicza dostępu do akt innym uczestnikom postępowania, a

zwłaszcza oskarżonemu i jego obrońcy.

2017-08-09

©Telksinoe s. 49/306

§ 2. W razie przesłania akt prokuratorowi jest on obowiązany udostępnić je

stronie, obrońcy lub pełnomocnikowi.

Art. 159. Na odmowę udostępnienia akt w postępowaniu przygotowawczym

przysługuje stronom zażalenie; na zarządzenie prokuratora zażalenie przysługuje

do sądu.

Rozdział 18

Odtworzenie zaginionych lub zniszczonych akt

Art. 160. § 1. Postępowanie w wypadku zaginięcia lub zniszczenia w całości

lub w części akt sprawy będącej w toku przeprowadza sąd, w którym sprawa

ostatnio się toczyła.

§ 2. Sąd Najwyższy przeprowadza takie postępowanie jedynie w zakresie

odtworzenia akt tego sądu.

§ 3. Postępowanie w wypadku zaginięcia lub zniszczenia akt sprawy

prawomocnie zakończonej przeprowadza sąd, w którym sprawa się toczyła w

pierwszej instancji, lub inny sąd wskazany w ustawie.

§ 4. Akta postępowania przygotowawczego odtwarza prokurator, stosując

odpowiednio przepisy niniejszego rozdziału.

Art. 161. Jeżeli zaginęły lub uległy zniszczeniu akta sprawy prawomocnie

zakończonej, odtworzenie nastąpi w częściach niezbędnych do wykonania

orzeczenia, wznowienia postępowania, przeprowadzenia postępowania w trybie

kasacji albo urzeczywistnienia innych uzasadnionych interesów stron.

Art. 162. Prezes sądu lub referendarz sądowy wzywa strony do złożenia w

oznaczonym terminie wniosków co do sposobu odtworzenia akt sprawy oraz

przedstawienia dokumentów umożliwiających ich odtworzenie.

Art. 163. § 1. Prezes sądu lub referendarz sądowy wzywa osoby posiadające

potrzebne dokumenty do ich przedstawienia sądowi, a w razie potrzeby prezes sądu

zarządza ich przymusowe odebranie. Przepisy art. 217–236 stosuje się

odpowiednio.

§ 2. Po sporządzeniu uwierzytelnionych odpisów należy dokumenty zwrócić

osobie, która je dostarczyła lub od której je odebrano.

2017-08-09

©Telksinoe s. 50/306

Art. 164. W celu odtworzenia akt sąd przeprowadza postępowanie, w tym

również dowody, jakie uzna za konieczne. W szczególności sąd bierze pod uwagę

wpisy do rejestrów karnych, repertoriów i innych ksiąg biurowych, utrwalenia

dźwięku lub obrazu, notatki protokolantów, sędziów, ławników, prokuratorów,

adwokatów lub radców prawnych, którzy uczestniczyli w rozprawie. Sąd może też

przesłuchać w charakterze świadków wszystkich uczestników sprawy, której akta

zaginęły lub uległy zniszczeniu, a także inne osoby, które mogą mieć wiadomości

co do treści akt. Strony mają prawo wziąć udział w posiedzeniu.

Art. 165. § 1. Postanowienie co do odtworzenia akt sprawy ustala jego zakres

lub stwierdza, że odtworzenie akt jest niemożliwe.

§ 2. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

Art. 166. Jeżeli akta sprawy prawomocnie nie ukończonej nie mogą być

odtworzone albo zostały odtworzone w części, należy czynności procesowe

powtórzyć w zakresie niezbędnym do kontynuowania postępowania.

DZIAŁ V

Dowody

Rozdział 19

Przepisy ogólne

Art. 167. Dowody przeprowadza się na wniosek stron albo z urzędu.

Art. 168. Fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu. To samo dotyczy

faktów znanych z urzędu, należy jednak zwrócić na nie uwagę stron. Nie wyłącza

to dowodu przeciwnego.

Art. 168a. Dowodu nie można uznać za niedopuszczalny wyłącznie na tej

podstawie, że został uzyskany z naruszeniem przepisów postępowania lub za

pomocą czynu zabronionego, o którym mowa w art. 1 § 1 Kodeksu karnego, chyba

że dowód został uzyskany w związku z pełnieniem przez funkcjonariusza

publicznego obowiązków służbowych, w wyniku: zabójstwa, umyślnego

spowodowania uszczerbku na zdrowiu lub pozbawienia wolności.

Art. 168b. Jeżeli w wyniku kontroli operacyjnej zarządzonej na wniosek

uprawnionego organu na podstawie przepisów szczególnych uzyskano dowód

2017-08-09

©Telksinoe s. 51/306

popełnienia przez osobę, wobec której kontrola operacyjna była stosowana, innego

przestępstwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego niż przestępstwo

objęte zarządzeniem kontroli operacyjnej lub przestępstwa ściganego z urzędu lub

przestępstwa skarbowego popełnionego przez inną osobę niż objętą zarządzeniem

kontroli operacyjnej, prokurator podejmuje decyzję w przedmiocie wykorzystania

tego dowodu w postępowaniu karnym.

Art. 169. § 1. We wniosku dowodowym należy podać oznaczenie dowodu

oraz okoliczności, które mają być udowodnione. Można także określić sposób

przeprowadzenia dowodu.

§ 2. Wniosek dowodowy może zmierzać do wykrycia lub oceny właściwego

dowodu.

Art. 170. § 1. Oddala się wniosek dowodowy, jeżeli:

1) przeprowadzenie dowodu jest niedopuszczalne;

2) okoliczność, która ma być udowodniona, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia

sprawy albo jest już udowodniona zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy;

3) dowód jest nieprzydatny do stwierdzenia danej okoliczności;

4) dowodu nie da się przeprowadzić;

5) wniosek dowodowy w sposób oczywisty zmierza do przedłużenia

postępowania.

§ 2. Nie można oddalić wniosku dowodowego na tej podstawie, że

dotychczasowe dowody wykazały przeciwieństwo tego, co wnioskodawca

zamierza udowodnić.

§ 3. Oddalenie wniosku dowodowego następuje w formie postanowienia.

§ 4. Oddalenie wniosku dowodowego nie stoi na przeszkodzie późniejszemu

dopuszczeniu dowodu, chociażby nie ujawniły się nowe okoliczności.

Art. 171. § 1. Osobie przesłuchiwanej należy umożliwić swobodne

wypowiedzenie się w granicach określonych celem danej czynności, a dopiero

następnie można zadawać pytania zmierzające do uzupełnienia, wyjaśnienia lub

kontroli wypowiedzi.

§ 2. Prawo zadawania pytań mają, oprócz organu przesłuchującego, strony,

obrońcy, pełnomocnicy oraz biegli. Pytania zadaje się osobie przesłuchiwanej

bezpośrednio, chyba że organ przesłuchujący zarządzi inaczej.

2017-08-09

©Telksinoe s. 52/306

§ 3. Jeżeli osoba przesłuchiwana nie ukończyła 15 lat, czynności z jej

udziałem powinny być, w miarę możliwości, przeprowadzone w obecności

przedstawiciela ustawowego lub faktycznego opiekuna, chyba że dobro

postępowania stoi temu na przeszkodzie.

§ 4. Nie wolno zadawać pytań sugerujących osobie przesłuchiwanej treść

odpowiedzi.

§ 5. Niedopuszczalne jest:

1) wpływanie na wypowiedzi osoby przesłuchiwanej za pomocą przymusu lub

groźby bezprawnej;

2) stosowanie hipnozy albo środków chemicznych lub technicznych

wpływających na procesy psychiczne osoby przesłuchiwanej albo mających

na celu kontrolę nieświadomych reakcji jej organizmu w związku z

przesłuchaniem.

§ 6. Organ przesłuchujący uchyla pytania określone w § 4, jak również

pytania nieistotne.

§ 7. Wyjaśnienia, zeznania oraz oświadczenia złożone w warunkach

wyłączających swobodę wypowiedzi lub uzyskane wbrew zakazom wymienionym

w § 5 nie mogą stanowić dowodu.

Art. 172. Osoby przesłuchiwane mogą być konfrontowane w celu

wyjaśnienia sprzeczności. Konfrontacja nie jest dopuszczalna w wypadku

określonym w art. 184.

Art. 173. § 1. Osobie przesłuchiwanej można okazać inną osobę, jej

wizerunek lub rzecz w celu jej rozpoznania. Okazanie powinno być

przeprowadzone tak, aby wyłączyć sugestię.

§ 2. W razie potrzeby okazanie można przeprowadzić również tak, aby

wyłączyć możliwość rozpoznania osoby przesłuchiwanej przez osobę

rozpoznawaną.

§ 3. Podczas okazania osoba okazywana powinna znajdować się w grupie

obejmującej łącznie co najmniej cztery osoby.

§ 4. Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do

spraw wewnętrznych, określi, w drodze rozporządzenia, warunki techniczne

przeprowadzenia okazania, mając na uwadze konieczność zapewnienia sprawnego

2017-08-09

©Telksinoe s. 53/306

toku postępowania, a także właściwej realizacji gwarancji procesowych jej

uczestników.

Art. 174. Dowodu z wyjaśnień oskarżonego lub z zeznań świadka nie wolno

zastępować treścią pism, zapisków lub notatek urzędowych.

Rozdział 20

Wyjaśnienia oskarżonego

Art. 175. § 1. Oskarżony ma prawo składać wyjaśnienia; może jednak bez

podania powodów odmówić odpowiedzi na poszczególne pytania lub odmówić

składania wyjaśnień. O prawie tym należy go pouczyć.

§ 2. Obecny przy czynnościach dowodowych oskarżony ma prawo składać

wyjaśnienia co do każdego dowodu.

Art. 176. § 1. W postępowaniu przygotowawczym oskarżonemu należy, na

jego żądanie lub jego obrońcy, umożliwić w toku przesłuchania złożenie wyjaśnień

na piśmie. Przesłuchujący podejmie w tym wypadku środki zapobiegające

porozumieniu się oskarżonego z innymi osobami w czasie spisywania wyjaśnień.

§ 2. Przesłuchujący może z ważnych powodów odmówić zgody na złożenie

przez oskarżonego wyjaśnień na piśmie.

§ 3. (uchylony)

§ 4. Pisemne wyjaśnienia oskarżonego, podpisane przez niego, z

zaznaczeniem daty ich złożenia, stanowią załącznik do protokołu.

Rozdział 21

Świadkowie

Art. 177. § 1. Każda osoba wezwana w charakterze świadka ma obowiązek

stawić się i złożyć zeznania.

§ 1a. Przesłuchanie świadka może nastąpić przy użyciu urządzeń

technicznych umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość z

jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W postępowaniu przed

sądem w czynności w miejscu przebywania świadka bierze udział referendarz

sądowy, asystent sędziego lub urzędnik zatrudniony w sądzie, w którego okręgu

świadek przebywa.

2017-08-09

©Telksinoe s. 54/306

§ 2. Świadka, który nie może się stawić na wezwanie z powodu choroby,

kalectwa lub innej niedającej się pokonać przeszkody, można przesłuchać w

miejscu jego pobytu.

Art. 178. Nie wolno przesłuchiwać jako świadków:

1) obrońcy albo adwokata lub radcy prawnego działającego na podstawie art.

245 § 1, co do faktów, o których dowiedział się udzielając porady prawnej lub

prowadząc sprawę;

2) duchownego co do faktów, o których dowiedział się przy spowiedzi.

Art. 178a. Nie wolno przesłuchiwać jako świadka mediatora co do faktów, o

których dowiedział się od oskarżonego lub pokrzywdzonego prowadząc

postępowanie mediacyjne, z wyłączeniem informacji o przestępstwach, o których

mowa w art. 240 § 1 Kodeksu karnego.

Art. 179. § 1. Osoby obowiązane do zachowania w tajemnicy informacji

niejawnych o klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle tajne” mogą być przesłuchane co

do okoliczności, na które rozciąga się ten obowiązek, tylko po zwolnieniu tych osób

od obowiązku zachowania tajemnicy przez uprawniony organ przełożony.

§ 2. Zwolnienia wolno odmówić tylko wtedy, gdyby złożenie zeznania

wyrządzić mogło poważną szkodę państwu.

§ 3. Sąd lub prokurator może zwrócić się do właściwego naczelnego organu

administracji rządowej o zwolnienie świadka od obowiązku zachowania tajemnicy.

Art. 180. § 1. Osoby obowiązane do zachowania w tajemnicy informacji

niejawnych o klauzuli tajności „zastrzeżone” lub „poufne” lub tajemnicy związanej

z wykonywaniem zawodu lub funkcji mogą odmówić zeznań co do okoliczności,

na które rozciąga się ten obowiązek, chyba że sąd lub prokurator dla dobra wymiaru

sprawiedliwości zwolni te osoby od obowiązku zachowania tajemnicy, jeżeli

ustawy szczególne nie stanowią inaczej. Na postanowienie w tym przedmiocie

przysługuje zażalenie.

§ 2. Osoby obowiązane do zachowania tajemnicy notarialnej, adwokackiej,

radcy prawnego, doradcy podatkowego, lekarskiej, dziennikarskiej lub

statystycznej oraz tajemnicy Prokuratorii Generalnej, mogą być przesłuchiwane co

do faktów objętych tą tajemnicą tylko wtedy, gdy jest to niezbędne dla dobra

wymiaru sprawiedliwości, a okoliczność nie może być ustalona na podstawie

2017-08-09

©Telksinoe s. 55/306

innego dowodu. W postępowaniu przygotowawczym w przedmiocie przesłuchania

lub zezwolenia na przesłuchanie decyduje sąd, na posiedzeniu bez udziału stron,

w terminie nie dłuższym niż 7 dni od daty doręczenia wniosku prokuratora. Na

postanowienie sądu przysługuje zażalenie.

§ 3. Zwolnienie dziennikarza od obowiązku zachowania tajemnicy nie może

dotyczyć danych umożliwiających identyfikację autora materiału prasowego, listu

do redakcji lub innego materiału o tym charakterze, jak również identyfikację osób

udzielających informacji opublikowanych lub przekazanych do opublikowania,

jeżeli osoby te zastrzegły nieujawnianie powyższych danych.

§ 4. Przepisu § 3 nie stosuje się, jeżeli informacja dotyczy przestępstwa, o

którym mowa w art. 240 § 1 Kodeksu karnego.

§ 5. Odmowa przez dziennikarza ujawnienia danych, o których mowa w § 3,

nie uchyla jego odpowiedzialności za przestępstwo, którego dopuścił się publikując

informację.

Art. 181. § 1. W wypadkach przewidzianych w art. 179 i art. 180 sąd

przesłuchuje taką osobę na rozprawie z wyłączeniem jawności. Nie dotyczy to

wypadku, gdy zwolnienie z tajemnicy nastąpiło na podstawie art. 40 ust. 2 pkt 4,

art. 40 ust. 3 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty

(Dz. U. z 2015 r. poz. 464, z późn. zm.1)), art. 14 ust. 2 pkt 3 lub art. 14 ust. 3 ustawy

z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z

2016 r. poz. 186, 823, 960 i 1070), w przewidzianym przez te ustawy zakresie i

przy braku wskazanego w nich sprzeciwu.

§ 1a. Jeżeli zwolnienie z tajemnicy nastąpiło na podstawie i na zasadach, o

których mowa w § 1 zdanie drugie, okoliczności objęte tajemnicą, które zostały

ujawnione na rozprawie z wyłączeniem jawności, mogą być rozpowszechniane

publicznie przez osobę, której zgoda była wymagana do zwolnienia z tej tajemnicy.

§ 2. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, sposób

sporządzania, przechowywania i udostępniania protokołów przesłuchań

oskarżonych, świadków, biegłych i kuratorów, a także innych dokumentów lub

przedmiotów, na które rozciąga się obowiązek zachowania w tajemnicy informacji

1)

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2015 r. poz. 1633,

1893, 1991 i 2199 oraz z 2016 r. poz. 65, 960, 1070 i 1239.

2017-08-09

©Telksinoe s. 56/306

niejawnych albo zachowania tajemnicy związanej z wykonywaniem zawodu lub

funkcji, jak również dopuszczalny sposób powoływania się na takie przesłuchania,

dokumenty i przedmioty w orzeczeniach i pismach procesowych, mając na uwadze

konieczność zapewnienia właściwej ochrony tajemnicy przed nieuprawnionym

ujawnieniem.

Art. 182. § 1. Osoba najbliższa dla oskarżonego może odmówić zeznań.

§ 2. Prawo odmowy zeznań trwa mimo ustania małżeństwa lub

przysposobienia.

§ 3. Prawo odmowy zeznań przysługuje także świadkowi, który w innej

toczącej się sprawie jest oskarżony o współudział w przestępstwie objętym

postępowaniem.

Art. 183. § 1. Świadek może uchylić się od odpowiedzi na pytanie, jeżeli

udzielenie odpowiedzi mogłoby narazić jego lub osobę dla niego najbliższą na

odpowiedzialność za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe.

§ 2. Świadek może żądać, aby przesłuchano go na rozprawie z wyłączeniem

jawności, jeżeli treść zeznań mogłaby narazić na hańbę jego lub osobę dla niego

najbliższą.

Art. 184. § 1. Jeżeli zachodzi uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla

życia, zdrowia, wolności albo mienia w znacznych rozmiarach świadka lub osoby

dla niego najbliższej, sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, może

wydać postanowienie o zachowaniu w tajemnicy okoliczności umożliwiających

ujawnienie tożsamości świadka, w tym danych osobowych, jeżeli nie mają one

znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie. Postępowanie w tym zakresie toczy się

bez udziału stron i objęte jest tajemnicą jako informacja niejawna o klauzuli

tajności „tajne” lub „ściśle tajne”. W postanowieniu pomija się okoliczności, o

których mowa w zdaniu pierwszym.

§ 2. W razie wydania postanowienia określonego w § 1 okoliczności, o

których mowa w tym przepisie, pozostają wyłącznie do wiadomości sądu i

prokuratora, a gdy zachodzi konieczność – również funkcjonariusza Policji

prowadzącego postępowanie. Protokół przesłuchania świadka wolno udostępniać

oskarżonemu lub obrońcy tylko w sposób uniemożliwiający ujawnienie

okoliczności, o których mowa w § 1.

2017-08-09

©Telksinoe s. 57/306

§ 3. Świadka przesłuchuje prokurator, a także sąd, który może zlecić

wykonanie tej czynności sędziemu wyznaczonemu ze swojego składu – w miejscu

i w sposób uniemożliwiający ujawnienie okoliczności, o których mowa w § 1. W

przesłuchaniu świadka przez sąd lub sędziego wyznaczonego mają prawo wziąć

udział prokurator, oskarżony i jego obrońca. Przepis art. 396 § 3 zdanie drugie

stosuje się odpowiednio.

§ 4. W razie przesłuchania świadka przy użyciu urządzeń technicznych

umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość, w protokole

czynności z udziałem specjalistów należy wskazać ich imiona, nazwiska,

specjalności i rodzaj wykonywanej czynności. Przepisu art. 205 § 3 nie stosuje się.

§ 5. Na postanowienie w sprawie zachowania w tajemnicy okoliczności, o

których mowa w § 1, świadkowi i oskarżonemu, a w postępowaniu przed sądem

także prokuratorowi, przysługuje w terminie 3 dni zażalenie. Zażalenie na

postanowienie prokuratora rozpoznaje sąd właściwy do rozpoznania sprawy.

Postępowanie dotyczące zażalenia toczy się bez udziału stron i jest objęte tajemnicą

jako informacja niejawna o klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle tajne”.

§ 6. W razie uwzględnienia zażalenia protokół przesłuchania świadka podlega

zniszczeniu; o zniszczeniu protokołu należy uczynić wzmiankę w aktach sprawy.

§ 7. Świadek może, do czasu zamknięcia przewodu sądowego przed sądem

pierwszej instancji, wystąpić z wnioskiem o uchylenie postanowienia, o którym

mowa w § 1. Na postanowienie w przedmiocie wniosku służy zażalenie. Przepis §

5 stosuje się odpowiednio. W razie uwzględnienia wniosku protokół przesłuchania

świadka podlega ujawnieniu w całości.

§ 8. Jeżeli okaże się, że w czasie wydania postanowienia, o którym mowa w

§ 1, nie istniała uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia, zdrowia, wolności

albo mienia w znacznych rozmiarach świadka lub osoby dla niego najbliższej albo

że świadek złożył świadomie fałszywe zeznania lub nastąpiło jego ujawnienie,

prokurator w postępowaniu przygotowawczym, a w postępowaniu sądowym sąd,

na wniosek prokuratora, może uchylić to postanowienie. Przepis § 5 stosuje się

odpowiednio. Protokół przesłuchania świadka podlega ujawnieniu w całości.

§ 9. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, sposób i

warunki składania wniosku o wydanie postanowienia, o którym mowa w § 1,

przesłuchania świadka, co do którego wydano to postanowienie, oraz sporządzania,

2017-08-09

©Telksinoe s. 58/306

przechowywania i udostępniania protokołów przesłuchania tego świadka, a także

dopuszczalny sposób powoływania się na jego zeznania w orzeczeniach i pismach

procesowych, mając na uwadze zapewnienie właściwej ochrony tajemnicy

okoliczności umożliwiających ujawnienie tożsamości świadka przed

nieuprawnionym ujawnieniem.

Art. 185. Można zwolnić od złożenia zeznania lub odpowiedzi na pytania

osobę pozostającą z oskarżonym w szczególnie bliskim stosunku osobistym, jeżeli

osoba taka wnosi o zwolnienie.

Art. 185a. § 1. W sprawach o przestępstwa popełnione z użyciem przemocy

lub groźby bezprawnej lub określone w rozdziałach XXIII, XXV i XXVI Kodeksu

karnego pokrzywdzonego, który w chwili przesłuchania nie ukończył 15 lat,

przesłuchuje się w charakterze świadka tylko wówczas, gdy jego zeznania mogą

mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, i tylko raz, chyba że wyjdą na

jaw istotne okoliczności, których wyjaśnienie wymaga ponownego przesłuchania,

lub żąda tego oskarżony, który nie miał obrońcy w czasie pierwszego przesłuchania

pokrzywdzonego.

§ 2. Przesłuchanie przeprowadza sąd na posiedzeniu z udziałem biegłego

psychologa. Prokurator, obrońca oraz pełnomocnik pokrzywdzonego mają prawo

wziąć udział w przesłuchaniu. Osoba wymieniona w art. 51 § 2 lub osoba

pełnoletnia wskazana przez pokrzywdzonego, o którym mowa w § 1, ma prawo

również być obecna przy przesłuchaniu, jeżeli nie ogranicza to swobody

wypowiedzi przesłuchiwanego. Jeżeli oskarżony zawiadomiony o tej czynności nie

posiada obrońcy z wyboru, sąd wyznacza mu obrońcę z urzędu.

§ 3. Na rozprawie głównej odtwarza się sporządzony zapis obrazu i dźwięku

przesłuchania oraz odczytuje się protokół przesłuchania.

§ 4. W sprawach o przestępstwa wymienione w § 1 małoletniego

pokrzywdzonego, który w chwili przesłuchania ukończył 15 lat, przesłuchuje się w

warunkach określonych w § 1–3, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że

przesłuchanie w innych warunkach mogłoby wywrzeć negatywny wpływ na jego

stan psychiczny.

Art. 185b. § 1. W sprawach o przestępstwa popełnione z użyciem przemocy

lub groźby bezprawnej lub określone w rozdziałach XXV i XXVI Kodeksu karnego

2017-08-09

©Telksinoe s. 59/306

świadka, który w chwili przesłuchania nie ukończył 15 lat, przesłuchuje się w

warunkach określonych w art. 185a § 1–3, jeżeli zeznania tego świadka mogą mieć

istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

§ 2. W sprawach o przestępstwa wymienione w § 1 małoletniego świadka,

który w chwili przesłuchania ukończył 15 lat, przesłuchuje się w trybie określonym

w art. 177 § 1a, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że bezpośrednia obecność

oskarżonego przy przesłuchaniu mogłaby oddziaływać krępująco na zeznania

świadka lub wywierać negatywny wpływ na jego stan psychiczny.

§ 3. Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się do świadka współdziałającego w

popełnieniu czynu zabronionego, o który toczy się postępowanie karne, lub

świadka, którego czyn pozostaje w związku z czynem, o który toczy się

postępowanie karne.

Art. 185c. § 1. W sprawach o przestępstwa określone w art. 197–199 Kodeksu

karnego zawiadomienie o przestępstwie, jeżeli składa je pokrzywdzony, powinno

ograniczyć się do wskazania najważniejszych faktów i dowodów.

§ 2. Przesłuchanie pokrzywdzonego w charakterze świadka przeprowadza sąd

na posiedzeniu, w którym mają prawo wziąć udział prokurator, obrońca oraz

pełnomocnik pokrzywdzonego. Na rozprawie głównej odtwarza się sporządzony

zapis obrazu i dźwięku przesłuchania oraz odczytuje się protokół przesłuchania.

§ 3. Jeżeli zajdzie konieczność ponownego przesłuchania pokrzywdzonego w

charakterze świadka, na jego wniosek przesłuchanie przeprowadza się w sposób

wskazany w art. 177 § 1a, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że bezpośrednia

obecność oskarżonego przy przesłuchaniu mogłaby oddziaływać krępująco na

zeznania pokrzywdzonego lub wywierać negatywny wpływ na jego stan

psychiczny.

§ 4. Jeżeli przesłuchanie odbywa się z udziałem biegłego psychologa, należy

zapewnić, na wniosek pokrzywdzonego, aby był on osobą tej samej płci co

pokrzywdzony, chyba że będzie to utrudniać postępowanie.

Art. 185d. § 1. Przesłuchania w trybie określonym w art. 185a–185c

przeprowadza się w odpowiednio przystosowanych pomieszczeniach w siedzibie

sądu lub poza jego siedzibą.

2017-08-09

©Telksinoe s. 60/306

§ 2. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, sposób

przygotowania przesłuchania w trybie, o którym mowa w § 1, oraz warunki, jakim

powinny odpowiadać pomieszczenia przeznaczone do przeprowadzania takich

przesłuchań, w tym ich wyposażenie techniczne, mając na względzie konieczność

zapewnienia swobody wypowiedzi i poczucia bezpieczeństwa osób

przesłuchiwanych.

Art. 186. § 1. Osoba uprawniona do odmowy złożenia zeznań albo zwolniona

na podstawie art. 185 może oświadczyć, że chce z tego prawa skorzystać, nie

później jednak niż przed rozpoczęciem pierwszego zeznania w postępowaniu

sądowym; poprzednio złożone zeznanie tej osoby nie może wówczas służyć za

dowód ani być odtworzone.

§ 2. Sporządzone w postępowaniu karnym protokoły oględzin ciała podlegają

ujawnieniu na rozprawie, choćby osoba poddana oględzinom odmówiła wyjaśnień

lub zeznań albo została od nich zwolniona na podstawie art. 182 lub art. 185.

Art. 187. § 1. Przyrzeczenie od świadka może odebrać tylko sąd lub sędzia

wyznaczony.

§ 2. Świadek składa przyrzeczenie przed rozpoczęciem zeznań.

§ 3. Można odstąpić od odebrania przyrzeczenia od świadka, jeżeli obecne

strony nie sprzeciwiają się temu.

Art. 188. § 1. Świadek składa przyrzeczenie powtarzając za sędzią słowa:

„Świadomy znaczenia moich słów i odpowiedzialności przed prawem przyrzekam

uroczyście, że będę mówił szczerą prawdę, niczego nie ukrywając z tego, co mi jest

wiadome”.

§ 2. W czasie składania przyrzeczenia wszyscy, nie wyłączając sędziów, stoją.

§ 3. Osoby nieme i głuche składają przyrzeczenie przez podpisanie tekstu

przyrzeczenia.

§ 4. Świadkowi, który w danej sprawie składał już przyrzeczenie, sąd

przypomina je przy przesłuchaniu, chyba że uzna za potrzebne ponowne odebranie

przyrzeczenia.

Art. 189. Nie odbiera się przyrzeczenia:

1) od osób, które nie ukończyły 17 lat;

2017-08-09

©Telksinoe s. 61/306

2) gdy zachodzi uzasadnione podejrzenie, że świadek z powodu zaburzeń

psychicznych nie zdaje sobie należycie sprawy ze znaczenia przyrzeczenia;

3) gdy świadek jest osobą podejrzaną o popełnienie przestępstwa będącego

przedmiotem postępowania lub pozostającego w ścisłym związku z czynem

stanowiącym przedmiot postępowania albo gdy za to przestępstwo został

skazany;

4) gdy świadek był prawomocnie skazany za fałszywe zeznanie lub oskarżenie.

Art. 190. § 1. Przed rozpoczęciem przesłuchania należy uprzedzić świadka o

odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy.

§ 2. W postępowaniu przygotowawczym świadek podpisuje oświadczenie, że

został uprzedzony o tej odpowiedzialności.

Art. 191. § 1. Przesłuchanie rozpoczyna się od zapytania świadka o imię,

nazwisko, wiek, zajęcie, karalność za fałszywe zeznanie lub oskarżenie oraz

stosunek do stron.

§ 1a. Miejsce zamieszkania świadka ustala się na podstawie dokumentu

tożsamości lub pisemnego oświadczenia świadka.

§ 1b. Pytania zadawane świadkowi nie mogą zmierzać do ujawnienia jego

miejsca zamieszkania ani miejsca pracy, chyba że ma to znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy.

§ 2. Świadka należy uprzedzić o treści art. 182, a o treści art. 183 oraz art. 185,

jeżeli ujawnią się okoliczności objęte tymi przepisami.

§ 3. (uchylony)

Art. 192. § 1. Jeżeli karalność czynu zależy od stanu zdrowia

pokrzywdzonego, nie może on sprzeciwić się oględzinom i badaniom

niepołączonym z zabiegiem chirurgicznym lub obserwacją w zakładzie

leczniczym.

§ 2. Jeżeli istnieje wątpliwość co do stanu psychicznego świadka, jego stanu

rozwoju umysłowego, zdolności postrzegania lub odtwarzania przez niego

postrzeżeń, sąd lub prokurator może zarządzić przesłuchanie świadka z udziałem

biegłego lekarza lub biegłego psychologa, a świadek nie może się temu sprzeciwić.

§ 3. Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się do osób, które odmówiły zeznań lub

zostały od nich zwolnione na podstawie art. 182 § 1 i 2 lub art. 185.

2017-08-09

©Telksinoe s. 62/306

§ 4. Dla celów dowodowych można również świadka, za jego zgodą, poddać

oględzinom ciała i badaniu lekarskiemu lub psychologicznemu.

Art. 192a. § 1. W celu ograniczenia kręgu osób podejrzanych lub ustalenia

wartości dowodowej ujawnionych śladów można pobrać odciski daktyloskopijne,

wymaz ze śluzówki policzków, włosy, ślinę, próby pisma, zapach, wykonać

fotografię osoby lub dokonać utrwalenia głosu. Po wykorzystaniu w sprawie, w

której dokonano pobrania lub utrwalenia, pobrany lub utrwalony materiał zbędny

dla postępowania należy niezwłocznie usunąć z akt i zniszczyć.

§ 2. W wypadkach, o których mowa w § 1, za zgodą osoby badanej biegły

może również zastosować środki techniczne mające na celu kontrolę

nieświadomych reakcji organizmu tej osoby.

§ 3. Badania i czynności, o których mowa w § 1 i art. 192 § 1, wykonuje się

odpowiednio w warunkach i w sposób określony w przepisach wydanych na

podstawie art. 74 § 4.

Rozdział 22

Biegli, tłumacze, specjaliści

Art. 193. § 1. Jeżeli stwierdzenie okoliczności mających istotne znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy wymaga wiadomości specjalnych, zasięga się opinii

biegłego albo biegłych.

§ 2. W celu wydania opinii można też zwrócić się do instytucji naukowej lub

specjalistycznej.

§ 3. W wypadku powołania biegłych z zakresu różnych specjalności, o tym,

czy mają oni przeprowadzić badania wspólnie i wydać jedną wspólną opinię, czy

opinie odrębne, rozstrzyga organ procesowy powołujący biegłych.

Art. 194. O dopuszczeniu dowodu z opinii biegłego wydaje się

postanowienie, w którym należy wskazać:

1) imię, nazwisko i specjalność biegłego lub biegłych, a w wypadku opinii

instytucji, w razie potrzeby, specjalność i kwalifikacje osób, które powinny

wziąć udział w przeprowadzeniu ekspertyzy;

2) przedmiot i zakres ekspertyzy ze sformułowaniem, w miarę potrzeby, pytań

szczegółowych;

3) termin dostarczenia opinii.

2017-08-09

©Telksinoe s. 63/306

Art. 195. Do pełnienia czynności biegłego jest obowiązany nie tylko biegły

sądowy, lecz także każda osoba, o której wiadomo, że ma odpowiednią wiedzę w

danej dziedzinie.

Art. 196. § 1. Nie mogą być biegłymi osoby wymienione w art. 178, 182 i 185

oraz osoby, do których odnoszą się odpowiednie przyczyny wyłączenia

wymienione w art. 40 § 1 pkt 1–3 i 5, osoby powołane w sprawie w charakterze

świadków, a także osoby, które były świadkiem czynu.

§ 2. Jeżeli ujawnią się przyczyny wyłączenia biegłego wymienione w § 1,

wydana przez niego opinia nie stanowi dowodu, a na miejsce biegłego wyłączonego

powołuje się innego biegłego.

§ 3. Jeżeli ujawnią się powody osłabiające zaufanie do wiedzy lub

bezstronności biegłego albo inne ważne powody, powołuje się innego biegłego.

Art. 197. § 1. Biegły składa przyrzeczenie następującej treści: „Świadomy

znaczenia moich słów i odpowiedzialności przed prawem, przyrzekam uroczyście,

że powierzone mi obowiązki wykonam z całą sumiennością i bezstronnością”.

§ 2. Biegły sądowy powołuje się na przyrzeczenie złożone przy ustanowieniu

go w tym charakterze.

§ 2a. Jeżeli zachodzi uzasadniona obawa użycia przemocy lub groźby

bezprawnej wobec biegłego lub osoby najbliższej w związku z jego czynnościami,

może on zastrzec dane dotyczące miejsca zamieszkania do wyłącznej wiadomości

prokuratora lub sądu. Pisma procesowe doręcza się wówczas do instytucji, w której

biegły jest zatrudniony, lub na inny wskazany przez niego adres.

§ 3. Do biegłego stosuje się odpowiednio przepisy art. 177, art. 179–181, art.

187, art. 188 § 2 i 4, art. 190 oraz art. 191 § 1.

Art. 198. § 1. W miarę potrzeby udostępnia się biegłemu akta sprawy w

zakresie niezbędnym do wydania opinii i wzywa się go do udziału w

przeprowadzeniu dowodów.

§ 2. Organ procesowy może zastrzec swoją obecność przy przeprowadzaniu

przez biegłego niektórych lub wszystkich badań, jeżeli nie wpłynie to ujemnie na

wynik badania.

§ 3. W razie potrzeby organ procesowy może wprowadzić zmiany co do

zakresu ekspertyzy lub postawionych pytań oraz stawiać pytania dodatkowe.

2017-08-09

©Telksinoe s. 64/306

Art. 199. Złożone wobec biegłego albo wobec lekarza udzielającego pomocy

medycznej oświadczenia oskarżonego, dotyczące zarzucanego mu czynu, nie mogą

stanowić dowodu.

Art. 199a. Stosowanie w czasie badania przez biegłego środków

technicznych mających na celu kontrolę nieświadomych reakcji organizmu badanej

osoby możliwe jest wyłącznie za jej zgodą. Przepisu art. 199 nie stosuje się.

Art. 200. § 1. W zależności od polecenia organu procesowego biegły składa

opinię ustnie lub na piśmie.

§ 2. Opinia powinna zawierać:

1) imię, nazwisko, stopień i tytuł naukowy, specjalność i stanowisko zawodowe

biegłego;

2) imiona i nazwiska oraz pozostałe dane innych osób, które uczestniczyły w

przeprowadzeniu ekspertyzy, ze wskazaniem czynności dokonanych przez

każdą z nich;

3) w wypadku opinii instytucji – także pełną nazwę i siedzibę instytucji;

4) czas przeprowadzonych badań oraz datę wydania opinii;

5) sprawozdanie z przeprowadzonych czynności i spostrzeżeń oraz oparte na

nich wnioski;

6) podpisy wszystkich biegłych, którzy uczestniczyli w wydaniu opinii.

§ 3. Osoby, które brały udział w wydaniu opinii, mogą być, w razie potrzeby,

przesłuchiwane w charakterze biegłych, a osoby, które uczestniczyły tylko w

badaniach – w charakterze świadków.

Art. 201. Jeżeli opinia jest niepełna lub niejasna albo gdy zachodzi

sprzeczność w samej opinii lub między różnymi opiniami w tej samej sprawie,

można wezwać ponownie tych samych biegłych lub powołać innych.

Art. 202. § 1. W celu wydania opinii o stanie zdrowia psychicznego

oskarżonego sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator, powołuje co

najmniej dwóch biegłych lekarzy psychiatrów.

§ 2. Na wniosek psychiatrów do udziału w wydaniu opinii powołuje się

ponadto biegłego lub biegłych innych specjalności.

2017-08-09

©Telksinoe s. 65/306

§ 3. Do udziału w wydaniu opinii o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego,

w zakresie zaburzeń preferencji seksualnych, sąd, a w postępowaniu

przygotowawczym prokurator, powołuje biegłego lekarza seksuologa.

§ 4. Biegli nie mogą pozostawać ze sobą w związku małżeńskim ani w innym

stosunku, który mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich

samodzielności.

§ 5. Opinia biegłych powinna zawierać stwierdzenia dotyczące zarówno

poczytalności oskarżonego w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu, jak i jego

aktualnego stanu zdrowia psychicznego, a zwłaszcza wskazanie, czy stan ten

pozwala oskarżonemu na udział w postępowaniu i na prowadzenie obrony w sposób

samodzielny i rozsądny, a w razie potrzeby także stwierdzenia co do okoliczności

wymienionych w art. 93b Kodeksu karnego.

Art. 203. § 1. W razie zgłoszenia przez biegłych takiej konieczności, badanie

stanu zdrowia psychicznego oskarżonego może być połączone z obserwacją w

zakładzie leczniczym tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże

prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo. Przepis art. 259 § 2

stosuje się odpowiednio, chyba że oskarżony wnosi o poddanie go obserwacji.

§ 2. O potrzebie obserwacji w zakładzie leczniczym orzeka sąd, określając

miejsce i czas trwania obserwacji. W postępowaniu przygotowawczym sąd orzeka

na wniosek prokuratora. Przepisy art. 156 § 5a oraz art. 249 § 3 i 5 stosuje się

odpowiednio.

§ 3. Obserwacja w zakładzie leczniczym nie powinna trwać dłużej niż 4

tygodnie; na wniosek zakładu sąd może przedłużyć ten termin na czas określony,

niezbędny do zakończenia obserwacji; łączny czas trwania obserwacji w danej

sprawie nie może przekroczyć 8 tygodni. O zakończeniu obserwacji biegli

niezwłocznie zawiadamiają sąd.

§ 4. Na postanowienia, o których mowa w § 2 i 3, przysługuje zażalenie. Sąd

rozpoznaje zażalenie niezwłocznie.

§ 5. Minister właściwy do spraw zdrowia, w porozumieniu z Ministrem

Sprawiedliwości, określi, w drodze rozporządzenia, wykaz zakładów

psychiatrycznych i zakładów leczenia odwykowego przeznaczonych do

wykonywania obserwacji, w tym do wykonywania obserwacji osób pozbawionych

wolności, oraz sposób finansowania obserwacji, a także warunki zabezpieczenia

2017-08-09

©Telksinoe s. 66/306

zakładów dla osób pozbawionych wolności, mając na uwadze potrzebę

zapewnienia sprawnego toku postępowania.

Art. 204. § 1. Należy wezwać tłumacza, jeżeli zachodzi potrzeba

przesłuchania:

1) głuchego lub niemego, a nie wystarcza porozumienie się z nim za pomocą

pisma;

2) osoby niewładającej językiem polskim.

§ 2. Należy również wezwać tłumacza, jeżeli zachodzi potrzeba przełożenia

na język polski pisma sporządzonego w języku obcym lub odwrotnie albo

zapoznania strony z treścią przeprowadzanego dowodu.

§ 3. Do tłumacza stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące biegłych.

Art. 205. § 1. Jeżeli dokonanie oględzin, przesłuchania przy użyciu urządzeń

technicznych umożliwiających przeprowadzenie tej czynności na odległość,

eksperymentu, ekspertyzy, zatrzymania rzeczy lub przeszukania wymaga

czynności technicznych, w szczególności takich jak wykonanie pomiarów,

obliczeń, zdjęć, utrwalenie śladów, można do udziału w nich wezwać specjalistów.

§ 2. Specjalistę niebędącego funkcjonariuszem organów procesowych można

wezwać, przed przystąpieniem do czynności, do złożenia następującego

przyrzeczenia: „Świadomy znaczenia powierzonej mi czynności i

odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że powierzone mi

obowiązki wykonam z całą sumiennością i bezstronnością”.

§ 3. W protokole czynności przeprowadzonej z udziałem specjalistów należy

wskazać ich imiona i nazwiska, specjalność, miejsce zamieszkania, miejsce pracy i

stanowisko oraz podać rodzaj i zakres czynności wykonanych przez każdego z nich.

Art. 206. § 1. Do specjalistów stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące

biegłych, z wyjątkiem art. 194, 197, 200 i 202.

§ 2. W razie potrzeby można przesłuchiwać specjalistów w charakterze

świadków.

2017-08-09

©Telksinoe s. 67/306

Rozdział 23

Oględziny. Otwarcie zwłok. Eksperyment procesowy

Art. 207. § 1. W razie potrzeby dokonuje się oględzin miejsca, osoby lub

rzeczy.

§ 2. Jeżeli przedmiot może ulec przy badaniu zniszczeniu lub zniekształceniu,

część tego przedmiotu należy w miarę możności zachować w stanie

niezmienionym, a gdy to nie jest możliwe – stan ten utrwalić w inny sposób.

Art. 208. Oględzin lub badań ciała, które mogą wywołać uczucie wstydu,

powinna dokonać osoba tej samej płci, chyba że łączą się z tym szczególne

trudności; inne osoby odmiennej płci mogą być obecne tylko w razie konieczności.

Art. 209. § 1. Jeżeli zachodzi podejrzenie przestępnego spowodowania

śmierci, przeprowadza się oględziny i otwarcie zwłok.

§ 2. Oględzin zwłok dokonuje prokurator, a w postępowaniu sądowym sąd, z

udziałem biegłego lekarza, w miarę możności z zakresu medycyny sądowej. W

wypadkach niecierpiących zwłoki oględzin dokonuje Policja z obowiązkiem

niezwłocznego powiadomienia prokuratora.

§ 3. Oględzin zwłok dokonuje się na miejscu ich znalezienia. Do czasu

przybycia biegłego oraz prokuratora lub sądu przemieszczać lub poruszać zwłoki

można tylko w razie konieczności.

§ 4. Otwarcia zwłok dokonuje biegły lekarz, w miarę możności z zakresu

medycyny sądowej, w obecności prokuratora albo sądu. W postępowaniu przed

sądem art. 396 § 1 i 4 stosuje się odpowiednio.

§ 5. Do obecności przy oględzinach i otwarciu zwłok można, w razie

potrzeby, oprócz biegłego, wezwać lekarza, który ostatnio udzielił pomocy

zmarłemu. Z oględzin i otwarcia zwłok biegły sporządza opinię z zachowaniem

wymagań art. 200 § 2.

Art. 210. W celu dokonania oględzin lub otwarcia zwłok prokurator albo sąd

może zarządzić wyjęcie zwłok z grobu.

Art. 211. W celu sprawdzenia okoliczności mających istotne znaczenie dla

sprawy można przeprowadzić, w drodze eksperymentu procesowego,

2017-08-09

©Telksinoe s. 68/306

doświadczenie lub odtworzenie przebiegu stanowiących przedmiot rozpoznania

zdarzeń lub ich fragmentów.

Art. 212. W toku oględzin lub eksperymentu procesowego można dokonywać

również przesłuchań lub innych czynności dowodowych.

Rozdział 24

Wywiad środowiskowy i badanie osoby oskarżonego

Art. 213. § 1. W postępowaniu należy ustalić tożsamość oskarżonego, jego

numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL), a w

przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL – numer i nazwę dokumentu

stwierdzającego tożsamość oraz nazwę organu, który wydał dokument, a także

wiek oskarżonego, jego stosunki rodzinne i majątkowe, wykształcenie, zawód i

źródła dochodu, dane o jego karalności, a w miarę możliwości numer telefonu lub

adres poczty elektronicznej umożliwiające kontaktowanie się z oskarżonym oraz

numer identyfikacji podatkowej (NIP). Odnośnie do oskarżonego będącego

funkcjonariuszem publicznym w chwili popełnienia czynu lub w czasie

postępowania należy ponadto zebrać dane dotyczące przebiegu służby publicznej,

wyróżnień oraz ukarań dyscyplinarnych.

§ 1a. W razie potrzeby prokurator, inny organ prowadzący postępowanie

przygotowawcze lub sąd uzyskuje informację z systemu teleinformatycznego

ministra właściwego do spraw finansów publicznych dotyczącą stosunków

majątkowych i źródeł dochodu oskarżonego, w tym prowadzonych i zakończonych

postępowań podatkowych, na podstawie aktualnych danych znajdujących się w tym

systemie. Informację uzyskuje się drogą elektroniczną.

§ 1b. W postępowaniu w sprawach o przestępstwa w ruchu lądowym

określone w rozdziale XXI Kodeksu karnego należy także uzyskać informacje

z centralnej ewidencji kierowców oraz z ewidencji kierowców naruszających

przepisy ruchu drogowego prowadzonej przez Policję, dotyczące oskarżonego.

Jeżeli od sporządzenia tych informacji upłynął okres 6 miesięcy, należy uzyskać je

ponownie.

§ 2. Jeżeli podejrzany był już prawomocnie skazany, dla ustalenia, czy

przestępstwo zostało popełnione w warunkach art. 64 Kodeksu karnego lub

przestępstwo skarbowe – w warunkach art. 37 § 1 pkt 4 Kodeksu karnego

2017-08-09

©Telksinoe s. 69/306

skarbowego, dołącza się do akt postępowania odpis lub wyciąg wyroku oraz dane

dotyczące odbycia kary; dokumenty te dołącza się także w sprawach o zbrodnie.

§ 2a. Jeżeli organ prowadzący postępowanie powziął informację o

prawomocnym skazaniu, przepis § 2 stosuje się odpowiednio do orzeczeń

skazujących wydanych przez sąd innego państwa członkowskiego Unii

Europejskiej.

§ 3. (uchylony)

§ 4. Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do

spraw finansów publicznych, określi, w drodze rozporządzenia, wzór i

szczegółowy zakres informacji, o której mowa w § 1a, oraz sposób postępowania

w celu jej uzyskania, mając na względzie potrzebę uzyskania przez organ

postępowania danych niezbędnych do realizacji celów procesu, zachowanie

wymogów tajemnicy ustawowo chronionej oraz okresy rozliczeniowe przyjęte dla

poszczególnych zobowiązań podatkowych.

Art. 214. § 1. W razie potrzeby, a w szczególności gdy niezbędne jest

ustalenie danych co do właściwości i warunków osobistych oraz dotychczasowego

sposobu życia oskarżonego, sąd, a w postępowaniu przygotowawczym prokurator,

zarządza w stosunku do oskarżonego przeprowadzenie wywiadu środowiskowego

przez kuratora sądowego lub inny podmiot uprawniony na podstawie odrębnych

przepisów, a w szczególnie uzasadnionych wypadkach przez Policję.

§ 2. Przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jest obowiązkowe:

1) w sprawach o zbrodnie;

2) w stosunku do oskarżonego, który w chwili czynu nie ukończył 21 roku życia,

jeżeli zarzucono mu popełnienie umyślnego występku przeciwko życiu.

§ 3. Wywiadu środowiskowego można nie przeprowadzać w stosunku do

oskarżonego, który nie ma w kraju stałego miejsca zamieszkania.

§ 4. Wynik wywiadu środowiskowego powinien w szczególności zawierać:

1) imię i nazwisko osoby przeprowadzającej wywiad;

2) imię i nazwisko oskarżonego;

3) zwięzły opis dotychczasowego życia oskarżonego oraz dokładne informacje

o środowisku oskarżonego, w tym rodzinnym, szkolnym lub zawodowym, a

nadto informacje o jego stanie majątkowym i źródłach dochodów;

2017-08-09

©Telksinoe s. 70/306

4) informacje dotyczące stanu zdrowia oskarżonego, a także o nadużywaniu

przez niego alkoholu, środków odurzających, środków zastępczych lub

substancji psychotropowych;

5) własne spostrzeżenia i konkluzje osoby przeprowadzającej wywiad,

zwłaszcza dotyczące właściwości i warunków osobistych oraz

dotychczasowego sposobu życia oskarżonego.

§ 5. Dane o osobach, które dostarczyły informacji w ramach wywiadu

środowiskowego, osoba przeprowadzająca wywiad ujawnia jedynie na żądanie

sądu, a w postępowaniu przygotowawczym – prokuratora.

§ 6. Osoby, które dostarczyły informacji w ramach wywiadu

środowiskowego, mogą być w razie potrzeby przesłuchane w charakterze

świadków.

§ 7. Policja jest obowiązana udzielić osobie przeprowadzającej wywiad

pomocy przy wykonywaniu zadań związanych z wywiadem środowiskowym w

celu zapewnienia jej bezpieczeństwa.

§ 8. Do osoby powołanej do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego

stosuje się odpowiednio przepisy o wyłączeniu sędziego. Orzeka o tym sąd, a w

postępowaniu przygotowawczym – prokurator.

§ 9. Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym do

spraw wewnętrznych, określi, w drodze rozporządzenia, regulamin czynności w

zakresie przeprowadzania wywiadu środowiskowego oraz wzór kwestionariusza

tego wywiadu, mając na uwadze konieczność zapewnienia zebrania

wyczerpujących danych o osobie oskarżonego.

Art. 215. W razie potrzeby sąd, a w postępowaniu przygotowawczym

prokurator, może zarządzić badanie oskarżonego przez biegłych psychologów lub

lekarzy z zachowaniem zasad określonych w art. 74.

Art. 216. W razie potrzeby można przesłuchiwać w charakterze świadków

osoby, które przeprowadziły wywiad.

Rozdział 25

Zatrzymanie rzeczy. Przeszukanie

Art. 217. § 1. Rzeczy mogące stanowić dowód w sprawie lub podlegające

zajęciu w celu zabezpieczenia kar majątkowych, środków karnych o charakterze

2017-08-09

©Telksinoe s. 71/306

majątkowym, przepadku, środków kompensacyjnych albo roszczeń o naprawienie

szkody należy wydać na żądanie sądu lub prokuratora, a w wypadkach

niecierpiących zwłoki – także na żądanie Policji lub innego uprawnionego organu.

§ 2. Osobę mającą rzecz podlegającą wydaniu wzywa się do wydania jej

dobrowolnie.

§ 3. W razie zatrzymania rzeczy stosuje się odpowiednio przepis art. 228.

Protokołu można nie sporządzać, jeżeli rzecz załącza się do akt sprawy.

§ 4. Jeżeli wydania żąda Policja albo inny uprawniony organ działający we

własnym zakresie, osoba, która rzecz wyda, ma prawo niezwłocznie złożyć

wniosek o sporządzenie i doręczenie jej postanowienia sądu lub prokuratora o

zatwierdzeniu zatrzymania, o czym należy ją pouczyć. Doręczenie powinno

nastąpić w terminie 14 dni od zatrzymania rzeczy.

§ 5. W razie odmowy dobrowolnego wydania rzeczy można przeprowadzić

jej odebranie. Przepisy art. 220 § 3 i art. 229 stosuje się odpowiednio.

Art. 218. § 1. Urzędy, instytucje i podmioty prowadzące działalność

w dziedzinie poczty lub działalność telekomunikacyjną, urzędy celno-skarbowe

oraz instytucje i przedsiębiorstwa transportowe obowiązane są wydać sądowi lub

prokuratorowi, na żądanie zawarte w postanowieniu, korespondencję i przesyłki

oraz dane, o których mowa w art. 180c i art. 180d ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. –

Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. z 2016 r. poz. 1489, 1579, 1823 i 1948), jeżeli

mają znaczenie dla toczącego się postępowania. Tylko sąd lub prokurator mają

prawo je otwierać lub zarządzić ich otwarcie.

§ 2. Postanowienie, o którym mowa w § 1, doręcza się adresatom

korespondencji oraz abonentowi telefonu lub nadawcy, którego wykaz połączeń lub

innych przekazów informacji został wydany. Doręczenie postanowienia może być

odroczone na czas oznaczony, niezbędny ze względu na dobro sprawy, lecz nie

później niż do czasu prawomocnego zakończenia postępowania.

§ 3. Pozbawioną znaczenia dla postępowania karnego korespondencję i

przesyłki należy niezwłocznie zwrócić właściwym urzędom, instytucjom lub

przedsiębiorstwom wymienionym w § 1.

Art. 218a. § 1. Urzędy, instytucje i podmioty prowadzące działalność

telekomunikacyjną obowiązane są niezwłocznie zabezpieczyć, na żądanie sądu lub

2017-08-09

©Telksinoe s. 72/306

prokuratora zawarte w postanowieniu, na czas określony, nieprzekraczający jednak

90 dni, dane informatyczne przechowywane w urządzeniach zawierających te dane

na nośniku lub w systemie informatycznym. Przepis art. 218 § 2 zdanie drugie

stosuje się odpowiednio.

§ 2. Pozbawione znaczenia dla postępowania karnego dane informatyczne, o

których mowa w § 1, należy niezwłocznie zwolnić spod zabezpieczenia.

Art. 218b. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem

właściwym do spraw łączności, ministrem właściwym do spraw informatyzacji,

Ministrem Obrony Narodowej oraz ministrem właściwym do spraw wewnętrznych

określi, w drodze rozporządzenia, sposób technicznego przygotowania systemów i

sieci służących do przekazywania informacji – do gromadzenia danych, o których

mowa w art. 218 § 1, niestanowiących treści rozmowy telefonicznej lub innego

przekazu informacji, a także sposoby zabezpieczania danych informatycznych w

urządzeniach zawierających te dane oraz w systemach i na informatycznych

nośnikach danych, mając na uwadze konieczność zabezpieczenia tych danych

przed ich utratą, zniekształceniem lub nieuprawnionym ujawnieniem.

Art. 219. § 1. W celu wykrycia lub zatrzymania albo przymusowego

doprowadzenia osoby podejrzanej, a także w celu znalezienia rzeczy mogących

stanowić dowód w sprawie lub podlegających zajęciu w postępowaniu karnym,

można dokonać przeszukania pomieszczeń i innych miejsc, jeżeli istnieją

uzasadnione podstawy do przypuszczenia, że osoba podejrzana lub wymienione

rzeczy tam się znajdują.

§ 2. W celu znalezienia rzeczy wymienionych w § 1 i pod warunkiem

określonym w tym przepisie można też dokonać przeszukania osoby, jej odzieży i

podręcznych przedmiotów.

Art. 220. § 1. Przeszukania może dokonać prokurator albo na polecenie sądu

lub prokuratora Policja, a w wypadkach wskazanych w ustawie – także inny organ.

§ 2. Postanowienie sądu lub prokuratora należy okazać osobie, u której

przeszukanie ma być przeprowadzone.

§ 3. W wypadkach niecierpiących zwłoki, jeżeli postanowienie sądu lub

prokuratora nie mogło zostać wydane, organ dokonujący przeszukania okazuje

nakaz kierownika swojej jednostki lub legitymację służbową, a następnie zwraca

2017-08-09

©Telksinoe s. 73/306

się niezwłocznie do sądu lub prokuratora o zatwierdzenie przeszukania.

Postanowienie sądu lub prokuratora w przedmiocie zatwierdzenia należy doręczyć

osobie, u której dokonano przeszukania, w terminie 7 dni od daty czynności na

zgłoszone do protokołu żądanie tej osoby. O prawie zgłoszenia żądania należy ją

pouczyć.

Art. 221. § 1. Przeszukania zamieszkałych pomieszczeń można dokonać w

porze nocnej tylko w wypadkach niecierpiących zwłoki; za porę nocną uważa się

czas od godziny 22 do godziny 6.

§ 2. Przeszukanie rozpoczęte za dnia można prowadzić nadal mimo nastania

pory nocnej.

§ 3. W porze nocnej można przeszukać lokale dostępne w tym czasie dla

nieokreślonej liczby osób albo służące do przechowywania przedmiotów.

Art. 222. § 1. Przy rozpoczęciu przeszukania pomieszczenia lub miejsca

zamkniętego, należącego do instytucji państwowej lub samorządowej, należy o

zamierzonym przeszukaniu zawiadomić kierownika tej instytucji lub jego zastępcę

albo organ nadrzędny i dopuścić ich do udziału w czynności.

§ 2. Przeszukanie pomieszczenia zajętego przez wojsko może nastąpić

jedynie w obecności dowódcy lub osoby przez niego wyznaczonej.

Art. 223. Przeszukania osoby i odzieży na niej należy dokonywać w miarę

możności za pośrednictwem osoby tej samej płci.

Art. 224. § 1. Osobę, u której ma nastąpić przeszukanie, należy przed

rozpoczęciem czynności zawiadomić o jej celu i wezwać do wydania

poszukiwanych przedmiotów.

§ 2. Podczas przeszukania ma prawo być obecna osoba wymieniona w § 1

oraz osoba przybrana przez prowadzącego czynność. Ponadto może być obecna

osoba wskazana przez tego, u kogo dokonuje się przeszukania, jeżeli nie

uniemożliwia to przeszukania albo nie utrudnia go w istotny sposób.

§ 3. Jeżeli przy przeszukaniu nie ma na miejscu gospodarza lokalu, należy do

przeszukania przywołać przynajmniej jednego dorosłego domownika lub sąsiada.

Art. 225. § 1. Jeżeli kierownik instytucji państwowej lub samorządowej albo

też osoba, u której dokonano zatrzymania rzeczy lub u której przeprowadza się

przeszukanie, oświadczy, że wydane lub znalezione przy przeszukaniu pismo lub

2017-08-09

©Telksinoe s. 74/306

inny dokument zawiera informacje niejawne lub wiadomości objęte tajemnicą

zawodową lub inną tajemnicą prawnie chronioną albo ma charakter osobisty, organ

przeprowadzający czynność przekazuje niezwłocznie pismo lub inny dokument bez

jego odczytania prokuratorowi lub sądowi w opieczętowanym opakowaniu.

§ 2. Tryb wskazany w § 1 nie obowiązuje w stosunku do pism lub innych

dokumentów, które zawierają informacje niejawne o klauzuli „zastrzeżone” lub

„poufne” albo dotyczą tajemnicy zawodowej lub innej tajemnicy prawnie

chronionej, jeżeli ich posiadaczem jest osoba podejrzana o popełnienie

przestępstwa, ani w stosunku do pism lub innych dokumentów o charakterze

osobistym, których jest ona posiadaczem, autorem lub adresatem.

§ 3. Jeżeli obrońca lub inna osoba, od której żąda się wydania rzeczy lub u

której dokonuje się przeszukania, oświadczy, że wydane lub znalezione w toku

przeszukania pisma lub inne dokumenty obejmują okoliczności związane z

wykonywaniem funkcji obrońcy, organ dokonujący czynności pozostawia te

dokumenty wymienionej osobie bez zapoznawania się z ich treścią lub wyglądem.

Jeżeli jednak oświadczenie osoby niebędącej obrońcą budzi wątpliwości, organ

dokonujący czynności przekazuje te dokumenty z zachowaniem rygorów

określonych w § 1 sądowi, który po zapoznaniu się z dokumentami zwraca je w

całości lub w części, z zachowaniem rygorów określonych w § 1, osobie, od której

je zabrano, albo wydaje postanowienie o ich zatrzymaniu dla celów postępowania.

§ 4. Wydaną, odebraną lub znalezioną w toku przeszukania dokumentację

psychiatryczną organ przeprowadzający czynność przekazuje, z zachowaniem

rygorów określonych w § 1, sądowi lub prokuratorowi.

Art. 226. W kwestii wykorzystania dokumentów zawierających informacje

niejawne lub tajemnicę zawodową, jako dowodów w postępowaniu karnym, stosuje

się odpowiednio zakazy i ograniczenia określone w art. 178–181. Jednakże w

postępowaniu przygotowawczym o wykorzystaniu, jako dowodów, dokumentów

zawierających tajemnicę lekarską decyduje prokurator.

Art. 227. Przeszukanie lub zatrzymanie rzeczy powinno być dokonane

zgodnie z celem tej czynności, z zachowaniem umiaru i poszanowania godności

osób, których ta czynność dotyczy, oraz bez wyrządzania niepotrzebnych szkód i

dolegliwości.

2017-08-09

©Telksinoe s. 75/306

Art. 228. § 1. Przedmioty wydane lub znalezione w czasie przeszukania

należy po dokonaniu oględzin, sporządzeniu spisu i opisu zabrać albo oddać na

przechowanie osobie godnej zaufania z zaznaczeniem obowiązku przedstawienia

na każde żądanie organu prowadzącego postępowanie.

§ 2. Tak samo należy postąpić ze znalezionymi w czasie przeszukania

przedmiotami mogącymi stanowić dowód innego przestępstwa, podlegającymi

przepadkowi lub których posiadanie jest zabronione.

§ 3. Osobom zainteresowanym należy natychmiast wręczyć pokwitowanie

stwierdzające, jakie przedmioty i przez kogo zostały zatrzymane.

Art. 229. Protokół zatrzymania rzeczy lub przeszukania powinien, oprócz

wymagań wymienionych w art. 148 i art. 148a, zawierać oznaczenie sprawy, z którą

zatrzymanie rzeczy lub przeszukanie ma związek, oraz podanie dokładnej godziny

rozpoczęcia i zakończenia czynności, dokładną listę zatrzymanych rzeczy i w miarę

potrzeby ich opis, a nadto wskazanie polecenia sądu lub prokuratora. Jeżeli

polecenie nie zostało uprzednio wydane, zamieszcza się w protokole wzmiankę o

poinformowaniu osoby, u której czynność przeprowadzono, że na jej wniosek

otrzyma postanowienie w przedmiocie zatwierdzenia czynności.

Art. 230. § 1. Jeżeli zatrzymanie rzeczy lub przeszukanie nastąpiło bez

uprzedniego polecenia sądu lub prokuratora, a w ciągu 7 dni od dnia czynności nie

nastąpiło jej zatwierdzenie, należy niezwłocznie zwrócić zatrzymane rzeczy osobie

uprawnionej, chyba że nastąpiło dobrowolne wydanie, a osoba ta nie złożyła

wniosku, o którym mowa w art. 217 § 4.

§ 2. Należy również zwrócić osobie uprawnionej zatrzymane rzeczy

niezwłocznie po stwierdzeniu ich zbędności dla postępowania karnego. Jeżeli

wyniknie spór co do własności rzeczy, a nie ma dostatecznych danych do

niezwłocznego rozstrzygnięcia, odsyła się osoby zainteresowane na drogę procesu

cywilnego.

§ 3. Rzeczy, których posiadanie jest zabronione, przekazuje się właściwemu

urzędowi lub instytucji. Jeżeli rzeczy mają wartość naukową, artystyczną lub

historyczną, na wniosek lub za zgodą muzeum, można je przekazać temu muzeum.

Art. 231. § 1. Jeżeli powstaje wątpliwość, komu należy wydać zatrzymaną

rzecz, sąd, referendarz sądowy lub prokurator składa ją do depozytu sądowego albo

2017-08-09

©Telksinoe s. 76/306

oddaje osobie godnej zaufania aż do wyjaśnienia uprawnienia do odbioru. Przepisy

o likwidacji depozytów i nieodebranych rzeczy stosuje się odpowiednio.

§ 2. Przedmioty o wartości naukowej, artystycznej lub historycznej oddaje się

na przechowanie muzeum lub innej właściwej instytucji.

Art. 232. § 1. Przedmioty ulegające szybkiemu zniszczeniu lub takie, których

przechowywanie byłoby połączone z niewspółmiernymi kosztami lub

nadmiernymi trudnościami albo powodowałoby znaczne obniżenie wartości

rzeczy, można sprzedać według trybu określonego dla właściwych organów

postępowania wykonawczego. Postanowienie w przedmiocie sprzedaży w

postępowaniu przygotowawczym może wydać prokurator, a w postępowaniu

sądowym sąd lub referendarz sądowy.

§ 2. Uzyskaną kwotę pieniężną przekazuje się do depozytu sądowego.

§ 3. O czasie i warunkach sprzedaży należy w miarę możności zawiadomić

oskarżonego oraz inne zainteresowane osoby.

Art. 232a. § 1. Przedmioty i substancje stwarzające niebezpieczeństwo dla

życia lub zdrowia, a w szczególności broń, amunicję, materiały wybuchowe lub

łatwopalne, materiały radioaktywne, substancje trujące, duszące lub parzące, środki

odurzające, substancje psychotropowe lub ich preparaty oraz prekursory kategorii

1, a także wyroby tytoniowe i napoje alkoholowe, przechowuje się w miejscu i w

sposób zapewniający ich należyte zabezpieczenie.

§ 2. Jeżeli dla zapewnienia prawidłowego toku postępowania wystarczające

jest przechowywanie próbek w ilości niezbędnej do przeprowadzenia badań

przedmiotów lub substancji, o których mowa w § 1, sąd właściwy do rozpoznania

sprawy lub referendarz sądowy na wniosek prokuratora, niezwłocznie zarządza

zniszczenie w całości lub w części pozostałych ilości przedmiotów lub substancji

zbędnych do przeprowadzenia badań.

§ 3. Jeżeli sąd lub referendarz sądowy zarządził zniszczenie w części

przedmiotów lub substancji, o których mowa w § 1, wskazuje jednocześnie w

postanowieniu miejsce i czas przechowywania ich pozostałej części w ilości

niezbędnej do przeprowadzenia badań.

§ 4. Przedmioty i substancje stwarzające bezpośrednie niebezpieczeństwo dla

życia lub zdrowia przez możliwość eksplozji materiałów wybuchowych lub

2017-08-09

©Telksinoe s. 77/306

łatwopalnych, innego gwałtownego wyzwolenia energii, rozprzestrzeniania się

substancji trujących, duszących lub parzących, wyzwolenia energii jądrowej lub

promieniowania jonizującego albo których przechowywanie w niezmienionym

stanie nie jest możliwe, można zniszczyć przed wydaniem postanowienia, o którym

mowa w § 2.

§ 5. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, podmioty uprawnione

do przechowywania oraz zniszczenia przedmiotów i substancji, o których mowa w

§ 1, oraz ich próbek, szczegółowe warunki, sposób oraz miejsca ich

przechowywania, a także warunki i sposób ich zniszczenia, mając na uwadze

potrzebę zapewnienia prawidłowego toku postępowania i jego koszty.

Art. 233. Oddając na przechowanie krajowe środki płatnicze lub wartości

dewizowe, organ, przekazując je, określa charakter depozytu i sposób

rozporządzenia oddanymi na przechowanie wartościami.

Art. 234. Rozporządzenia przedmiotem dokonane po jego odebraniu lub

zabezpieczeniu są bezskuteczne w stosunku do Skarbu Państwa.

Art. 235. Sąd lub referendarz sądowy dokonuje czynności przewidzianych w

tym rozdziale w postępowaniu sądowym, a prokurator w postępowaniu

przygotowawczym, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Art. 236. § 1. Na postanowienie dotyczące przeszukania, zatrzymania rzeczy

i w przedmiocie dowodów rzeczowych oraz na inne czynności przysługuje

zażalenie osobom, których prawa zostały naruszone; zażalenie na postanowienie

wydane lub czynność dokonaną w postępowaniu przygotowawczym rozpoznaje

sąd rejonowy, w okręgu którego prowadzone jest postępowanie.

§ 2. Jeżeli jednak postanowienie albo zarządzenie wydał referendarz sądowy,

stosuje się art. 93a § 3 i 4.

Art. 236a. Przepisy rozdziału niniejszego stosuje się odpowiednio do

dysponenta i użytkownika urządzenia zawierającego dane informatyczne lub

systemu informatycznego, w zakresie danych przechowywanych w tym urządzeniu

lub systemie albo na nośniku znajdującym się w jego dyspozycji lub użytkowaniu,

w tym korespondencji przesyłanej pocztą elektroniczną.

2017-08-09

©Telksinoe s. 78/306

Rozdział 26

Kontrola i utrwalanie rozmów

Art. 237. § 1. Po wszczęciu postępowania sąd na wniosek prokuratora może

zarządzić kontrolę i utrwalanie treści rozmów telefonicznych w celu wykrycia i

uzyskania dowodów dla toczącego się postępowania lub zapobieżenia popełnieniu

nowego przestępstwa.

§ 2. W wypadkach niecierpiących zwłoki kontrolę i utrwalanie treści rozmów

telefonicznych może zarządzić prokurator, który jest obowiązany zwrócić się w

terminie 3 dni do sądu z wnioskiem o zatwierdzenie postanowienia. Sąd wydaje

postanowienie w przedmiocie wniosku w terminie 5 dni na posiedzeniu bez udziału

stron. W wypadku niezatwierdzenia postanowienia prokuratora sąd w

postanowieniu wydanym w przedmiocie wniosku zarządza zniszczenie wszystkich

utrwalonych zapisów. Zaskarżenie postanowienia wstrzymuje jego wykonanie.

§ 3. Kontrola i utrwalanie treści rozmów telefonicznych są dopuszczalne tylko

wtedy, gdy toczące się postępowanie lub uzasadniona obawa popełnienia nowego

przestępstwa dotyczy:

1) zabójstwa;

2) narażenia na niebezpieczeństwo powszechne lub sprowadzenia katastrofy;

3) handlu ludźmi;

4) uprowadzenia osoby;

5) wymuszania okupu;

6) uprowadzenia statku powietrznego lub wodnego;

7) rozboju, kradzieży rozbójniczej lub wymuszenia rozbójniczego;

8) zamachu na niepodległość lub integralność państwa;

9) zamachu na konstytucyjny ustrój państwa lub jego naczelne organy, albo na

jednostkę Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej;

10) szpiegostwa lub ujawnienia informacji niejawnych o klauzuli tajności „tajne”

lub „ściśle tajne”;

11) gromadzenia broni, materiałów wybuchowych lub radioaktywnych;

12) fałszowania oraz obrotu fałszywymi pieniędzmi, środkami lub instrumentami

płatniczymi albo zbywalnymi dokumentami uprawniającymi do otrzymania

sumy pieniężnej, towaru, ładunku albo wygranej rzeczowej albo

2017-08-09

©Telksinoe s. 79/306

zawierającymi obowiązek wpłaty kapitału, odsetek, udziału w zyskach lub

stwierdzenie uczestnictwa w spółce;

12a) podrabiania lub przerabiania faktur lub używania faktur podrobionych lub

przerobionych w zakresie okoliczności faktycznych mogących mieć

znaczenie dla określenia wysokości należności publicznoprawnej lub jej

zwrotu albo zwrotu innej należności o charakterze podatkowym oraz

wystawiania i używania faktur poświadczających nieprawdę co do

okoliczności faktycznych mogących mieć znaczenie dla określenia wysokości

należności publicznoprawnej lub jej zwrotu albo zwrotu innej należności

o charakterze podatkowym;

13) wytwarzania, przetwarzania, obrotu i przemytu środków odurzających,

prekursorów, środków zastępczych lub substancji psychotropowych;

14) zorganizowanej grupy przestępczej;

15) mienia znacznej wartości;

16) użycia przemocy lub groźby bezprawnej w związku z postępowaniem

karnym;

16a) składania fałszywych zeznań oraz przedstawienia przez biegłego,

rzeczoznawcę lub tłumacza fałszywej opinii, ekspertyzy lub tłumaczenia;

16b) fałszywego oskarżenia innej osoby o popełnienie przestępstwa, przestępstwa

skarbowego lub wykroczenia skarbowego;

16c) tworzenia fałszywych dowodów lub innych podstępnych zabiegów,

kierujących przeciwko innej osobie ściganie o przestępstwo, przestępstwo

skarbowe lub wykroczenie skarbowe albo podejmowania takich zabiegów

w toku postępowania;

16d) zatajenia dowodów niewinności osoby podejrzanej o popełnienie

przestępstwa, przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego;

16e) zawiadomienia organu powołanego do ścigania o niepopełnionym

przestępstwie lub przestępstwie skarbowym;

16f) poplecznictwa;

16g) niezawiadomienia o przestępstwie;

17) łapownictwa i płatnej protekcji;

18) stręczycielstwa, kuplerstwa i sutenerstwa;

2017-08-09

©Telksinoe s. 80/306

19) przestępstw określonych w rozdziale XVI ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. –

Kodeks karny (Dz. U. z 2016 r. poz. 1137) oraz w art. 5–8 Rzymskiego Statutu

Międzynarodowego Trybunału Karnego, sporządzonego w Rzymie dnia 17

lipca 1998 r. (Dz. U. z 2003 r. poz. 708), zwanego dalej „Statutem”.

§ 3a. Kontrola i utrwalanie treści rozmów telefonicznych są dopuszczalne

również w celu ujawnienia mienia zagrożonego przepadkiem, o którym mowa

w art. 45 § 2 Kodeksu karnego albo art. 33 § 2 Kodeksu karnego skarbowego.

§ 4. Kontrola i utrwalanie treści rozmów telefonicznych są dopuszczalne w

stosunku do osoby podejrzanej, oskarżonego oraz w stosunku do pokrzywdzonego

lub innej osoby, z którą może się kontaktować oskarżony albo która może mieć

związek ze sprawcą lub z grożącym przestępstwem.

§ 5. Urzędy i instytucje prowadzące działalność telekomunikacyjną oraz

przedsiębiorca telekomunikacyjny w rozumieniu ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. –

Prawo telekomunikacyjne, obowiązani są umożliwić wykonanie postanowienia

sądu lub prokuratora w zakresie przeprowadzenia kontroli rozmów telefonicznych

oraz zapewnić rejestrowanie faktu przeprowadzenia takiej kontroli.

§ 6. Prawo odtwarzania zapisów ma sąd lub prokurator, a w wypadkach

niecierpiących zwłoki, za zgodą sądu lub prokuratora, także Policja.

§ 7. Prawo zapoznawania się z rejestrem przeprowadzonych kontroli rozmów

telefonicznych ma sąd, a w postępowaniu przygotowawczym – prokurator.

§ 8. (uchylony)

Art. 237a. Jeżeli w wyniku kontroli uzyskano dowód popełnienia przez

osobę, wobec której kontrola była stosowana, innego przestępstwa ściganego z

urzędu lub przestępstwa skarbowego niż przestępstwo objęte zarządzeniem

kontroli, lub przestępstwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego

popełnionego przez inną osobę niż objętą zarządzeniem kontroli, prokurator

podejmuje decyzję w przedmiocie wykorzystania tego dowodu w postępowaniu

karnym.

Art. 237b. (uchylony)

Art. 238. § 1. Kontrola i utrwalanie rozmów telefonicznych mogą być

wprowadzone najwyżej na okres 3 miesięcy, z możliwością przedłużenia, w

szczególnie uzasadnionym wypadku, na okres najwyżej dalszych 3 miesięcy.

2017-08-09

©Telksinoe s. 81/306

§ 2. Kontrola powinna być zakończona niezwłocznie po ustaniu przyczyn

wymienionych w art. 237 § 1–3, najpóźniej jednak z upływem okresu, na który

została wprowadzona.

§ 3. Prokurator po zakończeniu kontroli wnosi o zarządzenie zniszczenia

wszystkich utrwalonych zapisów, jeżeli w całości nie mają znaczenia dla

postępowania karnego. Sąd orzeka w przedmiocie wniosku niezwłocznie, na

posiedzeniu bez udziału stron.

§ 4. Po zakończeniu postępowania przygotowawczego prokurator wnosi o

zarządzenie zniszczenia utrwalonych zapisów w części, w jakiej nie mają znaczenia

dla postępowania karnego, w którym zarządzono kontrolę i utrwalanie rozmów

telefonicznych, oraz nie stanowią dowodu, o którym mowa w art. 237a. Sąd orzeka

w przedmiocie wniosku na posiedzeniu, w którym mogą wziąć udział strony.

§ 5. Z wnioskiem o zarządzenie zniszczenia utrwalonych zapisów, nie

wcześniej niż po zakończeniu postępowania przygotowawczego, może wystąpić

także osoba wymieniona w art. 237 § 4. Sąd orzeka w przedmiocie wniosku na

posiedzeniu, w którym mogą wziąć udział strony oraz wnioskodawca.

Art. 239. § 1. Ogłoszenie postanowienia o kontroli i utrwalaniu rozmów

telefonicznych osobie, której ono dotyczy, może być odroczone na czas niezbędny

ze względu na dobro sprawy.

§ 2. Ogłoszenie postanowienia, o którym mowa w § 1, w postępowaniu

przygotowawczym może być odroczone nie później niż do czasu zakończenia tego

postępowania.

Art. 240. Na postanowienie dotyczące kontroli i utrwalania rozmów

telefonicznych przysługuje zażalenie. Osoba, której dotyczy postanowienie, może

w zażaleniu domagać się zbadania zasadności oraz legalności kontroli i utrwalania

rozmów telefonicznych. Zażalenie na postanowienie prokuratora rozpoznaje sąd.

Art. 241. Przepisy rozdziału niniejszego stosuje się odpowiednio do kontroli

oraz do utrwalania przy użyciu środków technicznych treści innych rozmów lub

przekazów informacji, w tym korespondencji przesyłanej pocztą elektroniczną.

Art. 242. Minister Sprawiedliwości, w porozumieniu z ministrem właściwym

do spraw informatyzacji, Ministrem Obrony Narodowej oraz ministrem właściwym

do spraw wewnętrznych, określi, w drodze rozporządzenia, sposób technicznego

2017-08-09

©Telksinoe s. 82/306

przygotowania sieci służących do przekazywania informacji, do kontroli rozmów

telefonicznych lub innych przekazów informacji dokonywanych z wykorzystaniem

tych sieci oraz sposób dokonywania, rejestracji, przechowywania, odtwarzania i

niszczenia zapisów z kontrolowanych rozmów telefonicznych oraz treści innych

rozmów lub przekazów informacji, w tym korespondencji przesyłanej pocztą

elektroniczną, mając na uwadze konieczność właściwego zabezpieczenia

dokonywanych zapisów przed ich utratą, zniekształceniem lub nieuprawnionym

ujawnieniem.

DZIAŁ VI

Środki przymusu

Rozdział 27

Zatrzymanie

Art. 243. § 1. Każdy ma prawo ująć osobę na gorącym uczynku przestępstwa

lub w pościgu podjętym bezpośrednio po popełnieniu przestępstwa, jeżeli zachodzi

obawa ukrycia się tej osoby lub nie można ustalić jej tożsamości.

§ 2. Osobę ujętą należy niezwłocznie oddać w ręce Policji.

Art. 244. § 1. Policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje

uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a zachodzi obawa

ucieczki lub ukrycia się tej osoby albo zatarcia śladów przestępstwa bądź też nie

można ustalić jej tożsamości albo istnieją przesłanki do przeprowadzenia

przeciwko tej osobie postępowania w trybie przyspieszonym.

§ 1a. Policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje

uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo z użyciem przemocy

na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej, a zachodzi obawa, że ponownie popełni

przestępstwo z użyciem przemocy wobec tej osoby, zwłaszcza gdy popełnieniem

takiego przestępstwa grozi.

§ 1b. Policja zatrzymuje osobę podejrzaną, jeśli przestępstwo, o którym mowa

w § 1a, zostało popełnione przy użyciu broni palnej, noża lub innego

niebezpiecznego przedmiotu, a zachodzi obawa, że ponownie popełni ona

przestępstwo z użyciem przemocy wobec osoby wspólnie zamieszkującej,

zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa grozi.

2017-08-09

©Telksinoe s. 83/306

§ 2. Zatrzymanego należy natychmiast poinformować o przyczynach

zatrzymania i o przysługujących mu prawach, w tym o prawie do skorzystania

z pomocy adwokata lub radcy prawnego, do korzystania z bezpłatnej pomocy

tłumacza, jeżeli nie włada w wystarczającym stopniu językiem polskim, do

złożenia oświadczenia i odmowy złożenia oświadczenia, do otrzymania odpisu

protokołu zatrzymania, do dostępu do pierwszej pomocy medycznej oraz o prawach

wskazanych w art. 245, art. 246 § 1 i art. 612 § 2, jak również o treści art. 248 § 1

i 2, a także wysłuchać go.

§ 3. Z zatrzymania sporządza się protokół, w którym należy podać imię,

nazwisko i funkcję dokonującego tej czynności, imię i nazwisko osoby

zatrzymanej, a w razie niemożności ustalenia tożsamości – jej rysopis oraz dzień,

godzinę, miejsce i przyczynę zatrzymania z podaniem, o jakie przestępstwo się ją

podejrzewa. Należy także wciągnąć do protokołu złożone przez zatrzymanego

oświadczenia oraz zaznaczyć udzielenie mu informacji o przysługujących prawach.

Odpis protokołu doręcza się zatrzymanemu.

§ 4. Niezwłocznie po zatrzymaniu osoby podejrzanej należy przystąpić do

zebrania niezbędnych danych, a także o zatrzymaniu zawiadomić prokuratora. W

razie istnienia podstaw, o których mowa w art. 258 § 1–3, należy wystąpić do

prokuratora w sprawie skierowania do sądu wniosku o tymczasowe aresztowanie.

§ 5. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzór

pouczenia, o którym mowa w § 2, zawierającego w szczególności informacje

o przysługujących zatrzymanemu uprawnieniach: do korzystania z bezpłatnej

pomocy tłumacza, do złożenia oświadczenia i odmowy złożenia oświadczenia, do

otrzymania odpisu protokołu zatrzymania, do dostępu do pierwszej pomocy

medycznej, jak również o prawach wskazanych w § 2, w art. 245, art. 246 § 1 oraz

art. 612 § 2 oraz informację o treści art. 248 § 1 i 2, mając na względzie

konieczność zrozumienia pouczenia także przez osoby niekorzystające z pomocy

pełnomocnika.

Art. 245. § 1. Zatrzymanemu na jego żądanie należy niezwłocznie umożliwić

nawiązanie w dostępnej formie kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym, a także

bezpośrednią z nimi rozmowę; w wyjątkowych wypadkach, uzasadnionych

szczególnymi okolicznościami, zatrzymujący może zastrzec, że będzie przy niej

obecny.

2017-08-09

©Telksinoe s. 84/306

§ 2. Przepis art. 517j § 1 oraz przepisy wydane na podstawie art. 517j

§ 2 stosuje się odpowiednio.

§ 3. Przepisy art. 261 stosuje się odpowiednio, z tym że zawiadomienie

następuje na żądanie zatrzymanego.

Art. 246. § 1. Zatrzymanemu przysługuje zażalenie do sądu. W zażaleniu

zatrzymany może się domagać zbadania zasadności, legalności oraz prawidłowości

jego zatrzymania.

§ 2. Zażalenie przekazuje się niezwłocznie sądowi rejonowemu miejsca

zatrzymania lub prowadzenia postępowania, który również niezwłocznie je

rozpoznaje.

§ 3. W razie uznania bezzasadności lub nielegalności zatrzymania sąd

zarządza natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego.

§ 4. W wypadku stwierdzenia bezzasadności, nielegalności lub

nieprawidłowości zatrzymania sąd zawiadamia o tym prokuratora i organ

przełożony nad organem, który dokonał zatrzymania.

§ 5. W razie zbiegu zażaleń na zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie można

rozpoznać je łącznie.

Art. 247. § 1. Prokurator może zarządzić zatrzymanie i przymusowe

doprowadzenie osoby podejrzanej albo podejrzanego, jeżeli zachodzi uzasadniona

obawa, że:

1) nie stawią się na wezwanie w celu przeprowadzenia z ich udziałem czynności,

o których mowa w art. 313 § 1 lub art. 314, albo badań lub czynności, o

których mowa w art. 74 § 2 lub 3;

2) mogą w inny bezprawny sposób utrudniać postępowanie.

§ 2. Zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie, o którym mowa w § 1, może

także nastąpić, gdy zachodzi potrzeba niezwłocznego zastosowania środka

zapobiegawczego.

§ 3. W związku z zatrzymaniem można też zarządzić przeszukanie. Przepisy

art. 220–222 i art. 224 stosuje się odpowiednio.

§ 4. Niezwłocznie po doprowadzeniu przeprowadza się z udziałem

zatrzymanego czynności wskazane w § 1, a po ich dokonaniu należy zwolnić go, o

ile nie zachodzi potrzeba stosowania środka zapobiegawczego.

2017-08-09

©Telksinoe s. 85/306

§ 5. Rozstrzygając w przedmiocie środka zapobiegawczego, prokurator

niezwłocznie zwalnia zatrzymanego albo występuje do sądu z wnioskiem o

zastosowanie tymczasowego aresztowania.

§ 6. Do zatrzymania, o którym mowa w § 1, stosuje się odpowiednio art. 246.

§ 7. Zarządzenia, o których mowa w § 1, wykonuje Policja lub inne organy,

o których mowa w art. 312, w zakresie swych właściwości, jeżeli ustawa uprawnia

je do zatrzymywania osoby. Zarządzenia dotyczące zatrzymania i przymusowego

doprowadzenia żołnierza w czynnej służbie wojskowej, z wyjątkiem terytorialnej

służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie, w sprawach niezwiązanych

z wykonywaniem obowiązków służbowych, wykonują właściwe organy

wojskowe.

Art. 248. § 1. Zatrzymanego należy natychmiast zwolnić, gdy ustanie

przyczyna zatrzymania, a także jeżeli w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania

przez uprawniony organ nie zostanie on przekazany do dyspozycji sądu wraz z

wnioskiem o zastosowanie tymczasowego aresztowania; należy go także zwolnić

na polecenie sądu lub prokuratora.

§ 2. Zatrzymanego należy zwolnić, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania

go do dyspozycji sądu nie doręczono mu postanowienia o zastosowaniu wobec

niego tymczasowego aresztowania.

§ 3. Ponowne zatrzymanie osoby podejrzanej na podstawie tych samych

faktów i dowodów jest niedopuszczalne.

Rozdział 28

Środki zapobiegawcze

Art. 249. § 1. Środki zapobiegawcze można stosować w celu zabezpieczenia

prawidłowego toku postępowania, a wyjątkowo także w celu zapobiegnięcia

popełnieniu przez oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa; można je

stosować tylko wtedy, gdy zebrane dowody wskazują na duże

prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił przestępstwo.

§ 2. W postępowaniu przygotowawczym można stosować środki

zapobiegawcze tylko względem osoby, wobec której wydano postanowienie o

przedstawieniu zarzutów.

2017-08-09

©Telksinoe s. 86/306

§ 3. Przed zastosowaniem środka zapobiegawczego sąd albo prokurator

stosujący środek przesłuchuje oskarżonego, chyba że jest to niemożliwe z powodu

jego ukrywania się lub jego nieobecności w kraju. Należy dopuścić do udziału w

przesłuchaniu ustanowionego obrońcę, jeżeli się stawi; zawiadomienie obrońcy o

terminie przesłuchania nie jest obowiązkowe, chyba że oskarżony o to wnosi, a nie

utrudni to przeprowadzenia czynności. O terminie przesłuchania sąd zawiadamia

prokuratora.

§ 4. Środki zapobiegawcze mogą być stosowane aż do chwili rozpoczęcia

wykonania kary. Przepis niniejszy stosuje się do tymczasowego aresztowania tylko

w razie orzeczenia kary pozbawienia wolności.

§ 5. Prokurator i obrońca mają prawo wziąć udział w posiedzeniu sądu

dotyczącym przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania oraz

rozpoznania zażalenia na zastosowanie lub przedłużenie tego środka

zapobiegawczego. Na żądanie oskarżonego, który nie ma obrońcy, wyznacza się do

tej czynności obrońcę z urzędu. Zarządzenie może wydać także referendarz

sądowy. Niestawiennictwo obrońcy lub prokuratora należycie zawiadomionych o

terminie nie tamuje rozpoznania sprawy.

Art. 249a. § 1. Podstawę orzeczenia o zastosowaniu lub przedłużeniu

tymczasowego aresztowania mogą stanowić ustalenia poczynione na podstawie:

1) dowodów jawnych dla oskarżonego i jego obrońcy;

2) dowodów z zeznań świadków, o których mowa w art. 250 § 2b.

§ 2. Sąd, uprzedzając o tym prokuratora, uwzględnia z urzędu także

okoliczności, których prokurator nie ujawnił, po ich ujawnieniu na posiedzeniu,

jeżeli są one korzystne dla oskarżonego.

Art. 250. § 1. Tymczasowe aresztowanie może nastąpić tylko na mocy

postanowienia sądu.

§ 2. Tymczasowe aresztowanie stosuje w postępowaniu przygotowawczym

na wniosek prokuratora sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się

postępowanie, a w wypadkach niecierpiących zwłoki także inny sąd rejonowy. Po

wniesieniu aktu oskarżenia tymczasowe aresztowanie stosuje sąd, przed którym

sprawa się toczy.

2017-08-09

©Telksinoe s. 87/306

§ 2a. We wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania wymienia się

dowody wskazujące na duże prawdopodobieństwo, że oskarżony popełnił

przestępstwo, okoliczności przemawiające za istnieniem zagrożeń dla

prawidłowego toku postępowania lub możliwości popełnienia przez oskarżonego

nowego, ciężkiego przestępstwa oraz określonej podstawy stosowania tego środka

zapobiegawczego i konieczności jego stosowania.

§ 2b. Jeżeli zachodzi uzasadniona obawa niebezpieczeństwa dla życia,

zdrowia albo wolności świadka lub osoby dla niego najbliższej, prokurator dołącza

do wniosku, o którym mowa w § 2a, w wyodrębnionym zbiorze dokumentów,

dowody z zeznań świadka, których nie udostępnia się oskarżonemu i jego obrońcy.

§ 3. Prokurator, przesyłając wraz z aktami sprawy wniosek, o którym mowa

w § 2, poucza podejrzanego o przysługujących mu w wypadku zastosowania

tymczasowego aresztowania uprawnieniach oraz zarządza jednocześnie

doprowadzenie go do sądu.

§ 3a. Jeżeli tymczasowe aresztowanie stosowane jest w postępowaniu

sądowym, pouczenia oskarżonego o przysługujących mu w wypadku zastosowania

tymczasowego aresztowania uprawnieniach dokonuje sąd niezwłocznie po

ogłoszeniu lub doręczeniu oskarżonemu postanowienia o zastosowaniu tego środka

zapobiegawczego.

§ 4. Inne środki zapobiegawcze stosuje sąd, a w postępowaniu

przygotowawczym także prokurator.

Art. 251. § 1. W postanowieniu o zastosowaniu środka zapobiegawczego

należy wymienić osobę, zarzucany jej czyn, jego kwalifikację prawną oraz

podstawę prawną zastosowania tego środka.

§ 2. W postanowieniu o zastosowaniu tymczasowego aresztowania należy

określić czas jego trwania, a ponadto oznaczyć termin, do którego aresztowanie ma

trwać. Obowiązek każdorazowego oznaczenia terminu stosowania tymczasowego

aresztowania trwa do uprawomocnienia się orzeczenia kończącego postępowanie.

W przedmiocie tymczasowego aresztowania po wydaniu orzeczenia kończącego

postępowanie orzeka sąd, który wydał to orzeczenie, a w razie przekazania sprawy

do drugiej instancji – sąd odwoławczy.

§ 3. Uzasadnienie postanowienia o zastosowaniu środka zapobiegawczego

powinno zawierać przedstawienie dowodów świadczących o popełnieniu przez

2017-08-09

©Telksinoe s. 88/306

oskarżonego przestępstwa, wykazanie okoliczności wskazujących na istnienie

zagrożeń dla prawidłowego toku postępowania lub możliwości popełnienia przez

oskarżonego nowego, ciężkiego przestępstwa w razie niezastosowania środka

zapobiegawczego oraz określonej podstawy jego zastosowania i potrzeby

zastosowania danego środka. W wypadku tymczasowego aresztowania należy

ponadto wyjaśnić, dlaczego nie uznano za wystarczające zastosowanie innego

środka zapobiegawczego.

Art. 252. § 1. Na postanowienie w przedmiocie środka zapobiegawczego

przysługuje zażalenie na zasadach ogólnych, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 2. Na postanowienie prokuratora w przedmiocie środka zapobiegawczego

zażalenie przysługuje do sądu rejonowego, w którego okręgu prowadzi się

postępowanie.

§ 3. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie środka zapobiegawczego sąd

rozpoznaje niezwłocznie, z tym że zażalenie na postanowienie w przedmiocie

tymczasowego aresztowania nie później niż przed upływem 7 dni od przekazania

sądowi zażalenia wraz z niezbędnymi aktami.

Art. 253. § 1. Środek zapobiegawczy należy niezwłocznie uchylić lub

zmienić, jeżeli ustaną przyczyny, wskutek których został on zastosowany, lub

powstaną przyczyny uzasadniające jego uchylenie albo zmianę.

§ 2. Zastosowany przez sąd środek zapobiegawczy może być w postępowaniu

przygotowawczym uchylony lub zmieniony na łagodniejszy również przez

prokuratora.

§ 3. Sąd lub prokurator niezwłocznie zawiadamia pokrzywdzonego, jego

przedstawiciela ustawowego lub osobę, pod której stałą pieczą pokrzywdzony

pozostaje, o uchyleniu, nieprzedłużeniu lub zmianie tymczasowego aresztowania

na inny środek zapobiegawczy, jak również o ucieczce oskarżonego z aresztu

śledczego, chyba że pokrzywdzony oświadczy, iż z takiego uprawnienia rezygnuje.

§ 4. W uzasadnionych przypadkach zawiadomienie, o którym mowa w § 3,

przekazuje się również świadkowi.

Art. 254. § 1. Oskarżony może składać w każdym czasie wniosek o uchylenie

lub zmianę środka zapobiegawczego; w przedmiocie wniosku rozstrzyga,

2017-08-09

©Telksinoe s. 89/306

najpóźniej w ciągu 3 dni, prokurator, a po wniesieniu aktu oskarżenia do sądu –

sąd, przed którym sprawa się toczy.

§ 2. Na postanowienie w przedmiocie wniosku oskarżonemu zażalenie

przysługuje tylko wtedy, gdy wniosek został złożony po upływie co najmniej 3

miesięcy od dnia wydania postanowienia w przedmiocie środka zapobiegawczego.

§ 3. Zażalenie na postanowienie sądu rozpoznaje ten sam sąd w składzie

trzech sędziów.

Art. 255. Zawieszenie postępowania nie stoi na przeszkodzie orzekaniu co do

środków zapobiegawczych.

Art. 256. Nadzór nad prawidłowością zatrzymania i wykonania środków

zapobiegawczych sprawuje sąd, a w postępowaniu przygotowawczym – także

prokurator.

Art. 257. § 1. Tymczasowego aresztowania nie stosuje się, jeżeli

wystarczający jest inny środek zapobiegawczy.

§ 2. Stosując tymczasowe aresztowanie, sąd może zastrzec, że środek ten

ulegnie zmianie z chwilą złożenia, nie później niż w wyznaczonym terminie,

określonego poręczenia majątkowego; na uzasadniony wniosek oskarżonego lub

jego obrońcy, złożony najpóźniej w ostatnim dniu wyznaczonego terminu, sąd

może przedłużyć termin złożenia poręczenia.

Art. 258. § 1. Tymczasowe aresztowanie i pozostałe środki zapobiegawcze

można stosować, jeżeli zachodzi:

1) uzasadniona obawa ucieczki lub ukrycia się oskarżonego, zwłaszcza wtedy,

gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on w kraju stałego miejsca

pobytu;

2) uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do składania fałszywych

zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie

karne.

§ 2. Jeżeli oskarżonemu zarzuca się popełnienie zbrodni lub występku

zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej

8 lat, albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wolności nie

niższą niż 3 lata, potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu

2017-08-09

©Telksinoe s. 90/306

zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania może być uzasadniona grożącą

oskarżonemu surową karą.

§ 3. Środek zapobiegawczy można wyjątkowo zastosować także wtedy, gdy

zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony, któremu zarzucono popełnienie

zbrodni lub umyślnego występku, popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu

lub bezpieczeństwu powszechnemu, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego

przestępstwa groził.

§ 4. Decydując o zastosowaniu określonego środka zapobiegawczego,

uwzględnia się rodzaj i charakter obaw wskazanych w § 1–3, przyjętych za

podstawę stosowania danego środka oraz nasilenie ich zagrożenia dla

prawidłowego przebiegu postępowania w określonym jego stadium.

Art. 259. § 1. Jeżeli szczególne względy nie stoją temu na przeszkodzie,

należy odstąpić od tymczasowego aresztowania, zwłaszcza gdy pozbawienie

oskarżonego wolności:

1) spowodowałoby dla jego życia lub zdrowia poważne niebezpieczeństwo;

2) pociągałoby wyjątkowo ciężkie skutki dla oskarżonego lub jego najbliższej

rodziny.

§ 2. Tymczasowego aresztowania nie stosuje się, gdy na podstawie

okoliczności sprawy można przewidywać, że sąd orzeknie w stosunku do

oskarżonego karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej

wykonania lub karę łagodniejszą albo że okres tymczasowego aresztowania

przekroczy przewidywany wymiar kary pozbawienia wolności bez warunkowego

zawieszenia.

§ 3. Tymczasowe aresztowanie nie może być stosowane, jeżeli przestępstwo

zagrożone jest karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą roku.

§ 4. Ograniczenia przewidziane w § 2 i 3 nie mają zastosowania, gdy

oskarżony ukrywa się, uporczywie nie stawia się na wezwania lub w inny

bezprawny sposób utrudnia postępowanie albo nie można ustalić jego tożsamości.

Ograniczenie przewidziane w § 2 nie ma również zastosowania, gdy zachodzi

wysokie prawdopodobieństwo orzeczenia środka zabezpieczającego polegającego

na umieszczeniu sprawcy w zakładzie zamkniętym.

2017-08-09

©Telksinoe s. 91/306

Art. 260. § 1. Jeżeli stan zdrowia oskarżonego tego wymaga, tymczasowe

aresztowanie może być wykonywane tylko w postaci umieszczenia w odpowiednim

zakładzie leczniczym, w tym w zakładzie psychiatrycznym.

§ 2. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do

spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia, wykaz zakładów leczniczych, w

tym psychiatrycznych, przeznaczonych do wykonywania tymczasowego

aresztowania stosowanego wobec osób, których stan zdrowia wymaga

umieszczenia w takim zakładzie, oraz warunki zabezpieczenia tych zakładów

uniemożliwiające samowolne wydalenie się z nich tymczasowo aresztowanych

oraz umożliwiające izolowanie ich ze względów bezpieczeństwa, przy zapewnieniu

dostępu do tymczasowo aresztowanych przez organy prowadzące postępowanie

karne, mając na uwadze potrzebę zapewnienia prawidłowego toku postępowania,

oraz tryb umieszczenia, warunki pobytu i leczenia tymczasowo aresztowanych w

takim zakładzie, mając na uwadze niezbędne wyposażenie medyczne oraz warunki

techniczne i organizacyjne tych zakładów.

Art. 261. § 1. O zastosowaniu tymczasowego aresztowania sąd jest

obowiązany bezzwłocznie zawiadomić osobę najbliższą dla oskarżonego; może to

być osoba wskazana przez oskarżonego.

§ 2. Na wniosek oskarżonego można również zawiadomić inną osobę zamiast

lub obok osoby wskazanej w § 1.

§ 2a. O zastosowaniu tymczasowego aresztowania sąd zawiadamia organ

prowadzący przeciwko oskarżonemu postępowanie w innej sprawie, o ile powziął

informację o tym postępowaniu. Sąd poucza oskarżonego o treści art. 75 § 1.

§ 3. O zastosowaniu tymczasowego aresztowania sąd jest obowiązany

niezwłocznie zawiadomić pracodawcę, szkołę lub uczelnię, w stosunku do

żołnierza – jego dowódcę, a w przypadku, gdy oskarżonym jest przedsiębiorca lub

niebędący pracownikiem członek organu zarządzającego przedsiębiorcy, na jego

wniosek – zarządzającego przedsiębiorstwem.

Art. 262. § 1. Sąd stosujący tymczasowe aresztowanie ma obowiązek:

1) zawiadomienia o tym sądu opiekuńczego, jeżeli zachodzi potrzeba

zapewnienia opieki nad dziećmi aresztowanego;

2017-08-09

©Telksinoe s. 92/306

2) zawiadomienia organu opieki społecznej, jeżeli zachodzi potrzeba roztoczenia

opieki nad osobą niedołężną lub chorą, którą aresztowany się opiekował;

3) przedsięwzięcia czynności niezbędnych do ochrony mienia i mieszkania

aresztowanego.

§ 2. O poczynionych wystąpieniach i wydanych zarządzeniach należy

powiadomić tymczasowo aresztowanego.

Art. 263. § 1. W postępowaniu przygotowawczym sąd, stosując tymczasowe

aresztowanie, oznacza jego termin na okres nie dłuższy niż 3 miesiące.

§ 2. Jeżeli ze względu na szczególne okoliczności sprawy nie można było

ukończyć postępowania przygotowawczego w terminie określonym w § 1, na

wniosek prokuratora, sąd pierwszej instancji właściwy do rozpoznania sprawy, gdy

zachodzi tego potrzeba, może przedłużyć tymczasowe aresztowanie na okres, który

łącznie nie może przekroczyć 12 miesięcy.

§ 3. Łączny okres stosowania tymczasowego aresztowania do chwili wydania

pierwszego wyroku przez sąd pierwszej instancji nie może przekroczyć 2 lat.

§ 3a. W przypadku zbiegu tymczasowego aresztowania z wykonywaną karą

pozbawienia wolności orzeczoną w innej sprawie do okresów, o których mowa w

§ 2 i 3, zalicza się okres odbywania przez tymczasowo aresztowanego kary

pozbawienia wolności.

§ 4. Przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania na okres

oznaczony, przekraczający terminy określone w § 2 i 3 może dokonać sąd

apelacyjny, w którego okręgu prowadzi się postępowanie na wniosek sądu, przed

którym sprawa się toczy, a w postępowaniu przygotowawczym na wniosek

właściwego prokuratora bezpośrednio przełożonego wobec prokuratora

prowadzącego lub nadzorującego śledztwo – jeżeli konieczność taka powstaje w

związku z zawieszeniem postępowania karnego, czynnościami zmierzającymi do

ustalenia lub potwierdzenia tożsamości oskarżonego, wykonywaniem czynności

dowodowych w sprawie o szczególnej zawiłości lub poza granicami kraju, a także

celowym przewlekaniem postępowania przez oskarżonego.

§ 4a. (uchylony)

§ 4b. Przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania, o którym mowa

w § 4, nie stosuje się w odniesieniu do terminu określonego w § 2, gdy kara realnie

grożąca oskarżonemu za zarzucane mu przestępstwo nie przekroczy 3 lat

2017-08-09

©Telksinoe s. 93/306

pozbawienia wolności, a w stosunku do terminu wskazanego w § 3, gdy nie

przekroczy ona 5 lat pozbawienia wolności, chyba że konieczność takiego

przedłużenia jest spowodowana celowym przewlekaniem postępowania przez

oskarżonego.

§ 5. Na postanowienie sądu apelacyjnego wydane na podstawie § 4

przysługuje zażalenie do sądu apelacyjnego orzekającego w składzie trzech

sędziów.

§ 6. Z wnioskiem o przedłużenie okresu tymczasowego aresztowania należy

wystąpić, z jednoczesnym przesłaniem właściwemu sądowi akt sprawy, nie później

niż 14 dni przed upływem dotychczas określonego terminu stosowania tego środka.

§ 7. Jeżeli zachodzi potrzeba stosowania tymczasowego aresztowania po

wydaniu pierwszego wyroku przez sąd pierwszej instancji, każdorazowe jego

przedłużenie może następować na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy.

§ 8. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzór

pouczenia o przysługujących oskarżonemu w wypadku zastosowania

tymczasowego aresztowania uprawnieniach: do składania wyjaśnień, do odmowy

składania wyjaśnień lub odmowy odpowiedzi na pytania, do informacji o treści

stawianych zarzutów, do przeglądania akt w części zawierającej treść dowodów

wskazanych we wniosku o tymczasowe aresztowanie, do dostępu do pierwszej

pomocy medycznej, jak również uprawnieniach wskazanych w art. 72 § 1, art. 78

§ 1, art. 249 § 5, art. 252, art. 254 § 1 i 2, art. 261 § 1, 2 i 2a oraz art. 612 § 1, mając

na względzie konieczność zrozumienia pouczenia także przez osoby

niekorzystające z pomocy obrońcy.

Art. 264. § 1. W razie uniewinnienia oskarżonego, umorzenia lub

warunkowego umorzenia postępowania, warunkowego zawieszenia wykonania

kary, wymierzenia kary pozbawienia wolności odpowiadającej co najwyżej

okresowi tymczasowego aresztowania, skazania na karę łagodniejszą niż

pozbawienie wolności albo w razie odstąpienia od wymierzenia kary, zarządza się

niezwłoczne zwolnienie tymczasowo aresztowanego, jeżeli nie jest on pozbawiony

wolności w innej sprawie.

§ 2. W razie skazania oskarżonego tymczasowo aresztowanego na karę inną

niż wymieniona w § 1 albo w razie umorzenia postępowania z powodu

niepoczytalności sprawcy i orzeczenia środka zabezpieczającego polegającego na

2017-08-09

©Telksinoe s. 94/306

umieszczeniu go w zakładzie zamkniętym, sąd, po wysłuchaniu obecnych stron,

wydaje postanowienie co do dalszego stosowania tymczasowego aresztowania.

§ 2a. W razie umorzenia postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy

i orzeczenia środka zabezpieczającego polegającego na umieszczeniu go

w zakładzie zamkniętym można zastosować tymczasowe aresztowanie.

§ 3. W wypadku prawomocnego orzeczenia środka zabezpieczającego

polegającego na umieszczeniu sprawcy w zakładzie zamkniętym można

zastosować tymczasowe aresztowanie do czasu rozpoczęcia wykonywania środka,

jednak nie dłużej niż na okres 3 miesięcy, z możliwością jednorazowego

przedłużenia w szczególnie uzasadnionym wypadku na kolejny miesiąc.

§ 4. Tymczasowe aresztowanie w wypadku orzeczenia środka

zabezpieczającego polegającego na umieszczeniu sprawcy w zakładzie

zamkniętym wykonuje się w warunkach umożliwiających stosowanie

odpowiedniego postępowania leczniczego, terapeutycznego, rehabilitacyjnego oraz

resocjalizacyjnego.

Art. 265. Okres tymczasowego aresztowania liczy się od dnia zatrzymania.

Art. 266. § 1. Poręczenie majątkowe w postaci pieniędzy, papierów

wartościowych, zastawu lub hipoteki może złożyć oskarżony albo inna osoba.

§ 2. Wysokość, rodzaj i warunki poręczenia majątkowego, a w szczególności

termin złożenia przedmiotu poręczenia, należy określić w postanowieniu, mając na

względzie sytuację materialną oskarżonego i składającego poręczenie majątkowe,

wysokość wyrządzonej szkody oraz charakter popełnionego czynu.

Art. 267. Osobę składającą poręczenie majątkowe zawiadamia się o

każdorazowym wezwaniu oskarżonego do stawiennictwa; do osoby składającej

poręczenie majątkowe za oskarżonego stosuje się odpowiednio art. 138 i 139 § 1.

Art. 268. § 1. Stanowiące przedmiot poręczenia wartości majątkowe lub

zobowiązania ulegają przepadkowi albo ściągnięciu w razie ucieczki lub ukrycia

się oskarżonego. W wypadku utrudniania w inny sposób postępowania karnego

można orzec przepadek lub ściągnięcie tych wartości.

§ 1a. Orzekając w przedmiocie przepadku lub ściągnięcia wartości

majątkowych stanowiących przedmiot poręczenia, sąd może orzec częściowy

przepadek lub ściągnięcie tych wartości, stosując wówczas wobec oskarżonego

2017-08-09

©Telksinoe s. 95/306

ponadto inny jeszcze środek zapobiegawczy, z uwzględnieniem wymogów art. 258

§ 4, z wyjątkiem tymczasowego aresztowania.

§ 2. O treści § 1 oraz art. 269 należy uprzedzić osobę składającą poręczenie

majątkowe.

Art. 269. § 1. Ulegające przepadkowi przedmioty poręczenia lub ściągnięte

sumy poręczenia majątkowego przekazuje się lub przelewa na rzecz Skarbu

Państwa; pokrzywdzony ma wówczas pierwszeństwo zaspokojenia na nich swoich

roszczeń wynikających z przestępstwa, jeżeli w inny sposób nie można uzyskać

naprawienia szkody.

§ 2. Z chwilą ustania poręczenia majątkowego przedmiot poręczenia zwraca

się, a sumę poręczenia zwalnia się, pod tym jednak warunkiem, że w razie

prawomocnego skazania oskarżonego na karę pozbawienia wolności następuje to z

chwilą rozpoczęcia odbywania przez niego kary. W razie niezgłoszenia się na

wezwanie do odbycia kary stosuje się art. 268 § 1.

§ 3. Cofnięcie poręczenia majątkowego staje się skuteczne dopiero z chwilą

przyjęcia nowego poręczenia majątkowego, zastosowania innego środka

zapobiegawczego lub odstąpienia od stosowania tego środka.

§ 4. Przepisy § 2 i 3 nie dotyczą cofnięcia poręczenia majątkowego i zwrotu

przedmiotów, jeżeli już zapadło postanowienie o jego przepadku lub o ściągnięciu

sumy poręczenia.

Art. 270. § 1. O przepadku przedmiotu poręczenia lub ściągnięciu sumy

poręczenia orzeka z urzędu sąd, przed którym postępowanie się toczy, a w

postępowaniu przygotowawczym na wniosek prokuratora – sąd właściwy do

rozpoznania sprawy.

§ 2. Oskarżony, poręczający i prokurator mają prawo wziąć udział w

posiedzeniu sądowym lub złożyć wyjaśnienia na piśmie. Oskarżonego

pozbawionego wolności sprowadza się na posiedzenie, jeżeli prezes sądu lub sąd

uzna to za potrzebne.

§ 3. Na postanowienie określone w § 1 przysługuje zażalenie.

Art. 271. § 1. Od pracodawcy, u którego oskarżony jest zatrudniony, od

kierownictwa szkoły lub uczelni, których oskarżony jest uczniem lub studentem,

od zespołu, w którym oskarżony pracuje lub uczy się, albo od organizacji

2017-08-09

©Telksinoe s. 96/306

społecznej, której oskarżony jest członkiem, można, na ich wniosek, przyjąć

poręczenie, że oskarżony stawi się na każde wezwanie i nie będzie w sposób

bezprawny utrudniał postępowania; jeżeli oskarżony jest żołnierzem, można

przyjąć poręczenie od zespołu żołnierskiego, zgłoszone za pośrednictwem

właściwego dowódcy.

§ 2. Do wniosku o przyjęcie poręczenia zespół lub organizacja społeczna

dołącza wyciąg z protokołu zawierającego uchwałę o podjęciu się poręczenia.

§ 3. We wniosku o przyjęcie poręczenia należy wskazać osobę, która ma

wykonywać obowiązki poręczającego; osoba ta składa oświadczenie o przyjęciu

tych obowiązków.

Art. 272. Poręczenie, że oskarżony stawi się na każde wezwanie i nie będzie

w sposób bezprawny utrudniał postępowania, można także przyjąć od osoby godnej

zaufania. Przepis art. 275 § 2 stosuje się odpowiednio.

Art. 273. § 1. Przy odbieraniu poręczenia zawiadamia się udzielającego

poręczenia lub wykonującego obowiązki poręczającego o treści zarzutu stawianego

oskarżonemu oraz o obowiązkach wynikających z poręczenia i skutkach ich

niedotrzymania.

§ 2. Poręczający jest obowiązany niezwłocznie powiadomić sąd lub

prokuratora o wiadomych mu poczynaniach oskarżonego, zmierzających do

uchylenia się od obowiązku stawienia się na wezwanie lub do utrudniania w inny

bezprawny sposób postępowania.

Art. 274. Jeżeli mimo poręczenia oskarżony nie stawi się na wezwanie lub w

inny bezprawny sposób będzie utrudniał postępowanie, organ stosujący środek

zapobiegawczy zawiadomi o tym udzielającego poręczenia, a ponadto może

zawiadomić bezpośredniego przełożonego osoby, która złożyła poręczenie, i

organizację społeczną, do której należy, a także statutowy organ nadrzędny nad

poręczającą organizacją społeczną, jeżeli zostanie stwierdzone zaniedbanie

obowiązków wynikających z poręczenia. Przed zawiadomieniem należy osobę,

która złożyła poręczenie, wezwać w celu złożenia wyjaśnień.

Art. 275. § 1. Tytułem środka zapobiegawczego można oddać oskarżonego

pod dozór Policji, a oskarżonego żołnierza, z wyjątkiem żołnierza pełniącego

2017-08-09

©Telksinoe s. 97/306

terytorialną służbę wojskową dyspozycyjnie – pod dozór przełożonego

wojskowego.

§ 2. Oddany pod dozór ma obowiązek stosowania się do wymagań zawartych

w postanowieniu sądu lub prokuratora. Obowiązek ten może polegać na zakazie

opuszczania określonego miejsca pobytu, zgłaszaniu się do organu dozorującego w

określonych odstępach czasu, zawiadamianiu go o zamierzonym wyjeździe oraz o

terminie powrotu, zakazie kontaktowania się z pokrzywdzonym lub z innymi

osobami, zakazie zbliżania się do określonych osób na wskazaną odległość, zakazie

przebywania w określonych miejscach, a także na innych ograniczeniach swobody

oskarżonego, niezbędnych do wykonywania dozoru.

§ 3. Jeżeli zachodzą przesłanki zastosowania tymczasowego aresztowania

wobec oskarżonego o przestępstwo popełnione z użyciem przemocy lub groźby

bezprawnej na szkodę osoby najbliższej albo innej osoby zamieszkującej wspólnie

ze sprawcą, zamiast tymczasowego aresztowania można zastosować dozór, pod

warunkiem że oskarżony w wyznaczonym terminie opuści lokal zajmowany

wspólnie z pokrzywdzonym oraz określi miejsce swojego pobytu.

§ 4. Oddany pod dozór Policji ma obowiązek stawiania się we wskazanej

jednostce organizacyjnej Policji z dokumentem stwierdzającym tożsamość,

wykonywania poleceń mających na celu dokumentowanie przebiegu dozoru oraz

udzielania informacji koniecznych dla ustalenia, czy stosuje się on do wymagań

nałożonych w postanowieniu sądu lub prokuratora. W celu uzyskania takich

informacji można wzywać oskarżonego do stawiennictwa w wyznaczonym

terminie.

§ 5. W wypadku niestosowania się przez oddanego pod dozór do wymagań

określonych w postanowieniu organ dozorujący niezwłocznie zawiadamia o tym

sąd lub prokuratora, który wydał postanowienie.

Art. 275a. § 1. Tytułem środka zapobiegawczego można nakazać

oskarżonemu o przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby

wspólnie zamieszkującej okresowe opuszczenie lokalu zajmowanego wspólnie z

pokrzywdzonym, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony ponownie

popełni przestępstwo z użyciem przemocy wobec tej osoby, zwłaszcza gdy

popełnieniem takiego przestępstwa groził.

2017-08-09

©Telksinoe s. 98/306

§ 2. W postępowaniu przygotowawczym środek przewidziany w § 1 stosuje

się na wniosek Policji albo z urzędu.

§ 3. Jeżeli wobec oskarżonego, zatrzymanego na podstawie art. 244 § 1a lub

1b, zachodzą podstawy do zastosowania środka zapobiegawczego przewidzianego

w § 1, Policja niezwłocznie, nie później niż przed upływem 24 godzin od chwili

zatrzymania, występuje z wnioskiem do prokuratora o zastosowanie tego środka

zapobiegawczego; wniosek powinien być rozpoznany przed upływem 48 godzin od

chwili zatrzymania oskarżonego.

§ 4. Środek przewidziany w § 1 stosuje się na okres nie dłuższy niż 3 miesiące.

Jeżeli nie ustały przesłanki jego stosowania sąd pierwszej instancji właściwy do

rozpoznania sprawy, na wniosek prokuratora, może przedłużyć jego stosowanie na

dalsze okresy, nie dłuższe niż 3 miesiące.

§ 5. Wydając postanowienie o nakazie okresowego opuszczenia przez

oskarżonego lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, można, na wniosek

oskarżonego, wskazać mu miejsce pobytu w placówkach zapewniających miejsca

noclegowe. Placówkami wskazanymi do umieszczenia oskarżonego nie mogą być

placówki pobytu ofiar przemocy w rodzinie.

Art. 276. Tytułem środka zapobiegawczego można zawiesić oskarżonego w

czynnościach służbowych lub w wykonywaniu zawodu albo nakazać

powstrzymanie się od określonej działalności lub od prowadzenia określonego

rodzaju pojazdów, lub zakazać ubiegania się o zamówienia publiczne na czas

trwania postępowania.

Art. 277. § 1. W razie uzasadnionej obawy ucieczki można zastosować w

charakterze środka zapobiegawczego zakaz opuszczania przez oskarżonego kraju,

który może być połączony z zatrzymaniem mu paszportu lub innego dokumentu

uprawniającego do przekroczenia granicy albo z zakazem wydania takiego

dokumentu.

§ 2. Do czasu wydania postanowienia w przedmiocie, o którym mowa w § 1,

organ prowadzący postępowanie może zatrzymać dokument, jednakże na czas nie

dłuższy niż 7 dni. Do odebrania dokumentów stosuje się odpowiednio przepisy

rozdziału 25.

2017-08-09

©Telksinoe s. 99/306

Rozdział 29

Poszukiwanie oskarżonego i list gończy

Art. 278. Jeżeli miejsce pobytu oskarżonego lub osoby podejrzanej nie jest

znane, zarządza się jego poszukiwanie. Przepis art. 247 stosuje się odpowiednio.

Art. 279. § 1. Jeżeli oskarżony, w stosunku do którego wydano postanowienie

o tymczasowym aresztowaniu, ukrywa się, sąd lub prokurator może wydać

postanowienie o poszukiwaniu go listem gończym.

§ 2. Jeżeli postanowienie o tymczasowym aresztowaniu nie było wydane,

można postanowienie takie wydać bez względu na to, czy nastąpiło przesłuchanie

podejrzanego.

§ 3. W razie ujęcia i zatrzymania osoby ściganej listem gończym należy

niezwłocznie doprowadzić ją do sądu, który wydał postanowienie o tymczasowym

aresztowaniu, w celu rozstrzygnięcia przez sąd o utrzymaniu, zmianie lub

uchyleniu tego środka, chyba że prokurator po przesłuchaniu zatrzymanego zmienił

już środek zapobiegawczy lub uchylił tymczasowe aresztowanie. Przepis art. 344

zdanie drugie stosuje się odpowiednio.

§ 4. W razie ujęcia i zatrzymania osoby ściganej więcej niż jednym listem

gończym wystarczające jest doprowadzenie jej w trybie § 3 do jednego z sądów,

które wydały postanowienia o tymczasowym aresztowaniu.

Art. 280. § 1. W liście gończym podaje się:

1) sąd lub prokuratora, który wydał postanowienie o poszukiwaniu listem

gończym;

2) dane o osobie, które mogą ułatwić jej poszukiwanie, a przede wszystkim

personalia, rysopis, znaki szczególne, miejsce zamieszkania i pracy, z

dołączeniem w miarę możliwości fotografii poszukiwanego;

3) informację o treści zarzutu postawionego oskarżonemu oraz o postanowieniu

o jego tymczasowym aresztowaniu albo o zapadłym wyroku;

4) wezwanie każdego, kto zna miejsce pobytu poszukiwanego, do

zawiadomienia o tym najbliższej jednostki Policji, prokuratora lub sądu;

5) ostrzeżenie o odpowiedzialności karnej za ukrywanie poszukiwanego lub

dopomaganie mu w ucieczce.

2017-08-09

©Telksinoe s. 100/306

§ 2. W liście gończym można wyznaczyć nagrodę za ujęcie lub przyczynienie

się do ujęcia poszukiwanego, a także udzielić zapewnienia o utrzymaniu tajemnicy

co do osoby informującej.

§ 3. List gończy rozpowszechnia się, zależnie od potrzeby, przez rozesłanie,

rozplakatowanie lub opublikowanie, w szczególności za pomocą prasy, radia,

telewizji i Internetu.

Rozdział 30

List żelazny

Art. 281. Jeżeli oskarżony przebywający za granicą złoży oświadczenie, że

stawi się do sądu lub do prokuratora w oznaczonym terminie pod warunkiem

odpowiadania z wolnej stopy, właściwy miejscowo sąd okręgowy może wydać

oskarżonemu list żelazny.

Art. 282. § 1. List żelazny zapewnia oskarżonemu pozostawanie na wolności

aż do prawomocnego ukończenia postępowania, jeżeli oskarżony:

1) będzie się stawiał w oznaczonym terminie na wezwanie sądu, a w

postępowaniu przygotowawczym – także na wezwanie prokuratora;

2) nie będzie się wydalał bez pozwolenia sądu z obranego miejsca pobytu w

kraju;

3) nie będzie nakłaniał do fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny

bezprawny sposób starał się utrudniać postępowanie karne.

§ 2. W razie nieusprawiedliwionego niestawienia się oskarżonego na

wezwanie lub naruszenia innych warunków wymienionych w § 1, właściwy

miejscowo sąd okręgowy orzeka o odwołaniu listu żelaznego.

Art. 283. § 1. Wydanie listu żelaznego można uzależnić od złożenia

poręczenia majątkowego.

§ 2. W razie odwołania listu żelaznego z powodu naruszenia warunków

wymienionych w art. 282 § 1, wartości majątkowe udzielone z tytułu poręczenia

ulegają przepadkowi lub ściągnięciu; orzeka o tym sąd wymieniony w art. 282 § 2.

Art. 284. § 1. (uchylony)

§ 2. Na postanowienie o odmowie wydania listu żelaznego oraz na

postanowienia wydane w trybie art. 282 § 2 i art. 283 § 2 przysługuje zażalenie.

2017-08-09

©Telksinoe s. 101/306

Rozdział 31

Kary porządkowe

Art. 285. § 1. Na świadka, biegłego, tłumacza lub specjalistę, który bez

należytego usprawiedliwienia nie stawił się na wezwanie organu prowadzącego

postępowanie albo bez zezwolenia tego organu wydalił się z miejsca czynności

przed jej zakończeniem, można nałożyć karę pieniężną w wysokości do 3000

złotych.

§ 1a. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do obrońcy lub pełnomocnika, w

wypadkach szczególnych ze względu na ich wpływ na przebieg czynności; w

postępowaniu przygotowawczym karę pieniężną, na wniosek prokuratora, nakłada

sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie.

§ 2. W wypadkach określonych w § 1 można ponadto zarządzić zatrzymanie

i przymusowe doprowadzenie świadka. Zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie

biegłego, tłumacza i specjalisty stosuje się tylko wyjątkowo. W stosunku do

żołnierza stosuje się art. 247 § 7.

Art. 286. Karę pieniężną należy uchylić, jeżeli ukarany dostatecznie

usprawiedliwi swe niestawiennictwo lub samowolne oddalenie się.

Usprawiedliwienie może nastąpić w ciągu tygodnia od daty doręczenia

postanowienia wymierzającego karę pieniężną.

Art. 287. § 1. Przepis art. 285 § 1 stosuje się odpowiednio do osoby, która

bezpodstawnie uchyla się od złożenia zeznania, wykonania czynności biegłego,

tłumacza lub specjalisty, złożenia przyrzeczenia, wydania przedmiotu, dopełnienia

obowiązków poręczyciela albo spełnienia innego ciążącego na niej obowiązku w

toku postępowania, jak również do przedstawiciela lub kierownika instytucji, osoby

prawnej lub jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej obowiązanej

udzielić pomocy organowi prowadzącemu postępowanie karne, która

bezpodstawnie nie udziela pomocy w wyznaczonym terminie.

§ 2. W razie uporczywego uchylania się od złożenia zeznania, wykonania

czynności biegłego, tłumacza lub specjalisty oraz wydania przedmiotu można

zastosować, niezależnie od kary pieniężnej, aresztowanie na czas nieprzekraczający

30 dni. Przepis ten stosuje się odpowiednio w razie uporczywego niestawiennictwa

na wezwanie organu prowadzącego postępowanie, jeżeli zarządzenie zatrzymania

2017-08-09

©Telksinoe s. 102/306

i przymusowego doprowadzenia, o którym mowa w art. 285 § 2, nie jest

wystarczające dla zapewnienia stawiennictwa osoby wezwanej.

§ 3. Aresztowanie należy uchylić, jeżeli osoba aresztowana spełni obowiązek

albo postępowanie przygotowawcze lub postępowanie w danej instancji

ukończono.

§ 4. Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się do stron, ich obrońców i pełnomocników,

a w zakresie kary za niedopełnienie obowiązku wydania rzeczy – także do osób,

które mogą się uchylić od złożenia zeznań.

Art. 288. § 1. W razie uchybienia przez żołnierza w czynnej służbie,

z wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie, obowiązkom

określonym w art. 285 § 1 i art. 287 sąd lub prokurator występuje do dowódcy

jednostki wojskowej, w której ten żołnierz pełni służbę, o pociągnięcie go do

odpowiedzialności dyscyplinarnej.

§ 2. Przepis § 1 stosuje się choćby za uchybienie, którego dopuścił się żołnierz

przed wstąpieniem do wojska, była mu poprzednio wymierzona kara porządkowa,

lecz nie została do tego czasu wykonana.

Art. 289. § 1. Osobę, w tym obrońcę, pełnomocnika lub oskarżyciela

publicznego, która przez niewykonanie obowiązków wymienionych w art. 285 § 1

i 1a lub art. 287 § 1 spowodowała dodatkowe koszty postępowania, można obciążyć

tymi kosztami; dopuszczalne jest obciążenie kosztami kilku osób solidarnie.

Żołnierza odbywającego zasadniczą służbę wojskową oraz pełniącego służbę w

charakterze kandydata na żołnierza zawodowego nie obciąża się tymi kosztami.

§ 2. W razie uchylenia kary porządkowej ustaje również obowiązek pokrycia

kosztów postępowania.

Art. 290. § 1. Postanowienia przewidziane w niniejszym rozdziale wydaje

sąd, a w postępowaniu przygotowawczym także prokurator. Aresztowanie, o

którym mowa w art. 287 § 2, w postępowaniu przygotowawczym stosuje na

wniosek prokuratora sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie.

§ 2. Na postanowienia i zarządzenia przewidziane w niniejszym rozdziale

przysługuje zażalenie; na zarządzenie prokuratora, o którym mowa w art. 285 § 2,

zażalenie przysługuje do sądu rejonowego, w którego okręgu prowadzi się

postępowanie.

2017-08-09

©Telksinoe s. 103/306

§ 3. Złożenie zażalenia wstrzymuje wykonanie postanowienia o

aresztowaniu.

Rozdział 32

Zabezpieczenie majątkowe

Art. 291. § 1. W razie zarzucenia oskarżonemu popełnienia przestępstwa, za

które lub w związku z którym można orzec:

1) grzywnę,

2) świadczenie pieniężne,

3) przepadek,

4) środek kompensacyjny,

5) zwrot pokrzywdzonemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi korzyści

majątkowej, jaką sprawca osiągnął z popełnionego przestępstwa, albo jej

równowartości

– może z urzędu nastąpić zabezpieczenie wykonania tego orzeczenia na mieniu

oskarżonego lub na mieniu, o którym mowa w art. 45 § 2 Kodeksu karnego, jeżeli

zachodzi uzasadniona obawa, że bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia

będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione.

§ 2. Zabezpieczenie wykonania orzeczenia określonego w § 1 pkt 3 lub

5 może nastąpić również na mieniu osoby fizycznej, o której mowa w art. 44a

Kodeksu karnego, lub osoby fizycznej, prawnej lub jednostki organizacyjnej

niemającej osobowości prawnej, o której mowa w art. 45 § 3 Kodeksu karnego, lub

na mieniu, które podlegałoby przepadkowi na podstawie art. 45a § 1 lub 2 Kodeksu

karnego.

§ 2a. Zabezpieczenie wykonania orzeczenia zwrotu korzyści majątkowej albo

jej równowartości lub orzeczenia przepadku świadczenia albo jego równowartości

wobec podmiotu zobowiązanego określonego w art. 91a może z urzędu nastąpić na

mieniu tego podmiotu.

§ 3. Z urzędu może także nastąpić na mieniu oskarżonego zabezpieczenie

wykonania orzeczenia o kosztach sądowych, jeżeli zachodzi uzasadniona obawa,

że bez takiego zabezpieczenia wykonanie orzeczenia w tym zakresie będzie

niemożliwe albo znacznie utrudnione.

2017-08-09

©Telksinoe s. 104/306

§ 4. Zabezpieczenie majątkowe należy niezwłocznie uchylić w całości lub

w części, jeżeli ustaną przyczyny, wskutek których zostało ono zastosowane

w określonym rozmiarze, lub powstaną przyczyny uzasadniające jego uchylenie

choćby w części.

Art. 292. § 1. Zabezpieczenie następuje w sposób wskazany w przepisach

Kodeksu postępowania cywilnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 2. Zabezpieczenie grożącego przepadku następuje przez zajęcie

ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie

zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. Zakaz ten podlega ujawnieniu

w księdze wieczystej, a w jej braku, w zbiorze złożonych dokumentów. W miarę

potrzeby może być ustanowiony zarząd nieruchomości oskarżonego.

§ 3. Przepis art. 232 stosuje się odpowiednio.

Art. 292a. § 1. Zabezpieczenie wykonania orzeczenia, o którym mowa

w art. 291 § 1, może nastąpić również przez ustanowienie przymusowego zarządu

przedsiębiorstwa i wyznaczenie zarządcy. W postanowieniu określa się

przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część oraz wskazuje się zarządcę spośród

osób posiadających licencję doradcy restrukturyzacyjnego, o której mowa

w ustawie z dnia 15 czerwca 2007 r. o licencji doradcy restrukturyzacyjnego

(Dz. U. z 2016 r. poz. 883).

§ 2. W postępowaniu przygotowawczym postanowienie o zabezpieczeniu

przez ustanowienie przymusowego zarządu wydaje prokurator. Postanowienie

podlega zatwierdzeniu przez sąd.

§ 3. Po wydaniu postanowienia, o którym mowa w § 2, prokurator najpóźniej

w ciągu 7 dni występuje do sądu o jego zatwierdzenie. W przedmiocie

zatwierdzenia sąd rozstrzyga w ciągu 7 dni od dnia przekazania mu postanowienia.

§ 4. Zabezpieczenie upada z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu

o odmowie zatwierdzenia postanowienia, o którym mowa w § 2.

§ 5. W przedmiocie zatwierdzenia postanowienia prokuratora

o zabezpieczeniu orzeka na wniosek prokuratora w postępowaniu

przygotowawczym sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się postępowanie,

a po wniesieniu aktu oskarżenia w przedmiocie zatwierdzenia orzeka sąd, przed

którym sprawa się toczy.

2017-08-09

©Telksinoe s. 105/306

§ 6. Po wniesieniu aktu oskarżenia postanowienie o zabezpieczeniu przez

ustanowienie przymusowego zarządu wydaje sąd, przed którym sprawa się toczy.

§ 7. Na postanowienie sądu w przedmiocie zatwierdzenia postanowienia

o zabezpieczeniu lub w przedmiocie zabezpieczenia stronom, pokrzywdzonemu

oraz właścicielowi lub osobie kierującej przedsiębiorstwem w jego imieniu

przysługuje zażalenie.

§ 8. Zarządca zapewnia ciągłość pracy zabezpieczonego przedsiębiorstwa

oraz przekazuje sądowi lub prokuratorowi posiadane informacje mające znaczenie

dla toczącego się postępowania, w szczególności o sposobie i okolicznościach

wykorzystania tego przedsiębiorstwa do popełnienia przestępstwa lub ukrycia

osiągniętej z niego korzyści oraz o rzeczach i dokumentach mogących stanowić

dowód w sprawie.

§ 9. Zarządca sporządza spis składników majątku i praw majątkowych

przedsiębiorstwa i przekazuje go prokuratorowi lub sądowi, który wydał

postanowienie o zabezpieczeniu. Właściciel lub inna osoba kierująca

przedsiębiorstwem w jego imieniu może wnosić do prokuratora lub sądu, który

wydał postanowienie o zabezpieczeniu, o wyłączenie określonych składników

majątku lub praw majątkowych z zabezpieczenia.

§ 10. Na postanowienie w przedmiocie wyłączenia określonych składników

majątku lub praw majątkowych z zabezpieczenia stronom, pokrzywdzonemu oraz

właścicielowi lub innej osobie kierującej przedsiębiorstwem w jego imieniu

przysługuje zażalenie.

Art. 292b. Zabezpieczenie, o którym mowa w art. 292a § 1, może nastąpić

również w stosunku do przedsiębiorstwa podmiotu zbiorowego w rozumieniu

ustawy z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów

zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary (Dz. U. z 2016 r. poz. 1541 oraz

z 2017 r. poz. 724), jeśli zebrane dowody wskazują na wysokie

prawdopodobieństwo, że podmiot ten może podlegać odpowiedzialności na

podstawie tej ustawy.

Art. 293. § 1. Postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym wydaje sąd,

a w postępowaniu przygotowawczym prokurator.

2017-08-09

©Telksinoe s. 106/306

§ 2. W postanowieniu określa się kwotowo zakres i sposób zabezpieczenia,

uwzględniając rozmiar możliwej do orzeczenia w okolicznościach danej sprawy

grzywny, środków karnych, przepadku lub środków kompensacyjnych. Rozmiar

zabezpieczenia powinien odpowiadać jedynie potrzebom tego, co ma zabezpieczać.

Wymóg kwotowego określenia zabezpieczenia nie dotyczy zabezpieczenia na

zajętym przedmiocie podlegającym przepadkowi, jako pochodzącym bezpośrednio

z przestępstwa lub służącym albo przeznaczonym do jego popełnienia.

§ 3. Na postanowienie w przedmiocie zabezpieczenia przysługuje zażalenie.

§ 4. Jeżeli postanowienie wydał prokurator, a postępowanie przygotowawcze

prowadzone jest w okręgu innego sądu niż sąd miejscowo i rzeczowo właściwy,

zażalenie przysługuje do sądu rzeczowo właściwego do rozpoznania tej sprawy w

pierwszej instancji, w którego okręgu prowadzone jest postępowanie

przygotowawcze.

§ 5. Postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym z chwilą wydania stanowi

tytuł wykonawczy.

§ 6. Jeżeli zabezpieczenie nastąpiło na rzeczach, które uprzednio oskarżony

wydał organowi procesowemu lub które zatrzymano w wyniku czynności, o

których mowa w rozdziale 25, nie podejmuje się czynności egzekucyjnych dla

wykonania postanowienia o zabezpieczeniu.

§ 7. Osoba fizyczna, prawna lub jednostka organizacyjna niemająca

osobowości prawnej, o której mowa w art. 45 § 3 Kodeksu karnego, może wystąpić

z powództwem przeciwko Skarbowi Państwa o ustalenie, że mienie lub jego część

nie podlega przepadkowi. Do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy

postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu.

Art. 294. § 1. Zabezpieczenie upada, gdy nie zostaną prawomocnie

orzeczone: grzywna, przepadek, nawiązka, świadczenie pieniężne lub nie zostanie

nałożony obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną

krzywdę, a powództwo o te roszczenia nie zostanie wytoczone przed upływem 3

miesięcy od daty uprawomocnienia się orzeczenia.

§ 2. W razie wytoczenia powództwa w terminie wskazanym w § 1

zabezpieczenie pozostaje w mocy, jeżeli w postępowaniu cywilnym sąd nie

orzeknie inaczej.

2017-08-09

©Telksinoe s. 107/306

Art. 295. § 1. W razie popełnienia przestępstwa, o którym mowa w art. 291,

Policja może dokonać tymczasowego zajęcia mienia ruchomego osoby

podejrzanej, jeżeli zachodzi obawa usunięcia tego mienia.

§ 2. Przepisy art. 217–235 stosuje się odpowiednio.

§ 3. Tymczasowe zajęcie nie może dotyczyć przedmiotów, które nie

podlegają egzekucji.

§ 4. Tymczasowe zajęcie upada, jeżeli w ciągu 7 dni od daty jego dokonania

nie zostanie wydane postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym.

Art. 296. (uchylony)

DZIAŁ VII

Postępowanie przygotowawcze

Rozdział 33

Przepisy ogólne

Art. 297. § 1. Celem postępowania przygotowawczego jest:

1) ustalenie, czy został popełniony czyn zabroniony i czy stanowi on

przestępstwo;

2) wykrycie i w razie potrzeby ujęcie sprawcy;

3) zebranie danych stosownie do art. 213 i 214;

4) wyjaśnienie okoliczności sprawy, w tym ustalenie osób pokrzywdzonych i

rozmiarów szkody;

5) zebranie, zabezpieczenie i w niezbędnym zakresie utrwalenie dowodów dla

sądu.

§ 2. (uchylony)

Art. 298. § 1. Postępowanie przygotowawcze prowadzi lub nadzoruje

prokurator, a w zakresie przewidzianym w ustawie prowadzi je Policja. W

wypadkach przewidzianych w ustawie uprawnienia Policji przysługują innym

organom.

§ 2. Określone w ustawie czynności w postępowaniu przygotowawczym

przeprowadza sąd.

Art. 299. § 1. W postępowaniu przygotowawczym pokrzywdzony i

podejrzany są stronami.

2017-08-09

©Telksinoe s. 108/306

§ 2. W wypadkach wskazanych w ustawie określone uprawnienia przysługują

również osobom niebędącym stronami.

§ 3. W czynnościach sądowych w postępowaniu przygotowawczym

prokuratorowi przysługują prawa strony.

Art. 299a. § 1. Podczas czynności z udziałem pokrzywdzonego w

postępowaniu przygotowawczym może być obecna osoba przez niego wskazana,

jeżeli nie uniemożliwia to przeprowadzenia czynności albo nie utrudnia jej w

istotny sposób.

§ 2. Na wniosek pokrzywdzonego zgłoszony w postępowaniu

przygotowawczym, sąd powiadamia go o sposobie zakończenia sprawy listem

zwykłym, przesłanym na wskazany przez pokrzywdzonego adres, wraz z odpisem

prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie lub jego

wyciągiem.

Art. 300. § 1. Przed pierwszym przesłuchaniem należy pouczyć podejrzanego

o jego uprawnieniach: do składania wyjaśnień, do odmowy składania wyjaśnień lub

odmowy odpowiedzi na pytania, do informacji o treści zarzutów i ich zmianach, do

składania wniosków o dokonanie czynności śledztwa lub dochodzenia, do

korzystania z pomocy obrońcy, w tym do wystąpienia o obrońcę z urzędu w

wypadku określonym w art. 78, do końcowego zaznajomienia z materiałami

postępowania przygotowawczego, jak również o uprawnieniach określonych w art.

23a § 1, art. 72 § 1, art. 156 § 5 i 5a, art. 301, art. 335, art. 338a i art. 387 oraz o

obowiązkach i konsekwencjach wskazanych w art. 74, art. 75, art. 133 § 2, art. 138

i art. 139. Pouczenie należy wręczyć podejrzanemu na piśmie; podejrzany

otrzymanie pouczenia potwierdza podpisem.

§ 2. Przed pierwszym przesłuchaniem poucza się pokrzywdzonego o

posiadaniu statusu strony procesowej w postępowaniu przygotowawczym oraz o

wynikających z tego uprawnieniach, w szczególności: do składania wniosków o

dokonanie czynności śledztwa lub dochodzenia i warunkach uczestniczenia w tych

czynnościach, określonych w art. 51, art. 52 i art. 315–318, do korzystania z

pomocy pełnomocnika, w tym do złożenia wniosku o wyznaczenie pełnomocnika

z urzędu w okolicznościach wskazanych w art. 78, jak również o uprawnieniach

określonych w art. 23a § 1, art. 156, art. 204 i art. 306 oraz o obowiązkach i

2017-08-09

©Telksinoe s. 109/306

konsekwencjach wskazanych w art. 138 i art. 139. Pouczenie obejmuje również

informację o: możliwościach naprawienia szkody przez oskarżonego lub uzyskania

kompensaty państwowej, dostępie do pomocy prawnej, dostępnych środkach

ochrony i pomocy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2014 r. o ochronie

i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka (Dz. U. z 2015 r. poz. 21), pomocy

przewidzianej w art. 43 § 8 Kodeksu karnego wykonawczego, możliwości wydania

europejskiego nakazu ochrony, organizacjach wsparcia pokrzywdzonych, treści art.

337a oraz możliwości zwrotu kosztów poniesionych w związku z udziałem w

postępowaniu. Pouczenie należy wręczyć pokrzywdzonemu na piśmie;

pokrzywdzony otrzymanie pouczenia potwierdza podpisem.

§ 3. Przed pierwszym przesłuchaniem poucza się świadka o jego

uprawnieniach i obowiązkach określonych w art. 177–192a oraz dostępnych

środkach ochrony i pomocy, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2014 r.

o ochronie i pomocy dla pokrzywdzonego i świadka.

§ 4. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzory

pisemnych pouczeń, o których mowa w § 1–3, mając na względzie konieczność

zrozumienia pouczenia także przez osoby niekorzystające z pomocy obrońcy lub

pełnomocnika.

Art. 301. Na żądanie podejrzanego należy przesłuchać go z udziałem

ustanowionego obrońcy. Niestawiennictwo obrońcy nie tamuje przesłuchania.

Art. 302. § 1. Osobom niebędącym stronami przysługuje zażalenie na

postanowienia i zarządzenia naruszające ich prawa.

§ 2. Stronom oraz osobom niebędącym stronami służy zażalenie na czynności

inne niż postanowienia i zarządzenia naruszające ich prawa.

§ 3. Zażalenie na postanowienia i zarządzenia oraz na inne czynności

prokuratora w postępowaniu przygotowawczym, o których mowa odpowiednio w

§ 1 i 2, rozpoznaje prokurator bezpośrednio przełożony.

Rozdział 34

Wszczęcie śledztwa

Art. 303. Jeżeli zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa,

wydaje się z urzędu lub na skutek zawiadomienia o przestępstwie postanowienie o

2017-08-09

©Telksinoe s. 110/306

wszczęciu śledztwa, w którym określa się czyn będący przedmiotem postępowania

oraz jego kwalifikację prawną.

Art. 304. § 1. Każdy, dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa

ściganego z urzędu, ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub

Policję. Przepisy art. 148a oraz art. 156a stosuje się odpowiednio.

§ 2. Instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swą

działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są

obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję oraz

przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do

ścigania przestępstw lub do czasu wydania przez ten organ stosownego

zarządzenia, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa.

§ 3. Zawiadomienie o przestępstwie lub własne dane świadczące o

popełnieniu takiego przestępstwa, co do którego obowiązkowe jest prowadzenie

śledztwa przez prokuratora, Policja przekazuje wraz z zebranym materiałem

niezwłocznie prokuratorowi.

Art. 304a. Sporządza się wspólny protokół z przyjęcia ustnego

zawiadomienia o przestępstwie i przesłuchania w charakterze świadka osoby

zawiadamiającej; w protokole tym można również zamieścić wniosek o ściganie.

Art. 304b. Na wniosek pokrzywdzonego składającego zawiadomienie o

przestępstwie wydaje mu się potwierdzenie złożenia zawiadomienia, zawierające

datę oraz miejsce jego przyjęcia, wskazanie organu przyjmującego wraz z danymi

do kontaktu, sygnaturę sprawy, dane określające tożsamość pokrzywdzonego, czas

i miejsce popełnienia czynu, którego dotyczy zawiadomienie, oraz zwięzły opis

czynu i wyrządzonej szkody. O prawie tym należy pokrzywdzonego pouczyć.

Art. 305. § 1. Niezwłocznie po otrzymaniu zawiadomienia o przestępstwie

organ powołany do prowadzenia postępowania przygotowawczego obowiązany

jest wydać postanowienie o wszczęciu bądź o odmowie wszczęcia śledztwa.

§ 2. (uchylony)

§ 3. Postanowienie o wszczęciu śledztwa wydaje prokurator. Postanowienie o

odmowie wszczęcia lub o umorzeniu śledztwa wydaje prokurator albo Policja;

postanowienie wydane przez Policję zatwierdza prokurator.

2017-08-09

©Telksinoe s. 111/306

§ 4. O wszczęciu, odmowie wszczęcia albo o umorzeniu śledztwa zawiadamia

się osobę lub instytucję państwową, samorządową lub społeczną, która złożyła

zawiadomienie o przestępstwie, oraz ujawnionego pokrzywdzonego, a o umorzeniu

także podejrzanego – z pouczeniem o przysługujących im uprawnieniach.

Art. 306. § 1. Na postanowienie o odmowie wszczęcia śledztwa przysługuje

zażalenie:

1) pokrzywdzonemu;

2) instytucji wymienionej w art. 305 § 4;

3) osobie wymienionej w art. 305 § 4, jeżeli wskutek przestępstwa doszło do

naruszenia jej praw.

§ 1a. Na postanowienie o umorzeniu śledztwa przysługuje zażalenie:

1) stronom;

2) instytucji państwowej lub samorządowej, która złożyła zawiadomienie o

przestępstwie;

3) osobie, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie określonym w art. 228–

231, art. 233, art. 235, art. 236, art. 245, art. 270–277, art. 278–294 lub w art.

296–306 Kodeksu karnego, jeżeli postępowanie karne wszczęto w wyniku jej

zawiadomienia, a wskutek tego przestępstwa doszło do naruszenia jej praw.

§ 1b. Uprawnionym do złożenia zażalenia, o którym mowa w § 1 i 1a,

przysługuje prawo przejrzenia akt. W celu przejrzenia akt prokurator może

udostępnić akta w postaci elektronicznej.

§ 2. (uchylony)

§ 3. Jeżeli osoba lub instytucja, która złożyła zawiadomienie o przestępstwie,

nie zostanie w ciągu 6 tygodni powiadomiona o wszczęciu albo odmowie wszczęcia

śledztwa, może wnieść zażalenie do prokuratora nadrzędnego albo powołanego do

nadzoru nad organem, któremu złożono zawiadomienie.

Art. 307. § 1. Jeżeli zachodzi potrzeba, można zażądać uzupełnienia w

wyznaczonym terminie danych zawartych w zawiadomieniu o przestępstwie lub

dokonać sprawdzenia faktów w tym zakresie. W tym wypadku postanowienie o

wszczęciu śledztwa albo o odmowie wszczęcia należy wydać najpóźniej w terminie

30 dni od otrzymania zawiadomienia.

2017-08-09

©Telksinoe s. 112/306

§ 2. W postępowaniu sprawdzającym nie przeprowadza się dowodu z opinii

biegłego ani czynności wymagających spisania protokołu, z wyjątkiem przyjęcia

ustnego zawiadomienia o przestępstwie lub wniosku o ściganie oraz czynności

określonej w § 3.

§ 3. Uzupełnienie danych zawartych w zawiadomieniu o przestępstwie może

nastąpić również przez przesłuchanie w charakterze świadka osoby

zawiadamiającej.

§ 4. (uchylony)

§ 5. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio w wypadku podejmowania przez

organy ścigania przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa sprawdzenia

własnych informacji, nasuwających przypuszczenie, że popełniono przestępstwo.

Art. 308. § 1. W granicach koniecznych dla zabezpieczenia śladów i

dowodów przestępstwa przed ich utratą, zniekształceniem lub zniszczeniem,

prokurator albo Policja może w każdej sprawie, w wypadkach niecierpiących

zwłoki, jeszcze przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub

dochodzenia, przeprowadzić w niezbędnym zakresie czynności procesowe, a

zwłaszcza dokonać oględzin, w razie potrzeby z udziałem biegłego, przeszukania

lub czynności wymienionych w art. 74 § 2 pkt 1 w stosunku do osoby podejrzanej,

a także przedsięwziąć wobec niej inne niezbędne czynności, nie wyłączając

pobrania krwi, włosów i wydzielin organizmu. Po dokonaniu tych czynności, w

sprawach, w których prowadzenie śledztwa przez prokuratora jest obowiązkowe,

prowadzący postępowanie przekazuje sprawę niezwłocznie prokuratorowi.

§ 2. W wypadkach niecierpiących zwłoki, w szczególności wtedy, gdy

mogłoby to spowodować zatarcie śladów lub dowodów przestępstwa, można w

toku czynności wymienionych w § 1 przesłuchać osobę podejrzaną o popełnienie

przestępstwa w charakterze podejrzanego przed wydaniem postanowienia o

przedstawieniu zarzutów, jeżeli zachodzą warunki do sporządzenia takiego

postanowienia. Przesłuchanie rozpoczyna się od informacji o treści zarzutu.

§ 3. W wypadku przewidzianym w § 2, w sprawach, w których prowadzenie

śledztwa jest obowiązkowe, najpóźniej w ciągu 5 dni od dnia przesłuchania wydaje

się postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo, w razie braku warunków do jego

sporządzenia, umarza się postępowanie w stosunku do osoby przesłuchanej.

2017-08-09

©Telksinoe s. 113/306

§ 4. W sprawach, w których obowiązkowe jest prowadzenie śledztwa,

postanowienie przewidziane w § 3 wydaje prokurator.

§ 5. Czynności, o których mowa w § 1 i 2, mogą być dokonywane tylko w

ciągu 5 dni od dnia pierwszej czynności.

§ 6. W wypadkach określonych w § 1 i 2 czas trwania śledztwa lub

dochodzenia liczy się od dnia pierwszej czynności.

Rozdział 35

Przebieg śledztwa

Art. 309. Śledztwo prowadzi się w sprawach:

1) w których rozpoznanie w pierwszej instancji należy do właściwości sądu

okręgowego;

2) o występki – gdy osobą podejrzaną jest sędzia, prokurator, funkcjonariusz

Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby

Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Służby

Celno-Skarbowej lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego;

3) o występki – gdy osobą podejrzaną jest funkcjonariusz Straży Granicznej,

Żandarmerii Wojskowej, finansowego organu postępowania

przygotowawczego lub organu nadrzędnego nad finansowym organem

postępowania przygotowawczego, w zakresie spraw należących do

właściwości tych organów lub o występki popełnione przez tych

funkcjonariuszy w związku z wykonywaniem czynności służbowych;

4) o występki, w których nie prowadzi się dochodzenia;

5) o występki, w których prowadzi się dochodzenie, jeżeli prokurator tak

postanowi ze względu na wagę lub zawiłość sprawy.

Art. 310. § 1. Śledztwo powinno być ukończone w ciągu 3 miesięcy.

§ 2. W uzasadnionych wypadkach okres śledztwa może być przedłużony na

dalszy czas oznaczony przez prokuratora nadzorującego śledztwo lub prokuratora

bezpośrednio przełożonego wobec prokuratora, który prowadzi śledztwo, nie

dłuższy jednak niż rok. W szczególnie uzasadnionych wypadkach właściwy

prokurator nadrzędny nad prokuratorem nadzorującym lub prowadzącym śledztwo

może przedłużyć jego okres na dalszy czas oznaczony.

Art. 311. § 1. Śledztwo prowadzi prokurator.

2017-08-09

©Telksinoe s. 114/306

§ 2. Prokurator może powierzyć Policji przeprowadzenie śledztwa w całości

lub w określonym zakresie albo dokonanie poszczególnych czynności śledztwa; w

wypadkach określonych w art. 309 pkt 2 i 3 można powierzyć Policji jedynie

dokonanie poszczególnych czynności śledztwa.

§ 3. Powierzenie przewidziane w § 2 nie może obejmować czynności

związanych z przedstawieniem zarzutów, zmianą lub uzupełnieniem postanowienia

o przedstawieniu zarzutów oraz zamknięciem śledztwa; może jednak mieć

zastosowanie art. 308 § 2.

§ 4. W sytuacji, o której mowa w § 2, Policja może dokonać innych czynności,

jeżeli wyłoni się taka potrzeba.

§ 5. Prokurator może zastrzec do osobistego wykonania jakąkolwiek

czynność śledztwa, a w szczególności czynności wymagające postanowienia.

§ 6. (uchylony)

§ 7. (uchylony)

Art. 312. Uprawnienia Policji przysługują także:

1) organom Straży Granicznej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

Krajowej Administracji Skarbowej, Centralnego Biura Antykorupcyjnego

oraz Żandarmerii Wojskowej, w zakresie ich właściwości;

2) innym organom przewidzianym w przepisach szczególnych.

Art. 313. § 1. Jeżeli dane istniejące w chwili wszczęcia śledztwa lub zebrane

w jego toku uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że czyn popełniła określona

osoba, sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów, ogłasza je

niezwłocznie podejrzanemu i przesłuchuje się go, chyba że ogłoszenie

postanowienia lub przesłuchanie podejrzanego nie jest możliwe z powodu jego

ukrywania się lub nieobecności w kraju.

§ 2. Postanowienie o przedstawieniu zarzutów zawiera wskazanie

podejrzanego, dokładne określenie zarzucanego mu czynu i jego kwalifikacji

prawnej.

§ 3. Podejrzany może do czasu zawiadomienia go o terminie zaznajomienia z

materiałami śledztwa żądać podania mu ustnie podstaw zarzutów, a także

sporządzenia uzasadnienia na piśmie, o czym należy go pouczyć. Uzasadnienie

doręcza się podejrzanemu i ustanowionemu obrońcy w terminie 14 dni.

2017-08-09

©Telksinoe s. 115/306

§ 4. W uzasadnieniu należy w szczególności wskazać, jakie fakty i dowody

zostały przyjęte za podstawę zarzutów.

Art. 314. Jeżeli w toku śledztwa okaże się, że podejrzanemu należy zarzucić

czyn nie objęty wydanym uprzednio postanowieniem o przedstawieniu zarzutów

albo czyn w zmienionej w istotny sposób postaci lub też, że czyn zarzucany należy

zakwalifikować z surowszego przepisu, wydaje się niezwłocznie nowe

postanowienie, ogłasza się je podejrzanemu oraz przesłuchuje się go. Przepis art.

313 § 3 i 4 stosuje się odpowiednio.

Art. 315. § 1. Podejrzany i jego obrońca oraz pokrzywdzony i jego

pełnomocnik mogą składać wnioski o dokonanie czynności śledztwa.

§ 2. Stronie, która złożyła wniosek, oraz jej obrońcy lub pełnomocnikowi nie

można odmówić wzięcia udziału w czynności, jeżeli tego żądają. Przepis art. 318

zdanie drugie stosuje się.

Art. 316. § 1. Jeżeli czynności śledztwa nie będzie można powtórzyć na

rozprawie, należy podejrzanego, pokrzywdzonego i ich przedstawicieli

ustawowych, a obrońcę i pełnomocnika, jeżeli są już w sprawie ustanowieni,

dopuścić do udziału w czynności, chyba że zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub

zniekształcenia dowodu w razie zwłoki.

§ 2. Podejrzanego pozbawionego wolności nie sprowadza się wtedy, gdy

zwłoka grozi utratą lub zniekształceniem dowodu.

§ 3. Jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo, że świadka nie będzie można

przesłuchać na rozprawie, strona lub prokurator albo inny organ prowadzący

postępowanie mogą zwrócić się do sądu z żądaniem przesłuchania go przez sąd.

Art. 317. § 1. Strony, a obrońcę lub pełnomocnika, gdy są już w sprawie

ustanowieni, należy także na żądanie dopuścić do udziału w innych czynnościach

śledztwa.

§ 2. W szczególnie uzasadnionym wypadku prokurator może postanowieniem

odmówić dopuszczenia do udziału w czynności ze względu na ważny interes

śledztwa albo odmówić sprowadzenia oskarżonego pozbawionego wolności, gdy

spowodowałoby to poważne trudności.

Art. 318. Gdy dopuszczono dowód z opinii biegłych albo instytucji naukowej

lub specjalistycznej, podejrzanemu i jego obrońcy oraz pokrzywdzonemu i jego

2017-08-09

©Telksinoe s. 116/306

pełnomocnikowi doręcza się postanowienie o dopuszczeniu tego dowodu i zezwala

na wzięcie udziału w przesłuchaniu biegłych oraz na zapoznanie się z opinią, jeżeli

złożona została na piśmie. Podejrzanego pozbawionego wolności nie sprowadza

się, gdy spowodowałoby to poważne trudności.

Art. 319. (uchylony)

Art. 320. (uchylony)

Rozdział 36

Zamknięcie śledztwa

Art. 321. § 1. Jeżeli istnieją podstawy do zamknięcia śledztwa, na wniosek

podejrzanego lub jego obrońcy o końcowe zaznajomienie z materiałami

postępowania, prowadzący postępowanie powiadamia podejrzanego i obrońcę o

terminie końcowego zaznajomienia, pouczając ich o prawie uprzedniego

przejrzenia akt w terminie odpowiednim do wagi lub zawiłości sprawy, określonym

przez organ procesowy. W celu przejrzenia akt prokurator może udostępnić akta w

postaci elektronicznej.

§ 2. Termin zaznajomienia podejrzanego z materiałami postępowania

powinien być tak wyznaczony, aby od daty doręczenia zawiadomienia o nim

podejrzanemu i jego obrońcy upłynęło co najmniej 7 dni.

§ 3. W czynnościach zaznajomienia podejrzanego z materiałami

postępowania ma prawo uczestniczyć obrońca.

§ 4. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo podejrzanego lub jego obrońcy

nie tamuje dalszego postępowania.

§ 5. W terminie 3 dni od daty zaznajomienia podejrzanego z materiałami

postępowania strony mogą składać wnioski o uzupełnienie śledztwa. Przepis art.

315 § 2 stosuje się odpowiednio.

§ 6. Jeżeli nie zachodzi potrzeba uzupełnienia śledztwa, wydaje się

postanowienie o jego zamknięciu i ogłasza się je lub o jego treści zawiadamia się

podejrzanego oraz jego obrońcę.

Art. 322. § 1. Jeżeli postępowanie nie dostarczyło podstaw do wniesienia aktu

oskarżenia, a nie zachodzą warunki określone w art. 324, umarza się śledztwo bez

2017-08-09

©Telksinoe s. 117/306

konieczności uprzedniego zaznajomienia z materiałami postępowania i jego

zamknięcia.

§ 2. Postanowienie o umorzeniu śledztwa powinno zawierać, oprócz danych

wymienionych w art. 94, dokładne określenie czynu i jego kwalifikacji prawnej

oraz wskazanie przyczyn umorzenia.

§ 3. Jeżeli umorzenie następuje po wydaniu postanowienia o przedstawieniu

zarzutów albo przesłuchaniu osoby w charakterze podejrzanego, postanowienie o

umorzeniu powinno zawierać także imię i nazwisko podejrzanego oraz w razie

potrzeby inne dane o jego osobie.

Art. 323. § 1. W razie umorzenia śledztwa prokurator wydaje postanowienie

co do dowodów rzeczowych stosownie do przepisów art. 230–233.

§ 2. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, przysługuje zażalenie

podejrzanemu, pokrzywdzonemu i osobie, od której przedmioty te odebrano lub

która zgłosiła do nich roszczenie.

§ 3. Po uprawomocnieniu się postanowienia o umorzeniu śledztwa

prokurator, w razie istnienia podstaw określonych w art. 45a Kodeksu karnego lub

w art. 43 § 1 i 2, art. 43a oraz art. 47 § 4 Kodeksu karnego skarbowego, występuje

do sądu z wnioskiem o orzeczenie przepadku. Z takim wnioskiem prokurator może

wystąpić również w wypadku umorzenia postępowania wobec niewykrycia

sprawcy przestępstwa, przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego,

o ile przepis przewiduje orzeczenie przepadku.

Art. 324. § 1. Jeżeli zostanie ustalone, że podejrzany dopuścił się czynu w

stanie niepoczytalności, a istnieją podstawy do zastosowania środków

zabezpieczających, prokurator po zamknięciu śledztwa kieruje sprawę do sądu z

wnioskiem o umorzenie postępowania i zastosowanie środków zabezpieczających.

Przepis art. 321 stosuje się odpowiednio.

§ 1a. Do wniosku, o którym mowa w § 1, stosuje się odpowiednio art. 331 §

1 i 4, art. 332, art. 333 § 1–3 i art. 334 § 1, a przekazując wniosek do sądu,

prokurator informuje o tym ujawnionego pokrzywdzonego.

§ 2. Jeżeli sąd nie znajduje podstaw do uwzględnienia wniosku, o którym

mowa w § 1, przekazuje sprawę prokuratorowi do dalszego prowadzenia.

§ 3. Na postanowienie sądu przysługuje zażalenie.

2017-08-09

©Telksinoe s. 118/306

Art. 325. Postanowienie o zawieszeniu śledztwa, jeżeli nie zostało wydane

przez prokuratora, wymaga jego pisemnego zatwierdzenia.

Rozdział 36a

Dochodzenie

Art. 325a. § 1. Dochodzenie prowadzi Policja lub organy, o których mowa w

art. 312, chyba że prowadzi je prokurator.

§ 2. Przepisy dotyczące śledztwa stosuje się odpowiednio do dochodzenia,

jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej.

Art. 325b. § 1. Dochodzenie prowadzi się w sprawach o przestępstwa

należące do właściwości sądu rejonowego:

1) zagrożone karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, z tym że w

wypadku przestępstw przeciwko mieniu tylko wówczas, gdy wartość

przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub grożąca nie przekracza

200 000 zł;

2) przewidziane w art. 159, art. 254a i art. 262 § 2 Kodeksu karnego;

3) przewidziane w art. 279 § 1, art. 286 § 1 i 2 oraz w art. 289 § 2 Kodeksu

karnego, jeżeli wartość przedmiotu przestępstwa albo szkoda wyrządzona lub

grożąca nie przekracza 200 000 zł.

§ 2. Spośród spraw o przestępstwa wymienione w § 1 pkt 1 nie prowadzi się

dochodzenia w sprawach o przestępstwa określone w art. 155, art. 156 § 2, art. 157a

§ 1, art. 165 § 2, art. 168, art. 174 § 2, art. 175, art. 181–184, art. 186, art. 201, art.

231 § 1 i 3, art. 240 § 1, art. 250a § 1–3, art. 265 § 3 oraz w rozdziale XXXVI, z

wyjątkiem art. 297 i art. 300, i rozdziale XXXVII Kodeksu karnego.

Art. 325c. (uchylony)

Art. 325d. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z właściwymi

ministrami określi, w drodze rozporządzenia, organy uprawnione obok Policji do

prowadzenia dochodzeń oraz organy uprawnione do wnoszenia i popierania

oskarżenia przed sądem pierwszej instancji w sprawach, w których prowadzono

dochodzenie, jak również zakres spraw zleconych tym organom, mając na uwadze

określony przez ustawę zakres kompetencji tych organów.

2017-08-09

©Telksinoe s. 119/306

Art. 325e. § 1. Postanowienia o wszczęciu dochodzenia, odmowie wszczęcia

dochodzenia, umorzeniu dochodzenia i wpisaniu sprawy do rejestru przestępstw,

umorzeniu dochodzenia oraz o jego zawieszeniu wydaje prowadzący

postępowanie. Mogą one zostać zamieszczone w protokole, o którym mowa w art.

304a, i nie wymagają uzasadnienia. Na wniosek strony organ prowadzący

dochodzenie podaje ustnie najważniejsze powody rozstrzygnięcia.

§ 1a. W przypadku gdy zawiadomienie o przestępstwie zostało złożone przez

inspektora pracy lub Najwyższą Izbę Kontroli, uzasadnienie postanowienia o

odmowie wszczęcia dochodzenia oraz umorzeniu dochodzenia sporządza się na ich

wniosek. Przepisy art. 422 i art. 423 stosuje się odpowiednio. Zażalenie wnosi się

w terminie 7 dni od daty doręczenia postanowienia z uzasadnieniem.

§ 2. Postanowienia, o których mowa w § 1, z wyjątkiem postanowienia o

wszczęciu dochodzenia oraz umorzeniu i wpisaniu sprawy do rejestru przestępstw,

zatwierdza prokurator. Przepisy art. 323 stosuje prokurator, a w sprawie, którą po

umorzeniu wpisano do rejestru przestępstw – Policja.

§ 3. (uchylony)

§ 4. Zażalenie na postanowienie o umorzeniu dochodzenia i wpisaniu sprawy

do rejestru przestępstw wnosi się do prokuratora właściwego do sprawowania

nadzoru nad dochodzeniem. Jeżeli prokurator nie przychyli się do zażalenia, kieruje

je do sądu.

Art. 325f. § 1. Jeżeli dane uzyskane w toku czynności, o których mowa w art.

308 § 1, lub prowadzonego przez okres co najmniej 5 dni dochodzenia nie stwarzają

dostatecznych podstaw do wykrycia sprawcy w drodze dalszych czynności

procesowych, można wydać postanowienie o umorzeniu dochodzenia i wpisaniu

sprawy do rejestru przestępstw.

§ 2. Po wydaniu postanowienia, o którym mowa w § 1, Policja, na podstawie

odrębnych przepisów, prowadzi czynności w celu wykrycia sprawcy i uzyskania

dowodów.

§ 3. Jeżeli zostaną ujawnione dane pozwalające na wykrycie sprawcy, Policja

wydaje postanowienie o podjęciu na nowo dochodzenia. Przepis art. 305 § 4 stosuje

się odpowiednio; przepisów art. 305 § 3 zdanie pierwsze oraz art. 327 § 1 nie stosuje

się.

§ 4. (uchylony)

2017-08-09

©Telksinoe s. 120/306

Art. 325g. § 1. Nie jest wymagane sporządzenie postanowienia o

przedstawieniu zarzutów oraz wydanie postanowienia o zamknięciu dochodzenia,

chyba że podejrzany jest tymczasowo aresztowany.

§ 2. Przesłuchanie osoby podejrzanej zaczyna się od powiadomienia jej o

treści zarzutu wpisanego do protokołu przesłuchania. Osobę tę od chwili

rozpoczęcia przesłuchania uważa się za podejrzanego.

§ 3. Podejrzanemu należy umożliwić przygotowanie się do obrony, a

zwłaszcza ustanowienie lub wyznaczenie obrońcy.

Art. 325h. Dochodzenie można ograniczyć do ustalenia, czy zachodzą

wystarczające podstawy do wniesienia aktu oskarżenia lub innego zakończenia

postępowania. Należy jednak dokonać czynności przewidzianych w art. 321 § 1–5

oraz w art. 325g § 2, przesłuchać podejrzanego i pokrzywdzonego oraz

przeprowadzić i utrwalić w protokołach czynności, których nie będzie można

powtórzyć. Utrwalenie innych czynności dowodowych następuje w formie

protokołu ograniczonego do zapisu najbardziej istotnych oświadczeń osób

biorących udział w czynności; przepisu art. 148 § 2 zdanie pierwsze nie stosuje się.

Art. 325i. § 1. Dochodzenie powinno być ukończone w ciągu 2 miesięcy.

Prokurator może przedłużyć ten okres do 3 miesięcy, a w wypadkach szczególnie

uzasadnionych – na dalszy czas oznaczony.

§ 2. (uchylony)

§ 3. Uprawnienia prokuratora określone w art. 335, art. 336 i art. 387 § 2

przysługują także innym niż prokurator organom uprawnionym do wnoszenia i

popierania oskarżenia w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia

publicznego.

Rozdział 37

Nadzór prokuratora nad postępowaniem przygotowawczym

Art. 326. § 1. Prokurator sprawuje nadzór nad postępowaniem

przygotowawczym w zakresie, w jakim go sam nie prowadzi; prokurator może

także objąć nadzorem postępowanie, o którym mowa w art. 307.

§ 2. Prokurator jest obowiązany czuwać nad prawidłowym i sprawnym

przebiegiem całego nadzorowanego przez siebie postępowania.

§ 3. Z tytułu sprawowanego nadzoru prokurator może w szczególności:

2017-08-09

©Telksinoe s. 121/306

1) zaznajamiać się z zamierzeniami prowadzącego postępowanie, wskazywać

kierunki postępowania oraz wydawać co do tego zarządzenia;

2) żądać przedstawienia sobie materiałów zbieranych w toku postępowania;

3) uczestniczyć w czynnościach dokonywanych przez prowadzących

postępowanie, osobiście je przeprowadzać albo przejąć sprawę do swego

prowadzenia;

4) wydawać postanowienia, zarządzenia lub polecenia oraz zmieniać i uchylać

postanowienia i zarządzenia wydane przez prowadzącego postępowanie.

§ 4. W razie niewykonania przez organ niebędący prokuratorem

postanowienia, zarządzenia lub polecenia wydanego przez prokuratora

sprawującego nadzór, na jego żądanie przełożony funkcjonariusza wszczyna

postępowanie służbowe; o wyniku postępowania informuje się prokuratora.

Art. 327. § 1. Umorzone postępowanie przygotowawcze może być w każdym

czasie podjęte na nowo na mocy postanowienia prokuratora, jeżeli nie będzie się

toczyć przeciw osobie, która w poprzednim postępowaniu występowała w

charakterze podejrzanego. Przepis ten stosuje się odpowiednio w sprawie, w której

odmówiono wszczęcia śledztwa lub dochodzenia.

§ 2. Prawomocnie umorzone postępowanie przygotowawcze wznawia się

przeciwko osobie, która występowała w charakterze podejrzanego, na mocy

postanowienia prokuratora nadrzędnego nad tym, który wydał lub zatwierdził

postanowienie o umorzeniu, tylko wtedy, gdy ujawnią się nowe istotne fakty lub

dowody nie znane w poprzednim postępowaniu albo gdy zachodzi okoliczność

określona w art. 11 § 3. Przewidziane w ustawie ograniczenia okresu

tymczasowego aresztowania stosuje się wówczas do łącznego czasu trwania tego

środka.

§ 3. Przed wydaniem postanowienia o podjęciu lub wznowieniu, prokurator

może przedsięwziąć osobiście lub zlecić Policji dokonanie niezbędnych czynności

dowodowych w celu sprawdzenia okoliczności uzasadniających wydanie

postanowienia.

§ 4. Po wniesieniu aktu oskarżenia sąd umarza postępowanie, jeżeli stwierdzi,

że postępowanie przygotowawcze wznowiono mimo braku podstaw.

2017-08-09

©Telksinoe s. 122/306

Art. 328. § 1. Prokurator Generalny może uchylić prawomocne

postanowienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego w stosunku do

osoby, która występowała w charakterze podejrzanego, jeżeli stwierdzi, że

umorzenie postępowania było niezasadne. Nie dotyczy to wypadku, w którym sąd

utrzymał w mocy postanowienie o umorzeniu.

§ 2. Po upływie roku od daty uprawomocnienia się postanowienia o

umorzeniu Prokurator Generalny może uchylić lub zmienić postanowienie albo

jego uzasadnienie jedynie na korzyść podejrzanego.

Rozdział 38

Czynności sądowe w postępowaniu przygotowawczym

Art. 329. § 1. Przewidzianych w ustawie czynności w postępowaniu

przygotowawczym dokonuje na posiedzeniu sąd powołany do rozpoznania sprawy

w pierwszej instancji, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

§ 2. Sąd dokonuje czynności jednoosobowo także wtedy, gdy rozpoznaje

zażalenie na czynności postępowania przygotowawczego, chyba że ustawa stanowi

inaczej.

Art. 330. § 1. Uchylając postanowienie o umorzeniu postępowania

przygotowawczego lub odmowie jego wszczęcia, sąd wskazuje powody uchylenia,

a w miarę potrzeby także okoliczności, które należy wyjaśnić, lub czynności, które

należy przeprowadzić. Wskazania te są dla organu prowadzącego postępowanie

przygotowawcze wiążące.

§ 2. Jeżeli organ prowadzący postępowanie nadal nie znajduje podstaw do

wniesienia aktu oskarżenia, wydaje ponownie postanowienie o umorzeniu

postępowania lub odmowie jego wszczęcia. W takim wypadku pokrzywdzony,

który wykorzystał uprawnienia przewidziane w art. 306 § 1 i 1a, może wnieść akt

oskarżenia określony w art. 55 § 1 – o czym należy go pouczyć.

§ 3. W razie wniesienia przez pokrzywdzonego aktu oskarżenia prezes sądu

przesyła jego odpis prokuratorowi, wzywając go do nadesłania w terminie 14 dni

akt postępowania przygotowawczego.

2017-08-09

©Telksinoe s. 123/306

Rozdział 39

Akt oskarżenia

Art. 331. § 1. W ciągu 14 dni od daty zamknięcia śledztwa albo od otrzymania

aktu oskarżenia sporządzonego przez Policję w dochodzeniu, prokurator sporządza

akt oskarżenia lub zatwierdza akt oskarżenia sporządzony przez Policję w

dochodzeniu i wnosi go do sądu albo sam wydaje postanowienie o umorzeniu, o

zawieszeniu albo o uzupełnieniu śledztwa lub dochodzenia.

§ 2. Organ, o którym mowa w art. 325d, może wnieść akt oskarżenia

bezpośrednio do sądu, chyba że prokurator postanowi inaczej.

§ 3. Jeżeli podejrzany jest tymczasowo aresztowany, termin wymieniony w §

1 wynosi 7 dni.

§ 4. W sprawie, w której wobec podejrzanego stosowane jest tymczasowe

aresztowanie, akt oskarżenia należy wnieść nie później niż 14 dni przed upływem

dotychczas określonego terminu stosowania tego środka.

Art. 332. § 1. Akt oskarżenia powinien zawierać:

1) imię i nazwisko oskarżonego, inne dane o jego osobie, dane o zastosowaniu

środka zapobiegawczego oraz zabezpieczenia majątkowego;

2) dokładne określenie zarzucanego oskarżonemu czynu ze wskazaniem czasu,

miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia oraz skutków, a zwłaszcza

wysokości powstałej szkody;

3) wskazanie, że czyn został popełniony w warunkach wymienionych w art. 64

lub art. 65 Kodeksu karnego albo art. 37 § 1 Kodeksu karnego skarbowego;

4) wskazanie przepisów ustawy karnej, pod które zarzucany czyn podpada;

5) wskazanie sądu właściwego do rozpoznania sprawy.

6) (uchylony)

§ 2. Do aktu oskarżenia dołącza się jego uzasadnienie, przytaczające fakty i

dowody, na których oskarżenie się opiera, a w miarę potrzeby wyjaśniające

podstawę prawną oskarżenia i omawiające okoliczności, na które powołuje się

oskarżony w swej obronie.

§ 3. Jeżeli postępowanie przygotowawcze zakończyło się w formie

dochodzenia, akt oskarżenia może nie zawierać uzasadnienia.

Art. 333. § 1. Akt oskarżenia powinien także zawierać:

2017-08-09

©Telksinoe s. 124/306

1) listę osób, których wezwania oskarżyciel żąda;

2) wykaz innych dowodów, których przeprowadzenia na rozprawie głównej

domaga się oskarżyciel.

§ 2. Prokurator może wnieść o zaniechanie wezwania i odczytanie na

rozprawie zeznań świadków przebywających za granicą lub mających stwierdzić

okoliczności, którym oskarżony w wyjaśnieniach swych nie zaprzeczył, a

okoliczności te nie są tak doniosłe, aby konieczne było bezpośrednie przesłuchanie

świadków na rozprawie. Nie dotyczy to osób wymienionych w art. 182.

§ 3. Do aktu oskarżenia dołącza się, do wiadomości sądu, listę ujawnionych

osób pokrzywdzonych z podaniem ich adresów, a także adresy osób, o których

mowa w § 1 pkt 1.

§ 4. (uchylony)

§ 5. Prokurator może także dołączyć do aktu oskarżenia wniosek o orzeczenie

wobec podmiotu zobowiązanego określonego w art. 91a zwrotu korzyści

majątkowej albo jej równowartości uprawnionemu podmiotowi lub

orzeczenie przepadku świadczenia albo jego równowartości na rzecz Skarbu

Państwa. Wniosek powinien zawierać uzasadnienie.

Art. 334. § 1. Z aktem oskarżenia przesyła się sądowi akta postępowania

przygotowawczego wraz z załącznikami.

§ 2. Do aktu oskarżenia dołącza się także:

1) załącznik adresowy do akt sprawy;

2) po jednym odpisie tego aktu dla każdego oskarżonego, a w przypadku

określonym w art. 335 § 2 także dla każdego pokrzywdzonego.

§ 3. O przesłaniu aktu oskarżenia do sądu oraz o treści przepisów art. 343 i

art. 343a oskarżyciel publiczny zawiadamia oskarżonego i ujawnionego

pokrzywdzonego, a także osobę lub instytucję, która złożyła zawiadomienie o

przestępstwie. Pokrzywdzonego należy pouczyć o treści przepisu art. 49a, a także

o prawie do złożenia oświadczenia o działaniu w charakterze oskarżyciela

posiłkowego.

§ 4. O złożeniu wniosku, o którym mowa w art. 333 § 5, prokurator

zawiadamia podmiot zobowiązany i podmiot uprawniony określone w art. 91a oraz

poucza te podmioty o treści przepisów art. 91a, art. 415a i art. 444 § 2.

2017-08-09

©Telksinoe s. 125/306

Art. 335. § 1. Jeżeli oskarżony przyznaje się do winy, a w świetle jego

wyjaśnień okoliczności popełnienia przestępstwa i wina nie budzą wątpliwości, a

postawa oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte, można

zaniechać przeprowadzenia dalszych czynności. Jeżeli zachodzi potrzeba oceny

wiarygodności złożonych wyjaśnień, czynności dowodowych dokonuje się jedynie

w niezbędnym do tego zakresie. W każdym jednak wypadku, jeżeli jest to

konieczne dla zabezpieczenia śladów i dowodów przestępstwa przed ich utratą,

zniekształceniem lub zniszczeniem, należy przeprowadzić w niezbędnym zakresie

czynności procesowe, a zwłaszcza dokonać oględzin, w razie potrzeby z udziałem

biegłego, przeszukania lub czynności wymienionych w art. 74 § 2 pkt 1 w stosunku

do osoby podejrzanej, a także przedsięwziąć wobec niej inne niezbędne czynności,

nie wyłączając pobrania krwi, włosów i wydzielin organizmu. Prokurator, zamiast

z aktem oskarżenia, występuje do sądu z wnioskiem o wydanie na posiedzeniu

wyroku skazującego i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kar lub innych

środków przewidzianych za zarzucany mu występek, uwzględniających również

prawnie chronione interesy pokrzywdzonego. Uzgodnienie może obejmować także

wydanie określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie poniesienia kosztów procesu.

§ 1a. Do wniosku, o którym mowa w § 1, stosuje się odpowiednio przepisy

dotyczące aktu oskarżenia zawarte w rozdziale 40, z wyjątkiem art. 344a.

§ 2. Prokurator może dołączyć do aktu oskarżenia wniosek o wydanie na

posiedzeniu wyroku skazującego i orzeczenie uzgodnionych z oskarżonym kar lub

innych środków przewidzianych za zarzucany mu występek, uwzględniających też

prawnie chronione interesy pokrzywdzonego, jeżeli okoliczności popełnienia

przestępstwa i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości, oświadczenia dowodowe

złożone przez oskarżonego nie są sprzeczne z dokonanymi ustaleniami, a postawa

oskarżonego wskazuje, że cele postępowania zostaną osiągnięte. Do wniosku

stosuje się odpowiednio przepisy § 1 zdanie piąte i § 3 zdanie drugie. Do aktu

oskarżenia nie stosuje się przepisów art. 333 § 1 i 2.

§ 2a. Prokurator, uzgadniając z oskarżonym treść wniosku, o którym mowa w

§ 1 lub 2, poucza go o treści art. 447 § 5. O pouczeniu zamieszcza się adnotację w

aktach sprawy.

§ 3. Wniosek, o którym mowa w § 1, powinien zawierać dane wskazane w art.

332 § 1. Uzasadnienie wniosku ogranicza się do wskazania dowodów świadczących

2017-08-09

©Telksinoe s. 126/306

o tym, że okoliczności popełnienia czynu i wina oskarżonego nie budzą

wątpliwości oraz że cele postępowania zostaną osiągnięte bez przeprowadzenia

rozprawy. Przepisy art. 333 § 3 i art. 334 stosuje się odpowiednio. Stronom,

obrońcom i pełnomocnikom przysługuje prawo do przejrzenia akt sprawy, o czym

należy ich pouczyć.

§ 4. W wypadku gdy sąd, nie uwzględniając wniosku, o którym mowa w § 1,

zwrócił sprawę prokuratorowi, ponowne wystąpienie z takim wnioskiem jest

możliwe, jeżeli zwrot nastąpił z przyczyn wskazanych w art. 343 § 1, 2 lub 3. Zwrot

sprawy nie stoi też na przeszkodzie wystąpieniu następnie z wnioskiem, o którym

mowa w § 2.

Art. 336. § 1. Jeżeli spełnione są przesłanki uzasadniające warunkowe

umorzenie postępowania, prokurator może zamiast aktu oskarżenia sporządzić i

skierować do sądu wniosek o takie umorzenie.

§ 2. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy art. 332 § 1 pkt 1, 2, 4 i 5.

Uzasadnienie wniosku można ograniczyć do wskazania dowodów świadczących o

tym, że wina oskarżonego nie budzi wątpliwości, a ponadto okoliczności

przemawiających za warunkowym umorzeniem.

§ 3. Prokurator może wskazać proponowany okres próby, obowiązki, które

należy nałożyć na oskarżonego i, stosownie do okoliczności, wnioski co do dozoru.

§ 4. Do wniosku dołącza się, do wiadomości sądu, listę ujawnionych osób

pokrzywdzonych z podaniem ich adresów. Przepis art. 334 stosuje się odpowiednio.

§ 5. Do wniosku o warunkowe umorzenie postępowania stosuje się

odpowiednio przepisy dotyczące aktu oskarżenia zawarte w rozdziale 40.

DZIAŁ VIII

Postępowanie przed sądem pierwszej instancji

Rozdział 40

Wstępna kontrola oskarżenia

Art. 337. § 1. Jeżeli akt oskarżenia nie odpowiada warunkom formalnym

wymienionym w art. 119, art. 332, art. 333 lub art. 335, a także jeżeli nie zostały

spełnione warunki wymienione w art. 334, prezes sądu zwraca go oskarżycielowi

w celu usunięcia braków w terminie 7 dni.

2017-08-09

©Telksinoe s. 127/306

§ 1a. (uchylony)

§ 2. Na zarządzenie, o którym mowa w § 1, oskarżycielowi przysługuje

zażalenie do sądu właściwego do rozpoznania sprawy.

§ 3. Oskarżyciel publiczny, który nie wnosi zażalenia, jest obowiązany wnieść

w terminie wskazanym w § 1 poprawiony lub uzupełniony akt oskarżenia.

§ 4. (uchylony)

Art. 337a. § 1. Na wniosek pokrzywdzonego należy poinformować go o dacie

i miejscu rozprawy albo posiedzenia, o którym mowa w art. 339 § 3 pkt 1 i 2, art.

341 lub art. 343, oraz o zarzutach oskarżenia i ich kwalifikacji prawnej.

§ 2. Jeżeli wnioski, o których mowa w § 1, złożyło tylu pokrzywdzonych, że

ich indywidualne poinformowanie spowodowałoby poważne utrudnienie w

prowadzeniu postępowania, informację zamieszcza się przez ogłoszenie na stronie

internetowej sądu. W informacji wskazuje się sygnaturę akt sprawy, a nie podaje

się danych osobowych zawartych w zarzutach.

Art. 338. § 1. Jeżeli akt oskarżenia odpowiada warunkom formalnym, prezes

sądu lub referendarz sądowy niezwłocznie zarządza doręczenie jego odpisu

oskarżonemu, wzywając do składania wniosków dowodowych w terminie 7 dni od

daty doręczenia mu aktu oskarżenia.

§ 1a. Oskarżonego poucza się również o treści przepisów art. 291 § 3, art.

338a, art. 341 § 1, art. 349 § 8, art. 374, art. 376, art. 377 i art. 422 oraz o tym, że

wniosek o wyznaczenie obrońcy z urzędu powinien być złożony najpóźniej w

terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania albo zawiadomienia o terminie

rozprawy albo posiedzenia, o którym mowa w art. 341 lub art. 343, jak również o

tym, że w zależności od wyniku procesu oskarżony może być obciążony kosztami

wyznaczenia obrońcy z urzędu.

§ 1b. Jeżeli złożono wniosek, o którym mowa w art. 335 § 1, albo akt

oskarżenia zawiera wniosek, o którym mowa w art. 335 § 2, jego odpis doręcza się

ujawnionemu pokrzywdzonemu.

§ 2. Oskarżony ma prawo wniesienia, w terminie 7 dni od doręczenia mu aktu

oskarżenia, pisemnej odpowiedzi na akt oskarżenia, o czym należy go pouczyć.

§ 3. Jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo ujawnienia informacji niejawnych o

klauzuli „tajne” lub „ściśle tajne”, oskarżonemu doręcza się odpis aktu oskarżenia

2017-08-09

©Telksinoe s. 128/306

bez uzasadnienia. Uzasadnienie aktu oskarżenia udostępnia się jednak z

zachowaniem rygorów określonych przez prezesa sądu lub sąd.

Art. 338a. Oskarżony, któremu zarzucono przestępstwo zagrożone karą

nieprzekraczającą 15 lat pozbawienia wolności, może przed doręczeniem mu

zawiadomienia o terminie rozprawy złożyć wniosek o wydanie wyroku

skazującego i wymierzenie mu określonej kary lub środka karnego, orzeczenie

przepadku lub środka kompensacyjnego bez przeprowadzenia postępowania

dowodowego. Wniosek może również dotyczyć wydania określonego

rozstrzygnięcia w przedmiocie poniesienia kosztów procesu.

Art. 339. § 1. Prezes sądu kieruje sprawę na posiedzenie, jeżeli:

1) prokurator złożył wniosek o orzeczenie środków zabezpieczających;

2) zachodzi potrzeba rozważenia kwestii warunkowego umorzenia

postępowania;

3) do aktu oskarżenia dołączono wniosek, o którym mowa w art. 335 § 2;

3a) prokurator złożył wniosek, o którym mowa w art. 335 § 1.

4) (uchylony)

5) (uchylony)

§ 2. (uchylony)

§ 3. Prezes sądu kieruje sprawę na posiedzenie także wtedy, gdy zachodzi

potrzeba innego rozstrzygnięcia przekraczającego jego uprawnienia, a zwłaszcza:

1) umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 2–11;

2) umorzenia postępowania z powodu oczywistego braku faktycznych podstaw

oskarżenia;

3) wydania postanowienia o niewłaściwości sądu lub o zmianie wskazanego w

akcie oskarżenia trybu postępowania;

3a) zwrotu sprawy prokuratorowi w celu usunięcia istotnych braków

postępowania przygotowawczego;

4) (uchylony)

5) wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania;

6) wydania postanowienia w przedmiocie tymczasowego aresztowania lub

innego środka przymusu;

7) wydania wyroku nakazowego.

2017-08-09

©Telksinoe s. 129/306

§ 3a. Prezes sądu może skierować sprawę na posiedzenie, jeżeli oskarżony,

któremu zarzucono przestępstwo zagrożone karą nieprzekraczającą 15 lat

pozbawienia wolności, przed doręczeniem mu zawiadomienia o wyznaczeniu

rozprawy złożył wniosek, o którym mowa w art. 338a, a prezes sądu uzna, że cele

postępowania nie sprzeciwiają się rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu.

§ 4. Prezes sądu kieruje sprawę na posiedzenie ponadto, gdy zachodzi

potrzeba rozważenia możliwości przekazania jej do postępowania mediacyjnego;

przepis art. 23a stosuje się odpowiednio.

§ 4a. Jeżeli akt oskarżenia odpowiada warunkom formalnym, czynności, o

których mowa w § 1, 3 i 4, prezes sądu dokonuje w terminie 30 dni od wniesienia

aktu oskarżenia.

§ 5. Strony, obrońcy i pełnomocnicy mogą wziąć udział w posiedzeniach

wymienionych w § 1 oraz w § 3 pkt 1, 2 i 6, z tym że udział prokuratora i obrońcy

w posiedzeniu w przedmiocie orzeczenia środka zabezpieczającego określonego w

art. 93a § 1 pkt 4 Kodeksu karnego jest obowiązkowy. Pokrzywdzony ma prawo

wziąć udział w posiedzeniach wymienionych w § 3 pkt 1 i 2. Zawiadamiając

pokrzywdzonego o posiedzeniu poucza się go o możliwości zakończenia

postępowania bez przeprowadzenia rozprawy oraz wcześniejszego złożenia

oświadczenia, o którym mowa w art. 54 § 1.

Art. 340. § 1. W kwestii umorzenia postępowania stosuje się odpowiednio art.

322 oraz art. 323 § 1 i 2.

§ 2. W razie istnienia podstaw określonych w art. 45a lub art. 99 § 1 Kodeksu

karnego albo art. 43 § 1 lub 2, art. 43a lub art. 47 § 4 Kodeksu karnego skarbowego

sąd, umarzając postępowanie lub rozpoznając wniosek prokuratora, o którym

mowa w art. 323 § 3, orzeka przepadek.

§ 2a. Na postanowienie w przedmiocie przepadku przysługuje zażalenie.

§ 3. Osoba roszcząca sobie prawo do korzyści lub przedmiotów, których

przepadek orzeczono na podstawie art. 44–45a Kodeksu karnego lub art. 43 § 1 i 2,

art. 43a oraz art. 47 § 4 Kodeksu karnego skarbowego, może dochodzić swych

roszczeń tylko w postępowaniu cywilnym.

2017-08-09

©Telksinoe s. 130/306

Art. 341. § 1. Prokurator, oskarżony i pokrzywdzony mają prawo wziąć

udział w posiedzeniu w przedmiocie warunkowego umorzenia postępowania.

Udział ich jest obowiązkowy, jeżeli prezes sądu lub sąd tak zarządzi.

§ 2. Jeżeli oskarżony sprzeciwia się warunkowemu umorzeniu, jak również

wtedy, gdy sąd uznaje, że warunkowe umorzenie byłoby nieuzasadnione, kieruje

sprawę na rozprawę. Wniosek prokuratora o warunkowe umorzenie postępowania

zastępuje akt oskarżenia. W terminie 7 dni prokurator dokonuje czynności

określonych w art. 333 § 1–2.

§ 3. Jeżeli sąd uzna za celowe ze względu na możliwość porozumienia się

oskarżonego z pokrzywdzonym w kwestii naprawienia szkody lub

zadośćuczynienia, może odroczyć posiedzenie, wyznaczając stronom odpowiedni

termin. Na wniosek oskarżonego i pokrzywdzonego, uzasadniony potrzebą

dokonania uzgodnień, sąd zarządza stosowną przerwę lub odracza posiedzenie.

§ 4. Sąd orzekając o warunkowym umorzeniu bierze pod uwagę wyniki

porozumienia się oskarżonego z pokrzywdzonym w kwestii wskazanej w § 3.

§ 5. W przedmiocie warunkowego umorzenia postępowania sąd orzeka na

posiedzeniu wyrokiem.

Art. 342. § 1. W wyroku warunkowo umarzającym postępowanie należy

dokładnie określić czyn oskarżonego, wskazać przepis ustawy karnej, pod który

czyn podpada, oraz oznaczyć okres próby.

§ 2. W wyroku sąd określa także nałożone na oskarżonego obowiązki oraz

sposób i termin ich wykonania albo zamiast tych obowiązków orzeka nawiązkę, a

w razie uznania za celowe – orzeka świadczenie pieniężne lub zakaz prowadzenia

pojazdów, dozór kuratora, osoby godnej zaufania albo instytucji lub organizacji

społecznej.

§ 3. Wyrok powinien w razie potrzeby zawierać rozstrzygnięcie co do

dowodów rzeczowych. Sąd stosuje odpowiednio art. 230 § 2 i 3 oraz art. 231–233,

uwzględniając potrzebę zabezpieczenia dowodów na wypadek podjęcia

postępowania.

§ 4. Zawarte w wyroku rozstrzygnięcie, o którym mowa w § 3, może być

zaskarżone zażaleniem przez osoby wskazane w art. 323 § 2.

§ 5. (uchylony)

2017-08-09

©Telksinoe s. 131/306

Art. 343. § 1. Jeżeli nie ma zastosowania art. 46 Kodeksu karnego, sąd może

uzależnić uwzględnienie wniosku, o którym mowa w art. 335, od naprawienia

szkody w całości albo w części lub od zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

Przepis art. 341 § 3 stosuje się odpowiednio.

§ 2. Uwzględnienie wniosku jest możliwe tylko wówczas, jeżeli nie sprzeciwi

się temu pokrzywdzony, należycie powiadomiony o terminie posiedzenia.

§ 3. Sąd może uzależnić uwzględnienie wniosku od dokonania w nim przez

prokuratora wskazanej przez siebie zmiany, zaakceptowanej przez oskarżonego.

§ 4. Postępowania dowodowego nie prowadzi się.

§ 5. Prokurator, oskarżony i pokrzywdzony mają prawo wziąć udział

w posiedzeniu. Zawiadamiając pokrzywdzonego o posiedzeniu poucza się go

o możliwości zakończenia postępowania bez przeprowadzenia rozprawy oraz

wcześniejszego złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 54 § 1. Udział

podmiotów wskazanych w zdaniu pierwszym w posiedzeniu jest obowiązkowy,

jeżeli prezes sądu lub sąd tak zarządzi.

§ 5a. Przed uwzględnieniem wniosku, o którym mowa w art. 335, sąd poucza

oskarżonego o treści art. 447 § 5.

§ 6. Sąd, uwzględniając wniosek, skazuje oskarżonego wyrokiem.

§ 7. Jeżeli sąd uzna, że nie zachodzą podstawy do uwzględnienia wniosku,

o którym mowa w art. 335 § 1, zwraca sprawę prokuratorowi. W razie

nieuwzględnienia wniosku wskazanego w art. 335 § 2 sprawa podlega rozpoznaniu

na zasadach ogólnych, a prokurator, w terminie 7 dni od dnia posiedzenia,

dokonuje czynności określonych w art. 333 § 1 i 2.

Art. 343a. § 1. W wypadku złożenia przez oskarżonego, któremu zarzucono

występek, wniosku, o którym mowa w art. 338a, o terminie posiedzenia

zawiadamia się strony i pokrzywdzonego, przesyłając im odpis wniosku.

§ 2. Sąd może uwzględnić wniosek, jeżeli okoliczności popełnienia

przestępstwa i wina nie budzą wątpliwości, a postawa oskarżonego wskazuje, że

cele postępowania zostaną osiągnięte. Uwzględnienie wniosku jest możliwe tylko

wówczas, gdy nie sprzeciwi się temu prokurator. Przepis art. 343 stosuje się

odpowiednio.

§ 3. W razie złożenia kolejnego wniosku podlega on rozpoznaniu na

rozprawie.

2017-08-09

©Telksinoe s. 132/306

Art. 344. Jeżeli oskarżony jest tymczasowo aresztowany, sąd z urzędu

rozstrzyga o utrzymaniu, zmianie lub uchyleniu tego środka. W razie potrzeby

orzeka także o innych środkach zapobiegawczych.

Art. 344a. § 1. Sąd przekazuje sprawę prokuratorowi w celu uzupełnienia

śledztwa lub dochodzenia, jeżeli akta sprawy wskazują na istotne braki tego

postępowania, zwłaszcza na potrzebę poszukiwania dowodów, zaś dokonanie

niezbędnych czynności przez sąd powodowałoby znaczne trudności.

§ 2. Przekazując sprawę prokuratorowi, sąd wskazuje kierunek uzupełnienia,

a w razie potrzeby także odpowiednie czynności, jakie należy przedsięwziąć.

§ 3. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy stronom zażalenie.

Art. 344b. Po uzupełnieniu śledztwa lub dochodzenia oskarżyciel publiczny

składa nowy akt oskarżenia lub podtrzymuje poprzedni, kieruje do sądu wniosek o

warunkowe umorzenie postępowania albo postępowanie umarza.

Art. 345. (uchylony)

Art. 346. (uchylony)

Art. 347. W dalszym postępowaniu sąd nie jest związany ani oceną faktyczną,

ani prawną przyjętą za podstawę postanowień i zarządzeń wydanych na

posiedzeniu.

Rozdział 41

Przygotowanie do rozprawy głównej

Art. 348. Rozprawę należy wyznaczyć i przeprowadzić bez nieuzasadnionej

zwłoki.

Art. 349. § 1. Jeżeli przewidywany zakres postępowania dowodowego

uzasadnia przypuszczenie, że w sprawie niezbędne będzie wyznaczenie co najmniej

5 terminów rozprawy, prezes sądu niezwłocznie wyznacza sędziego albo członków

składu orzekającego oraz kieruje sprawę na posiedzenie.

§ 2. Czynności, o których mowa w § 1, prezes sądu może dokonać także

wówczas, jeżeli ze względu na zawiłość sprawy lub z innych ważnych powodów

uzna, że może to przyczynić się do usprawnienia postępowania, a zwłaszcza

należytego planowania i organizacji rozprawy głównej.

2017-08-09

©Telksinoe s. 133/306

§ 3. Posiedzenie powinno się odbyć w ciągu 30 dni od daty jego wyznaczenia.

§ 4. Oskarżyciel publiczny, obrońcy i pełnomocnicy mają prawo wziąć udział

w posiedzeniu. Prezes sądu może uznać ich udział w posiedzeniu za obowiązkowy.

Prezes sądu może także zawiadomić o posiedzeniu pozostałe strony, jeżeli uzna, że

przyczyni się to do usprawnienia postępowania.

§ 5. Wyznaczając posiedzenie, prezes sądu wzywa oskarżyciela publicznego,

pełnomocników i obrońców do przedstawienia pisemnego stanowiska dotyczącego

planowania przebiegu rozprawy głównej oraz jej organizacji, w tym dowodów,

które powinny być przeprowadzone jako pierwsze na tych rozprawach, w terminie

7 dni od doręczenia wezwania.

§ 6. Stanowisko w przedmiocie planowania i organizacji rozprawy głównej

obejmuje wnioski dowodowe oraz informacje i oświadczenia, w szczególności o

proponowanych terminach rozpraw i ich przedmiocie, terminach

usprawiedliwionej nieobecności uczestników procesu, a także oświadczenia

wskazujące na potrzebę wezwania na rozprawę główną biegłych, kuratora

sądowego, sprawdzenia danych o karalności oskarżonego oraz inne oświadczenia

dotyczące okoliczności istotnych dla sprawnego przeprowadzenia dalszego

postępowania.

§ 7. Na posiedzeniu sąd rozstrzyga w przedmiocie wniosków dowodowych, a

przewodniczący składu orzekającego, biorąc pod uwagę stanowiska w przedmiocie

planowania i organizacji rozprawy głównej przedstawione przez strony,

pełnomocników i obrońców, rozstrzyga w przedmiocie kolejności przeprowadzenia

dowodów, przebiegu i organizacji rozprawy głównej oraz wyznacza jej terminy, a

także podejmuje inne niezbędne rozstrzygnięcia. Przepisy art. 350 § 2–4 stosuje się

odpowiednio.

§ 8. Ogłoszenie zarządzenia o wyznaczeniu terminów rozprawy ma skutek

równoznaczny z wezwaniem obecnych uczestników postępowania do udziału w

rozprawie albo zawiadomieniem o jej terminach.

Art. 350. § 1. W sprawach, w których nie wyznaczono posiedzenia, o którym

mowa w art. 349, prezes sądu wydaje pisemne zarządzenie wskazujące sędziego

albo członków składu orzekającego.

§ 2. Przewodniczący składu orzekającego wydaje pisemne zarządzenie o

wyznaczeniu rozprawy głównej, w którym wskazuje:

2017-08-09

©Telksinoe s. 134/306

1) dzień, godzinę i salę rozpraw;

2) strony i inne osoby, które należy wezwać na rozprawę lub zawiadomić o jej

terminie;

3) inne czynności konieczne do przygotowania rozprawy.

§ 3. Co do oskarżonego pozbawionego wolności należy wydać zarządzenie o

doprowadzeniu go na rozprawę w celu udziału w czynnościach, o których mowa w

art. 374 § 1a, a także jeśli złożył on wniosek, o którym mowa w art. 353 § 3, albo

gdy jego obecność na rozprawie została uznana za obowiązkową.

§ 4. O terminie i miejscu rozprawy głównej zawiadamia się pokrzywdzonego.

Art. 351. (uchylony)

Art. 352. Przewodniczący składu orzekającego po rozważeniu wniosków

stron albo sąd z urzędu dopuszcza dowody, a przewodniczący zarządza ich

sprowadzenie na rozprawę. Przepis art. 368 stosuje się odpowiednio.

Art. 353. § 1. Pomiędzy doręczeniem zawiadomienia a terminem rozprawy

głównej powinno upłynąć co najmniej 7 dni.

§ 2. W razie niezachowania tego terminu w stosunku do oskarżonego lub jego

obrońcy rozprawa na ich wniosek, zgłoszony przed rozpoczęciem przewodu

sądowego, ulega odroczeniu.

§ 3. Doręczając oskarżonemu pozbawionemu wolności, którego obecność na

rozprawie nie jest obowiązkowa, zawiadomienie o terminie rozprawy, należy

pouczyć go o prawie do złożenia w terminie 7 dni od daty doręczenia tego

zawiadomienia wniosku o doprowadzenie go na rozprawę.

§ 4. Doręczając oskarżonemu wezwanie na rozprawę albo zawiadomienie o

jej terminie, poucza się go o treści przepisów art. 374, art. 376, art. 377, art. 422 i

art. 447 § 5.

§ 4a. Doręczając stronie zawiadomienie o terminie rozprawy, poucza się ją o

treści art. 402 § 1 zdanie trzecie.

§ 5. Wniosek, o którym mowa w § 3, jak również wniosek o wyznaczenie

obrońcy z urzędu, powinien być złożony w terminie 7 dni od daty doręczenia

wezwania lub zawiadomienia. Wnioski złożone po terminie podlegają rozpoznaniu,

jeżeli nie powoduje to konieczności zmiany terminu rozprawy albo posiedzenia, o

którym mowa w art. 341 lub art. 343.

2017-08-09

©Telksinoe s. 135/306

Art. 354. W wypadku wniosku prokuratora o umorzenie postępowania z

powodu niepoczytalności sprawcy i o zastosowanie środków zabezpieczających

stosuje się odpowiednio przepisy niniejszego rozdziału z następującymi zmianami:

1) nie stosuje się przepisów o oskarżycielu posiłkowym;

2) wniosek kieruje się na rozprawę, chyba że w świetle materiałów postępowania

przygotowawczego popełnienie czynu zabronionego przez podejrzanego i

jego niepoczytalność w chwili czynu nie budzą wątpliwości, a prezes sądu

uzna za celowe rozpoznanie sprawy na posiedzeniu z udziałem prokuratora,

obrońcy i podejrzanego; podejrzany nie bierze udziału w posiedzeniu, jeżeli z

opinii biegłych wynika, że byłoby to niewskazane, chyba że sąd uzna jego

udział za konieczny; pokrzywdzony ma prawo wziąć udział w posiedzeniu;

3) w razie umorzenia postępowania stosuje się art. 322 § 2 i 3.

Art. 354a. § 1. Przed orzeczeniem środka zabezpieczającego, o którym mowa

w art. 93a § 1 Kodeksu karnego, albo nakazu lub zakazów, o których mowa w art.

39 pkt 2–3 Kodeksu karnego, orzeczonych tytułem środka zabezpieczającego, sąd

wysłuchuje:

1) biegłego psychologa;

2) w sprawach osób niepoczytalnych, o ograniczonej poczytalności lub z

zaburzeniami osobowości albo gdy sąd uzna to za wskazane – ponadto

biegłych lekarzy psychiatrów;

3) w sprawach osób z zaburzeniami preferencji seksualnych – biegłych

wskazanych w pkt 1 i 2 oraz biegłego lekarza seksuologa lub biegłego

psychologa seksuologa.

W sprawach osób uzależnionych można również wysłuchać biegłego w

przedmiocie uzależnienia.

§ 2. Jeżeli sprawca, wobec którego istnieją podstawy do orzeczenia terapii lub

terapii uzależnień, wyraża zgodę na taką terapię lub terapię uzależnień, przepisu §

1 nie stosuje się; sąd może jednak, jeżeli uzna to za wskazane, wysłuchać jednego

lub więcej biegłych wskazanych w tym przepisie.

2017-08-09

©Telksinoe s. 136/306

Rozdział 42

Jawność rozprawy głównej

Art. 355. Rozprawa odbywa się jawnie. Ograniczenia jawności określa

ustawa.

Art. 356. § 1. Na rozprawie oprócz osób biorących udział w postępowaniu

mogą być obecne tylko osoby pełnoletnie, nieuzbrojone.

§ 2. Przewodniczący może zezwolić na obecność na rozprawie małoletnim

oraz osobom obowiązanym do noszenia broni.

§ 3. Nie mogą być obecne na rozprawie osoby znajdujące się w stanie

nielicującym z powagą sądu.

Art. 357. § 1. Sąd zezwala przedstawicielom środków masowego przekazu na

dokonywanie za pomocą aparatury utrwaleń obrazu i dźwięku z przebiegu

rozprawy.

§ 2. Sąd może określić warunki udziału przedstawicieli środków masowego

przekazu w rozprawie.

§ 3. Jeżeli ze względów techniczno-organizacyjnych obecność przedstawicieli

środków masowego przekazu utrudnia przebieg rozprawy, sąd ogranicza liczbę

przedstawicieli środków masowego przekazu na sali rozprawy i wskazuje

uprawnionych do dokonywania za pomocą aparatury utrwaleń obrazu i dźwięku z

przebiegu rozprawy według kolejności zgłoszeń lub na podstawie losowania.

§ 4. Sąd zarządza opuszczenie sali rozprawy przez przedstawicieli środków

masowego przekazu, którzy zakłócają przebieg rozprawy.

§ 5. W wyjątkowych wypadkach, gdy należy się obawiać, że obecność

przedstawicieli środków masowego przekazu mogłaby oddziaływać krępująco na

zeznania świadka, przewodniczący może zarządzić opuszczenie sali rozprawy

przez przedstawicieli środków masowego przekazu na czas przesłuchania danej

osoby.

Art. 358. Jeżeli nie przemawia przeciw temu wzgląd na prawidłowość

postępowania, sąd na wniosek strony wyraża zgodę na utrwalenie przez nią

przebiegu rozprawy za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk.

Art. 359. Niejawna jest rozprawa, która dotyczy:

2017-08-09

©Telksinoe s. 137/306

1) wniosku prokuratora o umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności

sprawcy i zastosowanie środka zabezpieczającego;

2) sprawy o pomówienie lub znieważenie; na wniosek pokrzywdzonego

rozprawa odbywa się jednak jawnie.

Art. 360. § 1. Sąd może wyłączyć jawność rozprawy w całości albo w części:

1) jeżeli jawność mogłaby:

a) wywołać zakłócenie spokoju publicznego,

b) obrażać dobre obyczaje,

c) ujawnić okoliczności, które ze względu na ważny interes państwa

powinny być zachowane w tajemnicy,

d) naruszyć ważny interes prywatny;

2) jeżeli choćby jeden z oskarżonych jest nieletni lub na czas przesłuchania

świadka, który nie ukończył 15 lat;

3) na żądanie osoby, która złożyła wniosek o ściganie.

§ 2. Jeżeli prokurator sprzeciwi się wyłączeniu jawności, rozprawa odbywa

się jawnie.

Art. 361. § 1. W razie wyłączenia jawności mogą być obecne na rozprawie,

oprócz osób biorących udział w postępowaniu, po dwie osoby wskazane przez

oskarżyciela publicznego, oskarżyciela posiłkowego, oskarżyciela prywatnego i

oskarżonego. Jeżeli jest kilku oskarżycieli lub oskarżonych, każdy z nich może

żądać pozostawienia na sali rozpraw po jednej osobie.

§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli zachodzi obawa ujawnienia informacji

niejawnych o klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle tajne”.

§ 3. W razie wyłączenia jawności przewodniczący może zezwolić

poszczególnym osobom na obecność na rozprawie.

Art. 362. Przewodniczący poucza obecnych o obowiązku zachowania w

tajemnicy okoliczności ujawnionych na rozprawie toczącej się z wyłączeniem

jawności i uprzedza o skutkach niedopełnienia tego obowiązku.

Art. 363. Z chwilą zgłoszenia wniosku o wyłączenie jawności rozprawa w

zakresie tego wniosku odbywa się z wyłączeniem jawności, jeżeli o to wnosi strona

lub sąd uzna to za potrzebne.

Art. 364. § 1. Ogłoszenie wyroku odbywa się jawnie.

2017-08-09

©Telksinoe s. 138/306

§ 2. Jeżeli jawność rozprawy wyłączono w całości lub w części, przytoczenie

powodów wyroku może nastąpić również z wyłączeniem jawności w całości lub w

części.

Rozdział 43

Przepisy ogólne o rozprawie głównej

Art. 365. Rozprawa odbywa się ustnie.

Art. 366. § 1. Przewodniczący kieruje rozprawą i czuwa nad jej prawidłowym

przebiegiem, bacząc, aby zostały wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności

sprawy.

§ 2. Przewodniczący powinien dążyć do tego, aby rozstrzygnięcie sprawy

nastąpiło na pierwszej rozprawie głównej.

Art. 367. § 1. Przewodniczący umożliwia stronom wypowiedzenie się co do

każdej kwestii podlegającej rozstrzygnięciu.

§ 2. Jeżeli w jakiejkolwiek kwestii jedna ze stron zabiera głos, prawo głosu

przysługuje również wszystkim innym stronom. Obrońcy oskarżonego i

oskarżonemu przysługuje głos ostatni.

Art. 367a. (uchylony)

Art. 368. O przychylnym załatwieniu wniosku dowodowego strony, któremu

inna strona nie sprzeciwiła się, rozstrzyga ostatecznie przewodniczący; w innych

wypadkach sąd wydaje postanowienie.

Art. 369. Dowody na poparcie oskarżenia powinny być w miarę możności

przeprowadzone przed dowodami służącymi do obrony.

Art. 370. § 1. Po swobodnym wypowiedzeniu się osoby przesłuchiwanej na

wezwanie przewodniczącego, stosownie do art. 171 § 1, mogą zadawać jej pytania

w następującym porządku: oskarżyciel publiczny, oskarżyciel posiłkowy,

pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, oskarżyciel prywatny, pełnomocnik

oskarżyciela prywatnego, biegły, obrońca, oskarżony, członkowie składu

orzekającego.

§ 2. Strona, na której wniosek świadek został dopuszczony, zadaje pytania

przed pozostałymi stronami.

2017-08-09

©Telksinoe s. 139/306

§ 2a. W razie potrzeby członkowie składu orzekającego mogą zadawać

dodatkowe pytania poza kolejnością.

§ 3. W przypadku dopuszczenia dowodu z urzędu pytania jako pierwsi zadają

członkowie składu orzekającego.

§ 4. Przewodniczący uchyla pytania, o których mowa w art. 171 § 6, lub gdy

z innych powodów uznaje je za niestosowne.

Art. 371. § 1. Przy przesłuchaniu świadka nie powinni być obecni

świadkowie, którzy jeszcze nie zostali przesłuchani.

§ 2. Przewodniczący powinien przedsiębrać środki zapobiegające

porozumiewaniu się osób przesłuchanych z osobami, które jeszcze nie zostały

przesłuchane.

Art. 372. Przewodniczący wydaje wszelkie zarządzenia niezbędne do

utrzymania na sali sądowej spokoju i porządku.

Art. 373. Od zarządzeń przewodniczącego wydanych na rozprawie głównej

przysługuje odwołanie do składu orzekającego, chyba że sąd orzeka jednoosobowo.

Art. 374. § 1. Oskarżony ma prawo brać udział w rozprawie. Przewodniczący

lub sąd mogą uznać jego obecność za obowiązkową.

§ 1a. W sprawach o zbrodnie obecność oskarżonego podczas czynności, o

których mowa w art. 385 i art. 386, jest obowiązkowa.

§ 2. Przewodniczący może wydać zarządzenie w celu uniemożliwienia

oskarżonemu wydalenia się z sądu przed zakończeniem rozprawy.

Art. 375. § 1. Jeżeli oskarżony pomimo upomnienia go przez

przewodniczącego zachowuje się nadal w sposób zakłócający porządek rozprawy

lub godzący w powagę sądu, przewodniczący może wydalić go na pewien czas z

sali rozprawy.

§ 2. Zezwalając oskarżonemu na powrót, przewodniczący niezwłocznie

informuje go o przebiegu rozprawy w czasie jego nieobecności oraz umożliwia mu

złożenie wyjaśnień co do przeprowadzonych w czasie jego nieobecności dowodów.

Art. 376. § 1. Jeżeli oskarżony, którego obecność na rozprawie jest

obowiązkowa, złożył już wyjaśnienia i opuścił salę rozprawy bez zezwolenia

przewodniczącego, sąd może prowadzić rozprawę w dalszym ciągu pomimo

2017-08-09

©Telksinoe s. 140/306

nieobecności oskarżonego. Sąd zarządza zatrzymanie i przymusowe

doprowadzenie oskarżonego, jeżeli uznaje jego obecność za niezbędną. Na

postanowienie w przedmiocie zatrzymania i przymusowego doprowadzenia

przysługuje zażalenie do innego równorzędnego składu tego sądu.

§ 2. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli oskarżony, którego obecność

na rozprawie jest obowiązkowa, po złożeniu wyjaśnień, zawiadomiony o terminie

rozprawy odroczonej lub przerwanej nie stawił się na tę rozprawę bez

usprawiedliwienia.

§ 3. Jeżeli na rozprawę odroczoną lub przerwaną nie stawił się

współoskarżony, który usprawiedliwił swoje niestawiennictwo, sąd może

prowadzić rozprawę w zakresie niedotyczącym bezpośrednio nieobecnego

oskarżonego, jeżeli nie ograniczy to jego prawa do obrony.

Art. 377. § 1. Jeżeli oskarżony wprawił się ze swej winy w stan powodujący

niezdolność do udziału w rozprawie lub w posiedzeniu, w których jego udział jest

obowiązkowy, sąd może postanowić o prowadzeniu postępowania pomimo jego

nieobecności, nawet jeżeli nie złożył jeszcze wyjaśnień.

§ 2. Przed wydaniem postanowienia, o którym mowa w § 1, sąd zapoznaje się

ze świadectwem lekarza, który stwierdził stan takiej niezdolności, lub przesłuchuje

go w charakterze biegłego. Stan powodujący niezdolność oskarżonego do udziału

w rozprawie można stwierdzić także na podstawie badania niepołączonego z

naruszeniem integralności ciała, przeprowadzonego za pomocą stosownego

urządzenia.

§ 3. Jeżeli oskarżony, którego obecność na rozprawie jest obowiązkowa,

zawiadomiony o terminie rozprawy oświadcza, że nie weźmie udziału w rozprawie,

uniemożliwia doprowadzenie go na rozprawę albo zawiadomiony o niej osobiście

nie stawia się na rozprawę bez usprawiedliwienia, sąd może prowadzić

postępowanie bez jego udziału; sąd może jednak zarządzić zatrzymanie i

przymusowe doprowadzenie oskarżonego. Na postanowienie w przedmiocie

zatrzymania i przymusowego doprowadzenia przysługuje zażalenie do innego

równorzędnego składu tego sądu.

§ 4. Jeżeli oskarżony nie złożył jeszcze wyjaśnień przed sądem, można

zastosować art. 396 § 2 lub uznać za wystarczające odczytanie jego poprzednio

2017-08-09

©Telksinoe s. 141/306

złożonych wyjaśnień. Przesłuchania oskarżonego można dokonać z

wykorzystaniem środków, o których mowa w art. 177 § 1a.

Art. 378. § 1. Jeżeli w sprawie, w której oskarżony musi mieć obrońcę i

korzysta z obrony z wyboru, obrońca lub oskarżony wypowiada stosunek obrończy,

sąd, prezes sądu lub referendarz sądowy ustanawia obrońcę z urzędu, o ile

oskarżony nie powołał obrońcy z wyboru. W razie potrzeby rozprawę przerywa się

lub odracza.

§ 2. W sprawie, w której oskarżony korzysta z obrońcy z urzędu, sąd na

uzasadniony wniosek obrońcy lub oskarżonego zwalnia obrońcę z jego

obowiązków i wyznacza oskarżonemu innego obrońcę z urzędu.

§ 3. W wypadkach określonych w § 1 i 2 sąd podejmuje zarazem decyzję, czy

dotychczasowy obrońca może bez uszczerbku dla prawa oskarżonego do obrony

pełnić obowiązki do czasu podjęcia obrony przez nowego obrońcę.

Art. 379. § 1. Gdy sąd wchodzi na salę lub ją opuszcza, wszyscy obecni

wstają.

§ 2. Wstaje również każda osoba, do której sąd się zwraca lub która do sądu

przemawia, chyba że przewodniczący zwolni ją od tego obowiązku.

Art. 380. Przepisy dotyczące oskarżonego stosuje się odpowiednio do osoby,

której prokurator zarzuca popełnienie czynu zabronionego w stanie

niepoczytalności i wnosi o umorzenie postępowania oraz o zastosowanie wobec

niej środków zabezpieczających.

Rozdział 44

Rozpoczęcie rozprawy głównej

Art. 381. Rozprawę główną rozpoczyna wywołanie sprawy. Następnie

przewodniczący sprawdza, czy wszyscy wezwani stawili się oraz czy nie ma

przeszkód do rozpoznania sprawy.

Art. 382. W razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżonego,

którego obecność jest obowiązkowa, przewodniczący zarządza jego

natychmiastowe zatrzymanie i doprowadzenie lub przerywa w tym celu rozprawę

albo też sąd ją odracza. Przepis art. 376 § 1 zdanie trzecie stosuje się.

Art. 383. (uchylony)

2017-08-09

©Telksinoe s. 142/306

Art. 384. § 1. Po sprawdzeniu obecności przewodniczący zarządza

opuszczenie sali rozpraw przez świadków. Biegli pozostają na sali, jeżeli

przewodniczący nie zarządzi inaczej.

§ 2. Pokrzywdzony ma prawo wziąć udział w rozprawie, jeżeli się stawi, i

pozostać na sali, choćby miał składać zeznania jako świadek. W tym wypadku sąd

przesłuchuje go w pierwszej kolejności.

§ 3. Uznając to za celowe sąd może zobowiązać pokrzywdzonego do

obecności na rozprawie lub jej części.

§ 4. (uchylony)

Rozdział 45

Przewód sądowy

Art. 385. § 1. Przewód sądowy rozpoczyna się od zwięzłego przedstawienia

przez oskarżyciela zarzutów oskarżenia.

§ 1a. Jeżeli w rozprawie nie bierze udziału oskarżyciel, przewodniczący

dokonuje zwięzłego przedstawienia zarzutów oskarżenia.

§ 2. Jeśli wniesiono odpowiedź na akt oskarżenia, przewodniczący informuje

o jej treści.

Art. 386. § 1. Jeżeli oskarżony bierze udział w rozprawie głównej,

przewodniczący, po przedstawieniu zarzutów oskarżenia, poucza go o prawie

składania wyjaśnień, odmowy wyjaśnień lub odpowiedzi na pytania, składania

wniosków dowodowych i konsekwencjach nieskorzystania z tego uprawnienia oraz

o treści przepisów art. 100 § 3 i 4, art. 376, art. 377, art. 419 § 1 i art. 422, po czym

pyta go, czy przyznaje się do zarzucanego mu czynu oraz czy chce złożyć

wyjaśnienia i jakie.

§ 2. Po przesłuchaniu oskarżonego przewodniczący poucza go o prawie

zadawania pytań osobom przesłuchiwanym oraz składania wyjaśnień co do

każdego dowodu.

§ 3. Przepisy § 1 i 2 stosuje się odpowiednio do oskarżonego, który stawi się

po raz pierwszy na kolejnej rozprawie głównej.

Art. 387. § 1. Do chwili zakończenia pierwszego przesłuchania wszystkich

oskarżonych na rozprawie głównej oskarżony, któremu zarzucono przestępstwo

zagrożone karą nieprzekraczającą 15 lat pozbawienia wolności, może złożyć

2017-08-09

©Telksinoe s. 143/306

wniosek o wydanie wyroku skazującego i wymierzenie mu określonej kary lub

środka karnego, orzeczenie przepadku lub środka kompensacyjnego bez

przeprowadzania postępowania dowodowego. Wniosek może również dotyczyć

wydania określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie poniesienia kosztów procesu.

Jeżeli oskarżony nie ma obrońcy z wyboru, sąd może, na jego wniosek, wyznaczyć

mu obrońcę z urzędu.

§ 1a. Przed uwzględnieniem wniosku o wydanie wyroku skazującego sąd

poucza oskarżonego o treści art. 447 § 5.

§ 2. Sąd może uwzględnić wniosek o wydanie wyroku skazującego, gdy

okoliczności popełnienia przestępstwa i wina nie budzą wątpliwości, a cele

postępowania zostaną osiągnięte mimo nieprzeprowadzenia rozprawy w całości;

uwzględnienie wniosku jest możliwe jedynie wówczas, gdy nie sprzeciwia się temu

prokurator, a także pokrzywdzony należycie powiadomiony o terminie rozprawy

oraz pouczony o możliwości zgłoszenia przez oskarżonego takiego wniosku.

§ 3. Sąd może uzależnić uwzględnienie wniosku oskarżonego od dokonania

w nim wskazanej przez siebie zmiany. Przepis art. 341 § 3 stosuje się odpowiednio.

§ 4. (uchylony)

§ 5. Przychylając się do wniosku, sąd może uznać za ujawnione dowody

wymienione w akcie oskarżenia lub dokumenty przedłożone przez stronę.

Art. 388. Za zgodą obecnych stron sąd może przeprowadzić postępowanie

dowodowe tylko częściowo, jeżeli wyjaśnienia oskarżonego przyznającego się do

winy nie budzą wątpliwości.

Art. 389. § 1. Jeżeli oskarżony nie stawił się na rozprawę, odmawia wyjaśnień

lub wyjaśnia odmiennie niż poprzednio albo oświadcza, że pewnych okoliczności

nie pamięta, wolno na rozprawie odczytywać tylko w odpowiednim zakresie

protokoły jego wyjaśnień złożonych poprzednio w charakterze oskarżonego w tej

lub innej sprawie w postępowaniu przygotowawczym lub przed sądem albo w

innym postępowaniu przewidzianym przez ustawę.

§ 2. Po odczytaniu protokołu przewodniczący zwraca się do oskarżonego o

wypowiedzenie się co do jego treści i o wyjaśnienie zachodzących sprzeczności.

§ 3. Wolno na rozprawie odczytać wyjaśnienia współoskarżonego, który

zmarł.

2017-08-09

©Telksinoe s. 144/306

Art. 390. § 1. Oskarżony ma prawo być obecny przy wszystkich czynnościach

postępowania dowodowego.

§ 2. W wyjątkowych wypadkach, gdy należy się obawiać, że obecność

oskarżonego mogłaby oddziaływać krępująco na wyjaśnienia współoskarżonego

albo na zeznania świadka lub biegłego, przewodniczący może zarządzić, aby na

czas przesłuchania danej osoby oskarżony opuścił salę sądową. Przepis art. 375 § 2

stosuje się odpowiednio.

§ 3. W wypadkach przewidzianych w § 2 przewodniczący może również

przeprowadzić przesłuchanie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających

przeprowadzenie tej czynności na odległość z jednoczesnym bezpośrednim

przekazem obrazu i dźwięku. W miejscu składania wyjaśnień lub zeznań

w czynności bierze udział referendarz sądowy, asystent sędziego lub urzędnik

sądowy.

Art. 391. § 1. Jeżeli świadek bezpodstawnie odmawia zeznań, zeznaje

odmiennie niż poprzednio albo oświadczy, że pewnych okoliczności nie pamięta,

albo przebywa za granicą lub nie można mu było doręczyć wezwania, albo nie

stawił się z powodu niedających się usunąć przeszkód lub przewodniczący

zaniechał wezwania świadka na podstawie art. 333 § 2, a także wtedy, gdy świadek

zmarł, wolno odczytywać w odpowiednim zakresie protokoły złożonych

poprzednio przez niego zeznań w postępowaniu przygotowawczym lub przed

sądem w tej lub innej sprawie albo w innym postępowaniu przewidzianym przez

ustawę.

§ 1a. (uchylony)

§ 1b. (uchylony)

§ 1c. (uchylony)

§ 1d. (uchylony)

§ 2. W warunkach określonych w § 1, a także w wypadku określonym w art.

182 § 3, wolno również odczytywać na rozprawie protokoły złożonych poprzednio

przez świadka wyjaśnień w charakterze oskarżonego.

§ 3. Przepis art. 389 § 2 stosuje się odpowiednio.

Art. 392. § 1. Wolno odczytywać na rozprawie głównej protokoły

przesłuchania świadków i oskarżonych, sporządzone w postępowaniu

2017-08-09

©Telksinoe s. 145/306

przygotowawczym lub przed sądem albo w innym postępowaniu przewidzianym

przez ustawę, gdy bezpośrednie przeprowadzenie dowodu nie jest niezbędne,

a żadna z obecnych stron temu się nie sprzeciwia.

§ 2. Sprzeciw strony, której zeznania lub wyjaśnienia nie dotyczą, nie stoi na

przeszkodzie odczytaniu protokołu.

Art. 393. § 1. Wolno odczytywać na rozprawie protokoły oględzin,

przeszukania i zatrzymania rzeczy, opinie biegłych, instytutów, zakładów lub

instytucji, dane o karalności, wyniki wywiadu środowiskowego oraz wszelkie

dokumenty urzędowe złożone w postępowaniu przygotowawczym lub sądowym

albo w innym postępowaniu przewidzianym przez ustawę. Nie wolno jednak

odczytywać notatek dotyczących czynności, z których wymagane jest sporządzenie

protokołu.

§ 2. Wolno również odczytywać zawiadomienie o przestępstwie, chyba że

zostało złożone do protokołu, o którym mowa w art. 304a.

§ 3. Mogą być odczytywane na rozprawie wszelkie dokumenty prywatne,

powstałe poza postępowaniem karnym, w szczególności oświadczenia, publikacje,

listy oraz notatki.

§ 4. Wolno odczytywać na rozprawie protokoły zeznań świadka

przesłuchanego w warunkach określonych w art. 184. Rozprawa jest wówczas

niejawna; przepisu art. 361 § 1 nie stosuje się.

Art. 393a. W warunkach określonych w art. 389 § 1 i 3, art. 391 § 1 i 2, art.

392 i art. 393 wolno również odczytywać lub odtwarzać zapisy, o których mowa w

art. 145 § 1 i art. 147 § 1–2b.

Art. 394. § 1. Dane dotyczące osoby oskarżonego oraz wyniki wywiadu

środowiskowego uznaje się za ujawnione bez odczytywania. Należy je jednak

odczytać na żądanie oskarżonego lub obrońcy.

§ 1a. (uchylony)

§ 2. Protokoły i dokumenty podlegające odczytaniu na rozprawie można

uznać bez ich odczytania za ujawnione w całości lub w części. Należy jednak je

odczytać, jeżeli wnosi o to strona, która nie miała możliwości zapoznania się z ich

treścią. Przepis art. 392 § 2 stosuje się odpowiednio.

2017-08-09

©Telksinoe s. 146/306

Art. 395. Jeżeli nie stoją temu na przeszkodzie właściwości dowodów

rzeczowych, sprowadza się je na salę rozpraw i udostępnia stronom, a w razie

potrzeby – świadkom i biegłym.

Art. 396. § 1. Jeżeli zapoznanie się z dowodem rzeczowym lub

przeprowadzenie oględzin przez pełny skład sądu napotyka znaczne trudności albo

jeżeli strony wyrażają na to zgodę, sąd wyznacza do tej czynności sędziego ze

swego składu albo sąd wezwany.

§ 2. Sąd może zlecić przesłuchanie świadka sędziemu wyznaczonemu ze

swego składu lub sądowi wezwanemu, w którego okręgu świadek przebywa, jeżeli

świadek nie stawił się z powodu przeszkód zbyt trudnych do usunięcia.

§ 3. W czynnościach wskazanych w § 1 i 2 mają prawo brać udział strony,

obrońcy i pełnomocnicy. Oskarżonego pozbawionego wolności sprowadza się

tylko wtedy, gdy sąd uzna to za konieczne.

§ 4. Sędzia wyznaczony lub sąd wezwany może przeprowadzić także inny

dowód, którego potrzeba wyłoni się w toku czynności wskazanej w § 1 lub 2.

Art. 396a. § 1. Jeżeli dopiero w toku rozprawy ujawnią się istotne braki

postępowania przygotowawczego, a ich usunięcie przez sąd uniemożliwiałoby

wydanie prawidłowego orzeczenia w rozsądnym terminie, zaś przeszkód tych nie

można usunąć, stosując przepis art. 396, sąd może przerwać albo odroczyć

rozprawę, zakreślając oskarżycielowi publicznemu termin do przedstawienia

dowodów, których przeprowadzenie pozwoliłoby na usunięcie dostrzeżonych

braków.

§ 2. Oskarżyciel publiczny w celu zebrania dowodów, o których mowa w § 1,

może przedsięwziąć osobiście, a prokurator także zlecić Policji dokonanie

niezbędnych czynności dowodowych.

§ 3. Oskarżyciel publiczny w wypadku niemożności dotrzymania

zakreślonego terminu może zwrócić się do sądu o jego przedłużenie.

§ 4. Jeżeli oskarżyciel publiczny w wyznaczonym terminie nie przedstawi

stosownych dowodów, sąd rozstrzyga na korzyść oskarżonego wątpliwości

wynikające z nieprzeprowadzenia tych dowodów

Art. 397. (uchylony)

2017-08-09

©Telksinoe s. 147/306

Art. 398. § 1. Jeżeli na podstawie okoliczności, które wyszły na jaw w toku

rozprawy, oskarżyciel zarzucił oskarżonemu inny czyn oprócz objętego aktem

oskarżenia, sąd może za zgodą oskarżonego rozpoznać nowe oskarżenie na tej

samej rozprawie, chyba że zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania

przygotowawczego co do nowego czynu.

§ 2. W razie odroczenia rozprawy oskarżyciel wnosi nowy lub dodatkowy akt

oskarżenia.

Art. 399. § 1. Jeżeli w toku rozprawy okaże się, że nie wychodząc poza

granice oskarżenia można czyn zakwalifikować według innego przepisu prawnego,

sąd uprzedza o tym obecne na rozprawie strony.

§ 2. Na wniosek oskarżonego można przerwać rozprawę w celu umożliwienia

mu przygotowania się do obrony.

Art. 400. § 1. Jeżeli po rozpoczęciu przewodu sądowego ujawni się, że czyn

oskarżonego stanowi wykroczenie, sąd, nie przekazując sprawy właściwemu

sądowi, rozpoznaje ją w tym samym składzie, stosując w dalszym jej toku, przepisy

Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

§ 2. Przepis § 1 stosuje się również w sprawach o wykroczenia popełnione

przez żołnierzy w czynnej służbie wojskowej, z wyjątkiem terytorialnej służby

wojskowej pełnionej dyspozycyjnie.

Art. 401. § 1. Przewodniczący może przerwać rozprawę główną w celu

przygotowania przez strony wniosków dowodowych lub sprowadzenia dowodu

albo dla wypoczynku lub z innej ważnej przyczyny.

§ 2. Każdorazowa przerwa w rozprawie może trwać nie dłużej niż 35 dni.

Art. 402. § 1. Jeżeli przewodniczący, zarządzając przerwę, oznaczy

jednocześnie czas i miejsce dalszego ciągu rozprawy, osoby obecne na rozprawie

przerwanej, których obecność była obowiązkowa, są obowiązane stawić się w

nowym terminie bez wezwania. Przepis art. 285 stosuje się odpowiednio. Osoby

uprawnione do stawiennictwa nie muszą być zawiadamiane o nowym terminie,

nawet jeśli nie uczestniczyły w rozprawie przerwanej.

§ 1a. Oskarżonego, którego obecność jest obowiązkowa, nie wzywa się w

sytuacjach określonych w art. 376 lub art. 377, jeżeli okres przerwy uniemożliwia

jego wezwanie oraz stawienie się na rozprawę po przerwie.

2017-08-09

©Telksinoe s. 148/306

§ 2. Rozprawę przerwaną prowadzi się po przerwie w dalszym ciągu, a od

początku – jeżeli skład sądu uległ zmianie albo sąd uzna to za konieczne.

§ 3. W razie przekroczenia terminu przerwy rozprawę uważa się za

odroczoną.

Art. 403. Orzeczenia zapadające w czasie przerwy w rozprawie wydaje się w

składzie rozpoznającym sprawę, a w wypadku niemożności jego utworzenia – w

takim samym składzie.

Art. 404. § 1. Sąd może odroczyć rozprawę tylko wtedy, gdy zarządzenie

przerwy nie byłoby wystarczające.

§ 2. Rozprawę odroczoną prowadzi się w nowym terminie od początku. Sąd

może wyjątkowo prowadzić rozprawę odroczoną w dalszym ciągu, chyba że skład

sądu uległ zmianie.

§ 3. W wypadku podjęcia postępowania zawieszonego przepis § 2 stosuje się

odpowiednio.

Art. 404a. (uchylony)

Art. 405. Po przeprowadzeniu dowodów dopuszczonych w sprawie

przewodniczący zapytuje strony, czy wnoszą o uzupełnienie postępowania

dowodowego i w razie odpowiedzi przeczącej – zamyka przewód sądowy.

Rozdział 46

Głosy końcowe

Art. 406. § 1. Po zamknięciu przewodu sądowego przewodniczący udziela

głosu stronom, ich przedstawicielom oraz przedstawicielowi społecznemu. Głos

zabierają w następującej kolejności: oskarżyciel publiczny, oskarżyciel posiłkowy,

oskarżyciel prywatny, przedstawiciel społeczny, obrońca oskarżonego i oskarżony.

Przedstawiciele procesowi stron zabierają głos przed stronami.

§ 2. Jeżeli oskarżyciel ponownie zabiera głos, należy również udzielić głosu

obrońcy i oskarżonemu.

Art. 407. (uchylony)

2017-08-09

©Telksinoe s. 149/306

Rozdział 47

Wyrokowanie

Art. 408. Po wysłuchaniu głosów końcowych sąd niezwłocznie przystępuje

do narady.

Art. 409. Sąd aż do ogłoszenia wyroku może wznowić przewód sądowy,

zwłaszcza w wypadku przewidzianym w art. 399, albo też udzielić dodatkowego

głosu uczestnikom postępowania, o których mowa w art. 406 § 1.

Art. 410. Podstawę wyroku może stanowić tylko całokształt okoliczności

ujawnionych w toku rozprawy głównej.

Art. 411. § 1. W sprawie zawiłej albo z innych ważnych powodów sąd może

odroczyć wydanie wyroku na czas nieprzekraczający 14 dni.

§ 2. W razie przekroczenia tego terminu rozprawę prowadzi się od początku.

§ 3. W postanowieniu o odroczeniu wydania wyroku należy wskazać czas i

miejsce jego ogłoszenia.

Art. 412. Niezwłocznie po ukończeniu głosowania sąd sporządza wyrok na

piśmie.

Art. 413. § 1. Każdy wyrok powinien zawierać:

1) oznaczenie sądu, który go wydał, oraz sędziów, ławników, oskarżycieli i

protokolanta;

2) datę oraz miejsce rozpoznania sprawy i wydania wyroku;

3) imię, nazwisko oraz inne dane określające tożsamość oskarżonego;

4) przytoczenie opisu i kwalifikacji prawnej czynu, którego popełnienie

oskarżyciel zarzucił oskarżonemu;

5) rozstrzygnięcie sądu;

6) wskazanie zastosowanych przepisów ustawy karnej.

§ 2. Wyrok skazujący powinien ponadto zawierać:

1) dokładne określenie przypisanego oskarżonemu czynu oraz jego kwalifikację

prawną;

2) rozstrzygnięcia co do kary i środków karnych, środków kompensacyjnych i

przepadku, a w razie potrzeby – co do zaliczenia na ich poczet okresów

wskazanych w art. 63 Kodeksu karnego.

2017-08-09

©Telksinoe s. 150/306

Art. 414. § 1. W razie stwierdzenia po rozpoczęciu przewodu sądowego

okoliczności wyłączającej ściganie lub danych przemawiających za warunkowym

umorzeniem postępowania, sąd wyrokiem umarza postępowanie albo umarza je

warunkowo. Jednakże w razie stwierdzenia okoliczności wymienionych w art. 17

§ 1 pkt 1 i 2 sąd wydaje wyrok uniewinniający, chyba że sprawca w chwili czynu

był niepoczytalny.

§ 2. Umarzając postępowanie sąd stosuje odpowiednio art. 322 § 2 i 3, art. 323

§ 1 i 2 oraz art. 340 § 2 i 3.

§ 3. Sąd stosuje środek zabezpieczający wskazany w art. 93a § 2 Kodeksu

karnego, w art. 22 § 3 pkt 5 i 6 Kodeksu karnego skarbowego lub orzeka przepadek

przedmiotów wskazany w art. 45a Kodeksu karnego, jeżeli wyniki przewodu

sądowego to uzasadniają, a umorzenie następuje z powodu niepoczytalności

sprawcy w chwili popełnienia czynu.

§ 4. Umarzając postępowanie warunkowo, sąd stosuje odpowiednio art. 341.

§ 5. Przewidując możliwość warunkowego umorzenia postępowania albo

możliwość orzeczenia kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, sąd może

wznowić przewód sądowy celem odpowiedniego zastosowania art. 341 § 3;

wówczas sąd może zarządzić przerwę.

Art. 415. § 1. W razie skazania oskarżonego lub warunkowego umorzenia

postępowania w wypadkach wskazanych w ustawie sąd orzeka nawiązkę na rzecz

pokrzywdzonego, obowiązek naprawienia, w całości lub w części, szkody lub

zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Nawiązki na rzecz pokrzywdzonego,

obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę nie

orzeka się, jeżeli roszczenie wynikające z popełnienia przestępstwa jest

przedmiotem innego postępowania albo o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono.

§ 2. Jeżeli orzeczony obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za

doznaną krzywdę albo nawiązka orzeczona na rzecz pokrzywdzonego nie

pokrywają całej szkody lub nie stanowią pełnego zadośćuczynienia za doznaną

krzywdę, pokrzywdzony może dochodzić dodatkowych roszczeń w postępowaniu

cywilnym.

Art. 415a. § 1. W razie skazania oskarżonego lub warunkowego umorzenia

postępowania sąd uwzględnia wniosek prokuratora, o którym mowa w art. 91a.

2017-08-09

©Telksinoe s. 151/306

Wniosku nie uwzględnia się, jeżeli roszczenie o zwrot korzyści majątkowej lub

przepadek świadczenia jest przedmiotem innego postępowania albo o roszczeniu

tym prawomocnie orzeczono.

§ 2. Orzeczenie w przedmiocie wniosku nie wyłącza możliwości dochodzenia

roszczeń w postępowaniu cywilnym w zakresie nieuwzględnionym w tym

orzeczeniu.

Art. 416. (uchylony)

Art. 417. Zaliczeniu na poczet orzeczonej kary podlega również okres

tymczasowego aresztowania odbytego przez oskarżonego w innej sprawie, w której

postępowanie toczyło się równocześnie, a zapadł w niej prawomocny wyrok

uniewinniający, umorzono postępowanie albo odstąpiono od wymierzenia kary.

Art. 418. § 1. Po podpisaniu wyroku przewodniczący ogłasza go publicznie;

w czasie ogłaszania wyroku wszyscy obecni, z wyjątkiem sądu, stoją.

§ 1a. Ogłaszając wyrok można pominąć treść zarzutów oskarżenia.

§ 2. Zgłoszenie zdania odrębnego podaje się do wiadomości, a jeżeli członek

składu orzekającego, który zgłosił zdanie odrębne, wyraził na to zgodę, także jego

nazwisko.

§ 3. Po ogłoszeniu przewodniczący lub jeden z członków składu orzekającego

podaje ustnie najważniejsze powody wyroku.

Art. 418a. W wypadku wyrokowania na posiedzeniu odbywającym się z

wyłączeniem jawności treść wyroku udostępnia się publicznie przez złożenie jego

odpisu na okres 7 dni w sekretariacie sądu, o czym należy uczynić wzmiankę w

protokole lub notatce urzędowej z posiedzenia.

Art. 419. § 1. Niestawiennictwo stron, ich obrońców i pełnomocników nie

stoi na przeszkodzie ogłoszeniu wyroku.

§ 2. (uchylony)

Art. 420. § 1. Jeżeli wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia co do przepadku,

zaliczenia tymczasowego aresztowania, zatrzymania lub środków

zapobiegawczych wymienionych w art. 276 albo dowodów rzeczowych, sąd orzeka

o tym postanowieniem na posiedzeniu.

2017-08-09

©Telksinoe s. 152/306

§ 2. Jeżeli sąd nieprawidłowo zaliczył okres tymczasowego aresztowania na

poczet orzeczonej kary, stosuje się odpowiednio przepis § 1.

§ 3. Strony mają prawo wziąć udział w tym posiedzeniu. Oskarżonego

aresztowanego sprowadza się na posiedzenie tylko wtedy, gdy prezes sądu lub sąd

uzna to za konieczne.

§ 4. Na postanowienia, o których mowa w § 1 i § 2, przysługuje zażalenie.

Art. 421. Osobie niebędącej oskarżonym, która zgłasza roszczenie do mienia

objętego przepadkiem przedmiotów, przysługuje prawo dochodzenia swych

roszczeń tylko w drodze postępowania cywilnego.

Art. 422. § 1. W terminie zawitym 7 dni od daty ogłoszenia wyroku, strona,

a w wypadku wyroku warunkowo umarzającego postępowanie, wydanego na

posiedzeniu, także pokrzywdzony, mogą złożyć wniosek o sporządzenie na piśmie

i doręczenie uzasadnienia wyroku. Sporządzenie uzasadnienia z urzędu nie zwalnia

strony oraz pokrzywdzonego od złożenia wniosku o doręczenie uzasadnienia.

Wniosek składa się na piśmie.

§ 1a. Wniosek, o którym mowa w § 1, może również złożyć podmiot

zobowiązany określony w art. 91a. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio.

§ 2. We wniosku należy wskazać, czy dotyczy całości wyroku czy też

niektórych czynów, których popełnienie oskarżyciel zarzucił oskarżonemu, bądź

też jedynie rozstrzygnięcia o karze i o innych konsekwencjach prawnych czynu.

Wniosek niepochodzący od oskarżonego powinien również wskazywać tego z

oskarżonych, którego dotyczy.

§ 2a. Dla oskarżonego pozbawionego wolności, który nie ma obrońcy i –

pomimo złożenia wniosku o doprowadzenie go na termin rozprawy, na którym

ogłoszono wyrok – nie był obecny podczas ogłoszenia wyroku, termin wymieniony

w § 1 biegnie od daty doręczenia mu wyroku.

§ 3. Prezes sądu odmawia przyjęcia wniosku złożonego przez osobę

nieuprawnioną, po terminie lub jeżeli zachodzą okoliczności, o których mowa w

art. 120 § 2. Na zarządzenie przysługuje zażalenie.

§ 4. Zarządzenie, o którym mowa w § 3, może wydać również referendarz

sądowy.

2017-08-09

©Telksinoe s. 153/306

Art. 423. § 1. Uzasadnienie wyroku powinno być sporządzone w ciągu 14 dni

od daty złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, a w wypadku sporządzenia

uzasadnienia z urzędu – od daty ogłoszenia wyroku; w sprawie zawiłej, w razie

niemożności sporządzenia uzasadnienia w terminie, prezes sądu może przedłużyć

ten termin na czas oznaczony.

§ 1a. W wypadku złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku w części

odnoszącej się do niektórych czynów, których popełnienie oskarżyciel zarzucił

oskarżonemu, bądź też jedynie do rozstrzygnięcia o karze i o innych

konsekwencjach prawnych czynu lub w części odnoszącej się do niektórych

oskarżonych sąd może ograniczyć zakres uzasadnienia do tych tylko części wyroku,

których wniosek dotyczy.

§ 2. Wyrok z uzasadnieniem doręcza się temu, kto złożył wniosek na

podstawie art. 422. Przepis art. 100 § 7 stosuje się odpowiednio.

Art. 424. § 1. Uzasadnienie powinno zawierać zwięzłe:

1) wskazanie, jakie fakty sąd uznał za udowodnione lub nieudowodnione, na

jakich w tej mierze oparł się dowodach i dlaczego nie uznał dowodów

przeciwnych;

2) wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku.

§ 2. W uzasadnieniu wyroku należy ponadto przytoczyć okoliczności, które

sąd miał na względzie przy wymiarze kary, a zwłaszcza przy zastosowaniu

nadzwyczajnego złagodzenia kary, środków zabezpieczających oraz przy innych

rozstrzygnięciach zawartych w wyroku.

§ 3. W wypadku złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku jedynie co do

rozstrzygnięcia o karze i o innych konsekwencjach prawnych czynu albo o

uzasadnienie wyroku wydanego w trybie art. 343, art. 343a lub art. 387

uzasadnienie powinno zawierać co najmniej wyjaśnienie podstawy prawnej tego

wyroku oraz wskazanych rozstrzygnięć.

2017-08-09

©Telksinoe s. 154/306

DZIAŁ IX

Postępowanie odwoławcze

Rozdział 48

Przepisy ogólne

Art. 425. § 1. Od orzeczenia wydanego w pierwszej instancji przysługuje

środek odwoławczy stronom oraz innym osobom wskazanym w przepisach ustawy.

§ 2. Orzeczenie można zaskarżyć w całości lub w części. Można także

zaskarżyć brak określonego rozstrzygnięcia. Przedmiotem zaskarżenia może być

również samo uzasadnienie orzeczenia.

§ 3. Odwołujący się może skarżyć jedynie rozstrzygnięcia lub ustalenia

naruszające jego prawa lub szkodzące jego interesom. Ograniczenie to nie dotyczy

oskarżyciela publicznego.

§ 4. Oskarżyciel publiczny ma prawo wnieść środek odwoławczy także na

korzyść oskarżonego.

Art. 426. § 1. Od orzeczeń sądu odwoławczego oraz od orzeczeń wydanych

przez Sąd Najwyższy nie przysługuje środek odwoławczy, chyba że ustawa stanowi

inaczej.

§ 2. Od postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania

wydanego na skutek zażalenia, a także od wydanego w toku postępowania

odwoławczego postanowienia o przeprowadzeniu obserwacji, zastosowaniu środka

zapobiegawczego, nałożeniu kary porządkowej oraz w przedmiocie kosztów

procesu, o których po raz pierwszy orzekał sąd odwoławczy, przysługuje zażalenie

do innego równorzędnego składu sądu odwoławczego. Jeżeli zaskarżone

postanowienie wydał sąd w składzie jednego sędziego, zażalenie rozpoznaje sąd

odwoławczy w składzie trzech sędziów.

Art. 427. § 1. Odwołujący się powinien wskazać zaskarżone rozstrzygnięcie

lub ustalenie, a także podać, czego się domaga.

§ 2. Jeżeli środek odwoławczy pochodzi od oskarżyciela publicznego,

obrońcy lub pełnomocnika, powinien ponadto zawierać wskazanie zarzutów

stawianych rozstrzygnięciu oraz uzasadnienie.

2017-08-09

©Telksinoe s. 155/306

§ 3. Odwołujący się może również wskazać nowe fakty lub dowody, jeżeli nie

mógł powołać ich w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji.

§ 4. (uchylony)

§ 5. (uchylony)

Art. 428. § 1. Środek odwoławczy wnosi się na piśmie do sądu, który wydał

zaskarżone orzeczenie.

§ 2. Strona może złożyć pisemną odpowiedź na środek odwoławczy.

Art. 429. § 1. Prezes sądu pierwszej instancji odmawia przyjęcia środka

odwoławczego, jeżeli wniesiony został po terminie lub przez osobę nieuprawnioną

albo jest niedopuszczalny z mocy ustawy.

§ 2. Na zarządzenie odmawiające przyjęcia środka odwoławczego na

podstawie § 1 lub art. 120 § 2 przysługuje zażalenie.

Art. 430. § 1. Sąd odwoławczy pozostawia bez rozpoznania przyjęty środek

odwoławczy, jeżeli zachodzą okoliczności określone w art. 429 § 1 albo jeżeli

przyjęcie tego środka nastąpiło na skutek niezasadnego przywrócenia terminu.

§ 2. Na postanowienie przysługuje zażalenie do innego równorzędnego składu

sądu odwoławczego, chyba że zostało wydane przez Sąd Najwyższy.

Art. 431. § 1. Środek odwoławczy można cofnąć.

§ 2. Oskarżony może cofnąć wniesiony na jego korzyść środek odwoławczy,

chyba że wniósł go oskarżyciel publiczny lub zachodzi wypadek przewidziany w

art. 79.

§ 3. Środka odwoławczego wniesionego na korzyść oskarżonego nie można

bez jego zgody cofnąć.

Art. 432. Cofnięty środek odwoławczy sąd odwoławczy pozostawia bez

rozpoznania, chyba że zachodzi jedna z przyczyn wymienionych w art. 439 lub art.

440.

Art. 433. § 1. Sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia,

a jeżeli w środku odwoławczym zostały wskazane zarzuty stawiane rozstrzygnięciu

– również w granicach podniesionych zarzutów, uwzględniając treść art. 447 § 1–

3, a w zakresie szerszym w wypadkach wskazanych w art. 435, art. 439 § 1, art.

440 i art. 455.

2017-08-09

©Telksinoe s. 156/306

§ 2. Sąd odwoławczy jest obowiązany rozważyć wszystkie wnioski i zarzuty

wskazane w środku odwoławczym, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Art. 434. § 1. Sąd odwoławczy może orzec na niekorzyść oskarżonego

jedynie:

1) wtedy, gdy wniesiono na jego niekorzyść środek odwoławczy, oraz

2) w granicach zaskarżenia, chyba że ustawa nakazuje wydanie orzeczenia

niezależnie od granic zaskarżenia, oraz

3) w razie stwierdzenia uchybień podniesionych w środku odwoławczym, chyba

że środek odwoławczy nie pochodzi od oskarżyciela publicznego lub

pełnomocnika i nie podniesiono w nim zarzutów albo ustawa nakazuje

wydanie orzeczenia niezależnie od podniesionych zarzutów.

§ 2. Środek odwoławczy wniesiony na niekorzyść oskarżonego może

spowodować orzeczenie także na korzyść oskarżonego, jeżeli zachodzą przesłanki

określone w art. 440 lub art. 455.

§ 3. (uchylony)

§ 4. W przypadku skazania z zastosowaniem art. 60 § 3 lub 4 Kodeksu karnego

lub art. 36 § 3 Kodeksu karnego skarbowego sąd odwoławczy może orzec na

niekorzyść oskarżonego, i to niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych

zarzutów, także wówczas, jeżeli środek odwoławczy wniesiono wyłącznie na

korzyść oskarżonego, który po wydaniu wyroku odwołał lub w istotny sposób

zmienił swoje wyjaśnienia lub zeznania. Nie dotyczy to jednak przypadku

zasadnego podniesienia zarzutu obrazy prawa materialnego lub stwierdzenia przez

sąd odwoławczy okoliczności uzasadniających uchylenie orzeczenia, określonych

w art. 439 § 1.

§ 5. (uchylony)

Art. 435. Sąd odwoławczy uchyla lub zmienia orzeczenie na korzyść

współoskarżonych, choćby nie wnieśli środka odwoławczego, jeżeli je uchylił lub

zmienił na rzecz współoskarżonego, którego środek odwoławczy dotyczył, gdy te

same względy przemawiają za uchyleniem lub zmianą na rzecz tamtych.

Art. 436. Sąd może ograniczyć rozpoznanie środka odwoławczego tylko do

poszczególnych uchybień, podniesionych przez stronę lub podlegających

uwzględnieniu z urzędu, jeżeli rozpoznanie w tym zakresie jest wystarczające do

2017-08-09

©Telksinoe s. 157/306

wydania orzeczenia, a rozpoznanie pozostałych uchybień byłoby przedwczesne lub

bezprzedmiotowe dla dalszego toku postępowania.

Art. 437. § 1. Po rozpoznaniu środka odwoławczego sąd orzeka o utrzymaniu

w mocy, zmianie lub uchyleniu zaskarżonego orzeczenia w całości lub w części.

Dotyczy to odpowiednio rozpoznania środka odwoławczego od uzasadnienia

orzeczenia.

§ 2. Sąd odwoławczy zmienia zaskarżone orzeczenie, orzekając odmiennie co

do istoty, lub uchyla je i umarza postępowanie; w innych wypadkach uchyla

orzeczenie i przekazuje sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego

rozpoznania. Uchylenie orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego

rozpoznania może nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1,

art. 454 lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości.

Art. 438. Orzeczenie ulega uchyleniu lub zmianie w razie stwierdzenia:

1) obrazy przepisów prawa materialnego;

2) obrazy przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść

orzeczenia;

3) błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli

mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia;

4) rażącej niewspółmierności kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego

zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub

innego środka.

Art. 439. § 1. Niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów

oraz wpływu uchybienia na treść orzeczenia sąd odwoławczy na posiedzeniu

uchyla zaskarżone orzeczenie, jeżeli:

1) w wydaniu orzeczenia brała udział osoba nieuprawniona lub niezdolna do

orzekania bądź podlegająca wyłączeniu na podstawie art. 40;

2) sąd był nienależycie obsadzony lub którykolwiek z jego członków nie był

obecny na całej rozprawie;

3) sąd powszechny orzekł w sprawie należącej do właściwości sądu

szczególnego albo sąd szczególny orzekł w sprawie należącej do właściwości

sądu powszechnego;

2017-08-09

©Telksinoe s. 158/306

4) sąd niższego rzędu orzekł w sprawie należącej do właściwości sądu wyższego

rzędu;

5) orzeczono karę, środek karny, środek kompensacyjny lub środek

zabezpieczający nieznane ustawie;

6) zapadło z naruszeniem zasady większości głosów lub nie zostało podpisane

przez którąkolwiek z osób biorących udział w jego wydaniu;

7) zachodzi sprzeczność w treści orzeczenia, uniemożliwiająca jego wykonanie;

8) zostało wydane pomimo to, że postępowanie karne co do tego samego czynu

tej samej osoby zostało już prawomocnie zakończone;

9) zachodzi jedna z okoliczności wyłączających postępowanie, określonych w

art. 17 § 1 pkt 5, 6 i 8–11;

10) oskarżony w postępowaniu sądowym nie miał obrońcy w wypadkach

określonych w art. 79 § 1 i 2 oraz art. 80 lub obrońca nie brał udziału w

czynnościach, w których jego udział był obowiązkowy;

11) sprawę rozpoznano podczas nieobecności oskarżonego, którego obecność

była obowiązkowa.

§ 2. Uchylenie orzeczenia jedynie z powodów określonych w § 1 pkt 9–11

może nastąpić tylko na korzyść oskarżonego.

§ 3. W posiedzeniu mają prawo wziąć udział strony, obrońcy i pełnomocnicy.

Przepis art. 451 stosuje się odpowiednio.

Art. 439a. Orzeczenia w sprawie o wykroczenie nie uchyla się z tego tylko

powodu, że sąd orzekł w postępowaniu karnym zamiast w postępowaniu w

sprawach o wykroczenia.

Art. 440. Jeżeli utrzymanie orzeczenia w mocy byłoby rażąco

niesprawiedliwe, podlega ono niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych

zarzutów zmianie na korzyść oskarżonego albo w sytuacji określonej w art. 437 §

2 zdanie drugie uchyleniu.

Art. 441. § 1. Jeżeli przy rozpoznawaniu środka odwoławczego wyłoni się

zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy, sąd odwoławczy

może odroczyć rozpoznanie sprawy i przekazać zagadnienie do rozstrzygnięcia

Sądowi Najwyższemu.

2017-08-09

©Telksinoe s. 159/306

§ 2. Sąd Najwyższy może przekazać rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego

powiększonemu składowi tego sądu.

§ 3. Uchwała Sądu Najwyższego jest w danej sprawie wiążąca.

§ 4. Prokurator, obrońcy i pełnomocnicy mają prawo wziąć udział w

posiedzeniu.

§ 5. Sąd Najwyższy może przejąć sprawę do swego rozpoznania.

Art. 442. § 1. Sąd, któremu przekazano sprawę do ponownego rozpoznania,

orzeka w granicach, w jakich nastąpiło przekazanie. Uchylenie wyroku tylko w

zakresie rozstrzygnięcia o karze albo innym środku nie stoi na przeszkodzie

uniewinnieniu oskarżonego lub umorzeniu postępowania.

§ 2. W wypadku przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sąd

orzekający w pierwszej instancji, przeprowadzając postępowanie w zakresie

dowodów, które nie miały wpływu na uchylenie wyroku, może poprzestać na ich

ujawnieniu.

§ 3. Zapatrywania prawne i wskazania sądu odwoławczego co do dalszego

postępowania są wiążące dla sądu, któremu sprawę przekazano do ponownego

rozpoznania.

Art. 443. W razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania wolno w

dalszym postępowaniu wydać orzeczenie surowsze niż uchylone tylko wtedy, gdy

orzeczenie to było zaskarżone na niekorzyść oskarżonego albo na korzyść

oskarżonego w warunkach określonych w art. 434 § 4. Nie dotyczy to orzekania o

środkach zabezpieczających wymienionych w art. 93a § 1 Kodeksu karnego.

Rozdział 49

Apelacja

Art. 444. § 1. Od wyroku sądu pierwszej instancji stronom, a

pokrzywdzonemu od wyroku warunkowo umarzającego postępowanie, wydanego

na posiedzeniu przysługuje apelacja.

§ 2. Apelacja przysługuje również podmiotowi zobowiązanemu określonemu

w art. 91a.

Art. 445. § 1. Termin do wniesienia apelacji wynosi 14 dni i biegnie dla

każdego uprawnionego od daty doręczenia mu wyroku z uzasadnieniem.

2017-08-09

©Telksinoe s. 160/306

§ 2. Apelacja wniesiona przed upływem terminu złożenia wniosku o

sporządzenie uzasadnienia wywołuje skutki określone w art. 422 i podlega

rozpoznaniu; apelację taką można uzupełnić w terminie określonym w § 1.

Art. 446. § 1. Apelacja od wyroku sądu okręgowego, która nie pochodzi od

prokuratora, powinna być sporządzona i podpisana przez obrońcę lub

pełnomocnika.

§ 2. Do apelacji dołącza się odpowiednią liczbę odpisów dla stron

przeciwnych; do apelacji wnoszonej do sądu apelacyjnego dołącza się dodatkowo

jeden odpis.

Art. 447. § 1. Apelację co do winy uważa się za zwróconą przeciwko całości

wyroku.

§ 2. Apelację co do kary uważa się za zwróconą przeciwko całości

rozstrzygnięcia o karze i środkach karnych.

§ 3. Apelację co do środka karnego, środka kompensacyjnego albo przepadku

uważa się za zwróconą odpowiednio przeciwko całości rozstrzygnięcia o środkach

karnych albo o środkach kompensacyjnych albo o przepadku.

§ 4. W apelacji można podnosić zarzuty, które nie stanowiły lub nie mogły

stanowić przedmiotu zażalenia.

§ 5. Podstawą apelacji nie mogą być zarzuty określone w art. 438 pkt 3 i 4,

związane z treścią zawartego porozumienia, o którym mowa w art. 343, art. 343a i

art. 387.

Art. 448. § 1. O przyjęciu apelacji zawiadamia się prokuratora oraz obrońców

i pełnomocników, a także strony, po czym akta przekazuje się niezwłocznie sądowi

odwoławczemu.

§ 2. Do zawiadomienia dołącza się odpis apelacji strony przeciwnej, chyba że

w sprawie była wyłączona jawność rozprawy ze względu na ochronę informacji

niejawnych o klauzuli tajności „tajne” lub „ściśle tajne”.

Art. 449. § 1. Sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę na rozprawie, a w

wypadkach przewidzianych przez ustawę – na posiedzeniu.

§ 2. Jeśli postępowanie przygotowawcze zakończyło się w formie

dochodzenia, sąd odwoławczy orzeka na rozprawie jednoosobowo, chyba że prezes

sądu lub sąd postanowi inaczej.

2017-08-09

©Telksinoe s. 161/306

Art. 449a. § 1. Jeżeli jest to niezbędne dla prawidłowego wyrokowania w

sprawie, sąd odwoławczy przed wydaniem orzeczenia może zwrócić akta sprawy

sądowi pierwszej instancji w celu uzupełnienia uzasadnienia zaskarżonego wyroku,

jednocześnie szczegółowo wskazując kwestie, o które należy uzupełnić

uzasadnienie.

§ 2. Do uzupełnienia uzasadnienia stosuje się odpowiednio przepisy

dotyczące sporządzania, doręczania i zaskarżania uzasadnienia wyroku.

Art. 450. § 1. Udział w rozprawie prokuratora, a obrońcy w wypadkach

określonych w art. 79 i art. 80 jest obowiązkowy.

§ 2. Udział w rozprawie innych stron i ich pełnomocników oraz obrońcy w

wypadkach niewymienionych w § 1 jest obowiązkowy wtedy, gdy prezes sądu lub

sąd uzna to za konieczne.

§ 3. Niestawiennictwo należycie zawiadomionych o terminie rozprawy stron,

obrońców lub pełnomocników nie tamuje rozpoznania sprawy, chyba że ich udział

jest obowiązkowy.

Art. 451. Sąd odwoławczy, na wniosek oskarżonego pozbawionego wolności

złożony w terminie 7 dni od daty doręczenia mu zawiadomienia o przyjęciu

apelacji, zarządza sprowadzenie go na rozprawę, chyba że uzna za wystarczającą

obecność obrońcy. Wniosek złożony po terminie podlega rozpoznaniu, jeżeli nie

powoduje to konieczności odroczenia rozprawy. O prawie złożenia wniosku należy

pouczyć oskarżonego. Jeżeli sąd nie zarządza sprowadzenia oskarżonego, który nie

ma obrońcy, sąd, prezes sądu lub referendarz sądowy wyznacza obrońcę z urzędu.

Art. 452. § 1. (uchylony)

§ 2. Sąd odwoławczy oddala wniosek dowodowy, jeżeli przeprowadzenie

dowodu przez ten sąd byłoby niecelowe z przyczyn określonych w art. 437 § 2

zdanie drugie.

Art. 453. § 1. Przewód sądowy w sądzie odwoławczym rozpoczyna ustne

sprawozdanie, w którym sędzia sprawozdawca przedstawia przebieg i wyniki

dotychczasowego postępowania, a w szczególności treść zaskarżonego wyroku

oraz zarzuty i wnioski apelacyjne, jak również kwestie wymagające rozstrzygnięcia

z urzędu. W miarę potrzeby odczytuje się z akt poszczególne ich części.

2017-08-09

©Telksinoe s. 162/306

§ 2. Strony mogą składać wyjaśnienia, oświadczenia i wnioski ustnie lub na

piśmie; złożone na piśmie podlegają odczytaniu, przy czym przepis art. 394 stosuje

się.

§ 3. Przewodniczący udziela głosu uczestnikom postępowania, o których

mowa w art. 406 § 1, w kolejności przez siebie ustalonej, przy czym najpierw

udziela głosu skarżącemu. Oskarżonemu i jego obrońcy nie można odmówić

zabrania głosu po przemówieniach innych uczestników postępowania.

Art. 454. § 1. Sąd odwoławczy nie może skazać oskarżonego, który został

uniewinniony w pierwszej instancji lub co do którego w pierwszej instancji

umorzono lub warunkowo umorzono postępowanie.

§ 2. (uchylony)

§ 3. Sąd odwoławczy nie może zaostrzyć kary przez wymierzenie kary

dożywotniego pozbawienia wolności.

Art. 455. Nie zmieniając ustaleń faktycznych, sąd odwoławczy poprawia

błędną kwalifikację prawną niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych

zarzutów. Poprawienie kwalifikacji prawnej na niekorzyść oskarżonego może

nastąpić tylko wtedy, gdy wniesiono środek odwoławczy na jego niekorzyść.

Art. 455a. Nie można uchylić wyroku z tego powodu, że jego uzasadnienie

nie spełnia wymogów określonych w art. 424.

Art. 456. O utrzymaniu w mocy, uchyleniu lub zmianie wyroku sądu

pierwszej instancji sąd odwoławczy orzeka wyrokiem.

Art. 457. § 1. Uzasadnienie wyroku sporządza się z urzędu w terminie 14 dni.

§ 2. Jeżeli sąd zmienia lub utrzymuje zaskarżony wyrok w mocy, uzasadnienie

sporządza się na wniosek strony, chyba że zostało złożone zdanie odrębne. Przepisy

art. 422 i art. 423 stosuje się odpowiednio.

§ 3. W uzasadnieniu należy podać, czym kierował się sąd wydając wyrok oraz

dlaczego zarzuty i wnioski apelacji sąd uznał za zasadne albo niezasadne.

Art. 458. Przepisy dotyczące postępowania przed sądem pierwszej instancji

stosuje się odpowiednio w postępowaniu przed sądem odwoławczym, chyba że

przepisy niniejszego rozdziału stanowią inaczej.

2017-08-09

©Telksinoe s. 163/306

Rozdział 50

Zażalenie i sprzeciw

Art. 459. § 1. Zażalenie przysługuje na postanowienia sądu zamykające drogę

do wydania wyroku, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 2. Zażalenie przysługuje także na postanowienia co do środka

zabezpieczającego oraz na inne postanowienia w wypadkach przewidzianych w

ustawie.

§ 3. Zażalenie przysługuje stronom, a także osobie, której postanowienie

bezpośrednio dotyczy, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Art. 460. Zażalenie lub sprzeciw wnosi się w terminie 7 dni od daty

ogłoszenia postanowienia, a jeżeli ustawa nakazuje doręczenie postanowienia – od

daty doręczenia. Dotyczy to również zażalenia na zawarte w wyroku

rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów lub opłat; jeżeli jednak odwołujący się

złoży wniosek o sporządzenie na piśmie oraz doręczenie uzasadnienia wyroku,

zażalenie można wnieść w terminie przewidzianym do wniesienia apelacji.

Art. 461. § 1. Do zażalenia na postanowienie kończące postępowanie dołącza

się odpowiednią liczbę odpisów dla osób, których dotyczy zaskarżone

postanowienie. Odpisy te doręcza się tym osobom niezwłocznie.

§ 2. O wniesieniu zażalenia na postanowienie inne niż wymienione w § 1 oraz

sprzeciwu zawiadamia się osoby, których dotyczy zaskarżone postanowienie.

Art. 462. § 1. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, zażalenie nie wstrzymuje

wykonania zaskarżonego postanowienia; sąd jednak, który je wydał, lub sąd

powołany do rozpoznania zażalenia może wstrzymać wykonanie postanowienia.

§ 2. Odmowa wstrzymania nie wymaga uzasadnienia.

Art. 463. § 1. Sąd, na którego postanowienie złożono zażalenie, może je

uwzględnić, jeżeli orzeka w tym samym składzie, w którym wydał zaskarżone

postanowienie; w innych wypadkach prezes sądu przekazuje zażalenie

niezwłocznie, wraz z aktami lub niezbędnymi odpisami z akt sprawy, sądowi

powołanemu do rozpoznania zażalenia.

2017-08-09

©Telksinoe s. 164/306

§ 2. Zażalenie na postanowienie w przedmiocie tymczasowego aresztowania

oraz zabezpieczenia majątkowego powinno być przekazane do rozpoznania w ciągu

48 godzin.

Art. 464. § 1. Strony oraz obrońcy i pełnomocnicy mają prawo wziąć udział

w posiedzeniu sądu odwoławczego rozpoznającego zażalenie na postanowienie

kończące postępowanie, na postanowienie w przedmiocie środka zapobiegawczego

innego niż tymczasowe aresztowanie, na postanowienie w przedmiocie

zabezpieczenia majątkowego oraz na zatrzymanie. Mają oni prawo do udziału w

posiedzeniu sądu odwoławczego także wtedy, gdy przysługuje im prawo udziału w

posiedzeniu sądu pierwszej instancji.

§ 2. W innych wypadkach sąd odwoławczy może zezwolić stronom lub

obrońcy albo pełnomocnikowi na wzięcie udziału w posiedzeniu.

§ 3. (uchylony)

Art. 465. § 1. Przepisy dotyczące zażaleń na postanowienia sądu stosuje się

odpowiednio do zażaleń na postanowienia prokuratora i prowadzącego

postępowanie przygotowawcze.

§ 2. Na postanowienie prokuratora przysługuje zażalenie do sądu właściwego

do rozpoznania sprawy, chyba że ustawa stanowi inaczej.

§ 2a. W sprawach z oskarżenia prywatnego zażalenie na postanowienie

prokuratora o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania

przygotowawczego rozpoznaje prokurator nadrzędny, jeżeli postanowienie zapadło

z uwagi na brak interesu społecznego w ściganiu z urzędu sprawcy.

§ 3. Zażalenie na postanowienie prowadzącego postępowanie

przygotowawcze, jeżeli nie jest nim prokurator, rozpoznaje prokurator sprawujący

nadzór nad tym postępowaniem.

Art. 466. § 1. Przepisy dotyczące sprzeciwów i zażaleń na postanowienia

stosuje się odpowiednio do sprzeciwów i zażaleń na zarządzenia.

§ 2. Zażalenie na zarządzenie prezesa rozpoznaje sąd odwoławczy.

Art. 467. § 1. Przepisy rozdziału niniejszego stosuje się odpowiednio do

przewidzianych w ustawie zażaleń na czynności lub zaniechanie czynności.

§ 2. Uznając zasadność zażalenia, organ odwoławczy stwierdza niezgodność

czynności z prawem lub brak czynności i zarządza, co należy, zwłaszcza w celu

2017-08-09

©Telksinoe s. 165/306

naprawienia skutków uchybienia oraz zapobieżenia podobnym uchybieniom w

przyszłości, a także podejmuje inne przewidziane w ustawie środki.

DZIAŁ X

Postępowania szczególne

Rozdział 51

(zawierający art. 468–484 – uchylony)

Rozdział 52

Postępowanie w sprawach z oskarżenia prywatnego

Art. 485. W sprawach z oskarżenia prywatnego stosuje się przepisy o

postępowaniu zwyczajnym, z zachowaniem przepisów niniejszego rozdziału.

Art. 486. (uchylony)

Art. 487. Akt oskarżenia może ograniczyć się do oznaczenia osoby

oskarżonego, zarzucanego mu czynu oraz wskazania dowodów, na których opiera

się oskarżenie.

Art. 488. § 1. Policja na żądanie pokrzywdzonego przyjmuje ustną lub

pisemną skargę i w razie potrzeby zabezpiecza dowody, po czym przesyła skargę

do właściwego sądu.

§ 2. Na polecenie sądu Policja dokonuje określonych przez sąd czynności

dowodowych, po czym ich wyniki przekazuje sądowi. Przepis art. 308 stosuje się

odpowiednio.

Art. 489. § 1. Rozprawę główną poprzedza posiedzenie pojednawcze, które

prowadzi sędzia lub referendarz sądowy.

§ 2. Na wniosek lub za zgodą stron sąd może zamiast posiedzenia

pojednawczego wyznaczyć odpowiedni termin dla przeprowadzenia postępowania

mediacyjnego. Przepis art. 23a stosuje się odpowiednio.

Art. 490. § 1. Posiedzenie pojednawcze rozpoczyna się wezwaniem stron do

pojednania.

§ 2. W protokole posiedzenia pojednawczego należy w szczególności

zaznaczyć stanowisko stron wobec wezwania do pojednania oraz wyniki

2017-08-09

©Telksinoe s. 166/306

przeprowadzonego posiedzenia pojednawczego; jeżeli doszło do pojednania,

protokół podpisują także strony.

Art. 491. § 1. Niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego i jego

pełnomocnika na posiedzenie pojednawcze bez usprawiedliwionej przyczyny

uważa się za odstąpienie od oskarżenia; w takim wypadku prowadzący posiedzenie

postępowanie umarza.

§ 2. W razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa oskarżonego

prowadzący posiedzenie pojednawcze kieruje sprawę na rozprawę główną, a w

miarę możności wyznacza od razu jej termin.

Art. 492. § 1. W razie pojednania stron postępowanie umarza się.

Postanowienie o umorzeniu postępowania może wydać także referendarz sądowy.

§ 2. Jeżeli do pojednania doszło w wyniku mediacji, przepis art. 490 § 2

stosuje się odpowiednio.

Art. 493. W toku posiedzenia pojednawczego lub w wyniku mediacji

dopuszczalne jest pojednanie się obejmujące również inne sprawy z oskarżenia

prywatnego, toczące się pomiędzy tymi samymi stronami.

Art. 494. § 1. Równocześnie z pojednaniem strony mogą zawrzeć ugodę,

której przedmiotem mogą być również roszczenia pozostające w związku z

oskarżeniem.

§ 2. (uchylony)

Art. 495. § 1. W razie niedojścia do pojednania kieruje się sprawę na

rozprawę główną, a w miarę możności wyznacza od razu jej termin, chyba że

zachodzi potrzeba skierowania sprawy na posiedzenie w celu innego

rozstrzygnięcia.

§ 2. Strony obecne na posiedzeniu powinny zgłosić wnioski dowodowe.

§ 3. (uchylony)

Art. 496. § 1. Postępowanie w sprawach z oskarżenia prywatnego umarza się

za zgodą oskarżonego, jeżeli oskarżyciel prywatny odstąpi od oskarżenia przed

prawomocnym zakończeniem postępowania.

2017-08-09

©Telksinoe s. 167/306

§ 2. Zgoda oskarżonego nie jest wymagana, jeżeli oskarżyciel prywatny

odstąpi od oskarżenia przed rozpoczęciem przewodu sądowego na pierwszej

rozprawie głównej.

§ 3. Niestawiennictwo oskarżyciela prywatnego i jego pełnomocnika na

rozprawie głównej bez usprawiedliwionych powodów uważa się za odstąpienie od

oskarżenia.

Art. 497. § 1. Oskarżony może aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na

rozprawie głównej wnieść przeciwko oskarżycielowi prywatnemu będącemu

pokrzywdzonym wzajemny akt oskarżenia o ścigany z oskarżenia prywatnego

czyn, pozostający w związku z czynem mu zarzucanym. Sąd rozpoznaje wówczas

łącznie obie sprawy.

§ 2. Odstąpienie jednego z oskarżycieli prywatnych od oskarżenia powoduje

umorzenie postępowania tylko w części dotyczącej wniesionego przezeń

oskarżenia.

§ 3. Obaj oskarżyciele prywatni korzystają z uprawnień oskarżonego.

Pierwszeństwo zadawania pytań i przemówień przysługuje temu oskarżycielowi

prywatnemu, który pierwszy wniósł akt oskarżenia. Sąd w wyroku zaznacza, że

postępowanie toczyło się z powodu oskarżeń wzajemnych.

Art. 498. § 1. Oskarżenie wzajemne jest niedopuszczalne, jeżeli prokurator

wcześniej wszczął postępowanie albo przyłączył się do postępowania.

§ 2. Jeżeli po wniesieniu oskarżenia wzajemnego prokurator przyłączy się do

jednego z oskarżeń wzajemnych, sąd wyłącza oskarżenie przeciwne do osobnego

postępowania. Przepis art. 60 § 2 stosuje się.

§ 3. W razie objęcia przez prokuratora obu oskarżeń wzajemnych

postępowanie toczy się z urzędu, zaś oskarżeni korzystają w odpowiednim zakresie

również z uprawnień oskarżycieli posiłkowych.

Art. 499. Przepisy art. 492–494 stosuje się odpowiednio również na

rozprawie.

2017-08-09

©Telksinoe s. 168/306

Rozdział 53

Postępowanie nakazowe

Art. 500. § 1. W sprawach, w których prowadzono dochodzenie, uznając na

podstawie zebranego w postępowaniu przygotowawczym materiału, że

przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne, sąd może w wypadkach

pozwalających na orzeczenie kary ograniczenia wolności lub grzywny wydać

wyrok nakazowy.

§ 2. W postępowaniu nakazowym stosuje się odpowiednio przepisy o

postępowaniu zwyczajnym, jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią

inaczej.

§ 3. Sąd może wydać wyrok nakazowy, jeżeli na podstawie zebranych

dowodów okoliczności czynu i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości.

§ 4. Sąd wydaje wyrok nakazowy na posiedzeniu bez udziału stron.

Art. 501. Wydanie wyroku nakazowego jest niedopuszczalne:

1) (uchylony)

2) w sprawie z oskarżenia prywatnego;

3) jeżeli zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 79 § 1.

Art. 502. § 1. Wyrokiem nakazowym można orzec karę ograniczenia

wolności lub grzywnę w wysokości do 200 stawek dziennych albo do 200 000

złotych.

§ 2. Obok kary określonej w § 1 można, w wypadkach przewidzianych w

ustawie, orzec środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny.

§ 3. Sąd może poprzestać na orzeczeniu środka karnego, przepadku lub środka

kompensacyjnego, jeżeli zachodzą warunki orzeczenia tylko tego środka.

Art. 503. (uchylony)

Art. 504. § 1. Wyrok nakazowy powinien zawierać:

1) oznaczenie sądu i sędziego, który go wydał;

2) datę wydania wyroku;

3) imię i nazwisko oraz inne dane określające tożsamość oskarżonego;

4) dokładne określenie czynu przypisanego przez sąd oskarżonemu, ze

wskazaniem zastosowanych przepisów ustawy karnej;

2017-08-09

©Telksinoe s. 169/306

5) wymiar kary i inne niezbędne rozstrzygnięcia.

§ 2. Wyrok nakazowy może nie zawierać uzasadnienia.

Art. 505. Odpis wyroku nakazowego doręcza się oskarżycielowi, a

oskarżonemu i jego obrońcy – wraz z odpisem aktu oskarżenia. W każdym

wypadku odpis tego wyroku doręcza się prokuratorowi. Wraz z odpisem wyroku

doręczyć należy pouczenie przytaczające przepisy o prawie, terminie i sposobie

wniesienia sprzeciwu oraz skutkach jego niewniesienia.

Art. 506. § 1. Oskarżonemu i oskarżycielowi przysługuje prawo wniesienia

sprzeciwu do sądu, który wydał wyrok nakazowy, w terminie zawitym 7 dni od

doręczenia tego wyroku.

§ 2. Prezes sądu odmawia przyjęcia sprzeciwu, jeżeli został wniesiony po

terminie lub przez osobę nieuprawnioną.

§ 3. W razie wniesienia sprzeciwu wyrok nakazowy traci moc; sprawa

podlega rozpoznaniu na zasadach ogólnych.

§ 4. (uchylony)

§ 5. Sprzeciw może być cofnięty do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego

na pierwszej rozprawie głównej.

§ 6. Sąd rozpoznający sprawę po wniesieniu sprzeciwu nie jest związany

treścią wyroku nakazowego, który utracił moc.

Art. 507. Wyrok nakazowy, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub sprzeciw

cofnięto, staje się prawomocny.

Rozdział 54

(zawierający art. 508–517 – uchylony)

Rozdział 54a

Postępowanie przyspieszone

Art. 517a. § 1. W postępowaniu przyspieszonym stosuje się przepisy o

postępowaniu zwyczajnym, jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią

inaczej.

§ 2. Niestawiennictwo oskarżyciela publicznego nie tamuje toku rozprawy ani

posiedzenia. Jeżeli w rozprawie nie bierze udziału oskarżyciel publiczny, zarzuty

oskarżenia odczytuje protokolant.

2017-08-09

©Telksinoe s. 170/306

Art. 517b. § 1. W postępowaniu przyspieszonym mogą być rozpoznawane

sprawy, w których prowadzi się dochodzenie, jeżeli sprawca został ujęty na

gorącym uczynku popełnienia przestępstwa lub bezpośrednio potem, zatrzymany

oraz w ciągu 48 godzin doprowadzony przez Policję i przekazany do dyspozycji

sądu wraz z wnioskiem o rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym,

zwanym dalej „wnioskiem o rozpoznanie sprawy”.

§ 2. Postępowanie przyspieszone toczy się w trybie publicznoskargowym

także o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego, jeżeli miały one charakter

chuligański.

§ 2a. Można odstąpić od przymusowego doprowadzenia do sądu sprawcy

ujętego w warunkach określonych w § 1, jeżeli zostanie zapewnione uczestniczenie

przez sprawcę we wszystkich czynnościach sądowych, w których ma on prawo

uczestniczyć, w szczególności złożenie przez niego wyjaśnień, przy użyciu

urządzeń technicznych, umożliwiających przeprowadzenie tych czynności na

odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W takim

wypadku złożenie wniosku o rozpoznanie sprawy jest równoznaczne z

przekazaniem sprawcy do dyspozycji sądu.

§ 2b. W wypadku określonym w § 2a we wszystkich czynnościach sądowych

przy użyciu urządzeń technicznych, umożliwiających przeprowadzenie tych

czynności na odległość, bierze udział w miejscu przebywania sprawcy referendarz

sądowy lub asystent sędziego zatrudniony w sądzie, w którego okręgu przebywa

sprawca.

§ 2c. Jeżeli w wypadku określonym w § 2a został ustanowiony obrońca,

uczestniczy on w czynnościach sądowych przy użyciu urządzeń technicznych

umożliwiających przeprowadzenie tych czynności na odległość, w miejscu

przebywania sprawcy.

§ 2d. Jeżeli w wypadku określonym w § 2a w odniesieniu do sprawcy

zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 204 § 1, tłumacz uczestniczy w

czynnościach sądowych przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających

przeprowadzenie tych czynności na odległość, w miejscu przebywania sprawcy.

§ 3. Można odstąpić od zatrzymania i przymusowego doprowadzenia do sądu

sprawcy ujętego w warunkach określonych w § 1 lub zwolnić zatrzymanego,

zobowiązując go do stawienia się w sądzie w wyznaczonym miejscu i czasie, w

2017-08-09

©Telksinoe s. 171/306

okresie nieprzekraczającym 72 godzin od chwili zatrzymania albo oddania sprawcy

w ręce Policji, ze skutkiem wezwania. Wniosek o rozpoznanie sprawy przekazuje

się w takim wypadku sądowi wraz z materiałem dowodowym w ciągu 48 godzin

od chwili zatrzymania albo oddania sprawcy w ręce Policji, a gdy termin ten upływa

w dniu wolnym od pracy – w najbliższym dniu roboczym, tak jednak aby sąd mógł

przystąpić do rozpoznania sprawy przed upływem 72 godzin od chwili zatrzymania

albo oddania sprawcy w ręce Policji.

§ 4. W stosunku do sprawcy występku o charakterze chuligańskim przepis §

3 może być stosowany wyjątkowo, jeżeli z okoliczności wynika, że sprawca stawi

się w sądzie w wyznaczonym miejscu i czasie oraz nie będzie utrudniał

postępowania w inny sposób.

Art. 517c. § 1. Dochodzenie można ograniczyć do przesłuchania osoby

podejrzanej w charakterze podejrzanego oraz zabezpieczenia dowodów w

niezbędnym zakresie. W toku dochodzenia czynności procesowych określonych w

art. 303 i 321 można nie dokonywać.

§ 2. Podejrzanego poucza się o jego uprawnieniach: do składania wyjaśnień,

do odmowy składania wyjaśnień lub odmowy odpowiedzi na pytania, do

korzystania z pomocy obrońcy, do złożenia – już w toku dochodzenia – wniosku, o

którym mowa w art. 338a, a także o możliwości złożenia przez prokuratora

wniosku, o którym mowa w art. 335 § 1 lub 2, oraz o obowiązkach i

konsekwencjach wskazanych w art. 74, art. 75, art. 138 i art. 139. Pouczenie to

należy wręczyć podejrzanemu na piśmie za potwierdzeniem odbioru.

§ 2a. W wypadku określonym w art. 517b § 2a podejrzanego należy pouczyć

ponadto o treści art. 517b § 2a i 2c, art. 517e § 1a i art. 517ea.

§ 3. (uchylony)

Art. 517d. § 1. W razie istnienia podstaw do wystąpienia z wnioskiem o

rozpoznanie sprawy, Policja sporządza taki wniosek i przekazuje go do sądu wraz

ze zgromadzonym materiałem dowodowym, zawiadamiając o tym niezwłocznie

prokuratora; wniosek ten zastępuje akt oskarżenia.

§ 1a. W wypadku określonym w art. 517b § 2a sporządza się odpisy wniosku

o rozpoznanie sprawy dla sprawcy oraz dla jego obrońcy, jeżeli został ustanowiony,

a także uwierzytelnione kopie wszystkich dokumentów materiału dowodowego

2017-08-09

©Telksinoe s. 172/306

przekazywanych do sądu i pozostawia w miejscu przebywania sprawcy. Po

zakończeniu wszystkich czynności sądowych przeprowadzanych w trybie art. 517b

§ 2a kopie te włącza się do akt sprawy.

§ 2. Jeżeli zachodzą warunki do wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa w

art. 335 § 1 lub 2, lub gdy podejrzany złożył wniosek określony w art. 338a, Policja

przedstawia wniosek o rozpoznanie sprawy prokuratorowi do zatwierdzenia.

Prokurator może odmówić zatwierdzenia wniosku o rozpoznanie sprawy,

podejmując decyzję co do dalszego toku sprawy; zatwierdzając wniosek o

rozpoznanie sprawy, może też dołączyć do niego wniosek, o którym mowa w art.

335 § 2, albo wystąpić z wnioskiem, o którym mowa w art. 335 § 1.

§ 3. Wniosek o rozpoznanie sprawy powinien zawierać dane, o których mowa

w art. 332 § 1; przepisy art. 333 § 1–3 i art. 334 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio.

Policja doręcza pokrzywdzonemu pisemne pouczenie o uprawnieniach

wynikających z art. 46 § 1 Kodeksu karnego, art. 343 § 2 i art. 387 § 2 oraz o treści

art. 49a i art. 338a, a także o prawie do złożenia oświadczenia o działaniu w

charakterze oskarżyciela posiłkowego.

§ 4. Każda osoba wezwana przez Policję w charakterze świadka, biegłego,

tłumacza lub specjalisty jest obowiązana stawić się w sądzie lub w miejscu

przebywania sprawcy we wskazanym terminie. Art. 177 § 1a stosuje się.

Art. 517e. § 1. Odpis wniosku o rozpoznanie sprawy prezes sądu lub sąd

doręcza oskarżonemu oraz jego obrońcy, jeżeli został ustanowiony, oznaczając czas

na przygotowanie do obrony. Oskarżonemu należy umożliwić kontakt z obrońcą

bez obecności osób trzecich.

§ 1a. W wypadku określonym w art. 517b § 2a prezes sądu lub sąd, w sposób

wskazany w art. 137, zawiadamia oskarżonego oraz jego obrońcę, jeżeli został

ustanowiony, o doręczeniu wniosku o rozpoznanie sprawy i oznacza czas na

przygotowanie się do obrony. Oskarżonemu oraz jego obrońcy doręcza się za

pokwitowaniem przez funkcjonariusza Policji odpisy wniosku o rozpoznanie

sprawy oraz udostępnia się kopie dokumentów, o których mowa w art. 517d § 1a.

Zatrzymanemu oskarżonemu należy umożliwić, w miejscu jego przebywania,

kontakt z obrońcą bez obecności osób trzecich.

§ 2. (uchylony)

2017-08-09

©Telksinoe s. 173/306

§ 3. Sąd przystępuje niezwłocznie do rozpoznania sprawy. Przepisów art. 339

§ 1 pkt 1 i 2 oraz art. 353 nie stosuje się.

§ 4. (uchylony)

Art. 517ea. § 1. W wypadku określonym w art. 517b § 2a podczas czynności

sądowych, w których oskarżony uczestniczy przy użyciu urządzeń technicznych

umożliwiających przeprowadzenie tych czynności na odległość, uczestnicy

postępowania mogą składać wnioski oraz inne oświadczenia oraz dokonywać

czynności procesowych wyłącznie ustnie do protokołu. O treści wszystkich pism

procesowych, które wpłynęły do akt sprawy od chwili przekazania do sądu wniosku

o rozpoznanie sprawy, sąd jest obowiązany poinformować przy najbliższej

czynności procesowej oskarżonego oraz jego obrońcę. Na żądanie oskarżonego lub

obrońcy sąd ma obowiązek odczytać treść tych pism.

§ 2. W wypadku określonym w art. 517b § 2a pisma procesowe oskarżonego

i jego obrońcy, których nie można było przekazać do sądu, mogą być przez nich

odczytane na rozprawie. Z chwilą ich odczytania wywołują one skutek procesowy

i są traktowane jako czynności dokonane w formie ustnej.

Art. 517f. § 1. Postępowanie przyspieszone prowadzi się również w razie

potrzeby przerwania rozprawy; łączny czas zarządzonych przerw nie może

przekroczyć 14 dni.

§ 2. W razie zarządzenia przerwy sąd rozstrzyga w przedmiocie zastosowania

środka zapobiegawczego.

§ 3. Przepisów art. 98 § 2 i art. 411 § 1 nie stosuje się.

Art. 517g. § 1. Jeżeli sąd przed rozprawą główną lub w jej toku stwierdzi, że

sprawa nie podlega rozpoznaniu w trybie przyspieszonym, rozstrzyga w

przedmiocie środka zapobiegawczego i przekazuje sprawę prokuratorowi w celu

przeprowadzenia postępowania przygotowawczego na zasadach ogólnych,

zawiadamiając o tym pokrzywdzonego. Jeżeli natomiast sąd stwierdzi jedynie, że

sprawy nie można rozpoznać w postępowaniu przyspieszonym z zachowaniem

dopuszczalnego czasu przerw w rozprawie, określonego w art. 517f § 1, rozpoznaje

ją w dalszym ciągu w trybie zwyczajnym. Jeżeli jednak sąd stwierdzi niemożność

zachowania łącznego czasu przerw, określonego w art. 517f § 1, już przed

rozprawą, rozstrzyga w przedmiocie środka zapobiegawczego i przekazuje sprawę

2017-08-09

©Telksinoe s. 174/306

prokuratorowi do przeprowadzenia postępowania przygotowawczego na zasadach

ogólnych, zawiadamiając o tym pokrzywdzonego.

§ 2. Jeżeli na podstawie okoliczności ujawnionych po rozpoczęciu przewodu

sądowego sąd stwierdzi, że zachodzi potrzeba uzupełnienia postępowania

dowodowego, zaś dokonanie niezbędnych czynności w postępowaniu sądowym

powodowałoby znaczne trudności, przekazuje sprawę prokuratorowi w celu

przeprowadzenia postępowania przygotowawczego na zasadach ogólnych,

zawiadamiając o tym pokrzywdzonego; przed przekazaniem sprawy sąd rozstrzyga

w przedmiocie środka zapobiegawczego.

§ 3. Jeżeli na podstawie okoliczności ujawnionych po rozpoczęciu przewodu

sądowego sąd przewiduje możliwość wymierzenia kary powyżej 2 lat pozbawienia

wolności, rozstrzyga w przedmiocie środka zapobiegawczego i przekazuje sprawę

prokuratorowi w celu przeprowadzenia postępowania przygotowawczego na

zasadach ogólnych; sędzia, który brał udział w wydaniu postanowienia, jest z mocy

prawa wyłączony od dalszego udziału w sprawie.

§ 4. W razie skazania oskarżonego na karę pozbawienia wolności bez

warunkowego zawieszenia jej wykonania sąd, po wysłuchaniu stron, rozstrzyga w

przedmiocie środka zapobiegawczego.

Art. 517ga. W razie zarządzenia przerwy w rozprawie lub zmiany trybu

postępowania w dalszym postępowaniu nie stosuje się w stosunku do oskarżonego

sposobu uczestniczenia w czynnościach sądowych przewidzianego w art. 517b §

2a.

Art. 517h. § 1. Wniosek o sporządzenie na piśmie i doręczenie uzasadnienia

wyroku może być zgłoszony ustnie do protokołu rozprawy lub posiedzenia albo

złożony na piśmie w terminie zawitym 3 dni od daty doręczenia wyroku.

§ 2. Sąd sporządza uzasadnienie wyroku w terminie 3 dni od daty złożenia

wniosku o sporządzenie uzasadnienia.

§ 3. Termin do wniesienia apelacji wynosi 7 dni i biegnie dla każdego

uprawnionego od daty doręczenia mu wyroku z uzasadnieniem.

§ 4. W razie złożenia apelacji przekazuje się ją niezwłocznie wraz z aktami

sądowi odwoławczemu, który rozpoznaje sprawę najpóźniej w ciągu miesiąca od

daty jej wpływu do tego sądu. Przepisu art. 448 nie stosuje się.

2017-08-09

©Telksinoe s. 175/306

§ 5. W wypadku wniesienia apelacji przez prokuratora, obrońcę lub

pełnomocnika sąd odwoławczy dołącza do zawiadomienia o terminie rozprawy

apelacyjnej odpis apelacji strony przeciwnej.

Art. 517i. § 1. Jeżeli po rozpoznaniu środka odwoławczego sąd stwierdza, że

zachodzi potrzeba uzupełnienia postępowania dowodowego co do istoty sprawy,

może – uchylając wyrok – przekazać sprawę prokuratorowi w celu

przeprowadzenia postępowania przygotowawczego na zasadach ogólnych.

§ 2. W wypadku uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania dalsze postępowanie toczy się w trybie zwyczajnym.

Art. 517j. § 1. W celu umożliwienia oskarżonemu korzystania z pomocy

obrońcy w postępowaniu przyspieszonym ustanawia się obowiązek pełnienia przez

adwokatów i radców prawnych dyżurów w czasie i miejscu ustalonym w odrębnych

przepisach.

§ 2. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, sposób

zapewnienia oskarżonemu korzystania z pomocy obrońcy i możliwości jego

wyboru w postępowaniu przyspieszonym, w tym organizacji dyżurów, o których

mowa w § 1, mając na uwadze prawidłowy przebieg postępowania przyspieszonego

oraz konieczność zapewnienia oskarżonemu możliwości wyboru obrońcy.

DZIAŁ XI

Nadzwyczajne środki zaskarżenia

Rozdział 55

Kasacja

Art. 518. Jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej, do

postępowania w trybie kasacji stosuje się odpowiednio przepisy działu IX.

Art. 519. Od prawomocnego wyroku sądu odwoławczego kończącego

postępowanie oraz od prawomocnego postanowienia sądu odwoławczego o

umorzeniu postępowania i zastosowaniu środka zabezpieczającego określonego w

art. 93a Kodeksu karnego może być wniesiona kasacja. Przepisu art. 425 § 2 zdanie

trzecie nie stosuje się.

Art. 520. § 1. Do wniesienia kasacji uprawnione są strony.

2017-08-09

©Telksinoe s. 176/306

§ 2. Strona, która nie zaskarżyła orzeczenia sądu pierwszej instancji, nie może

wnieść kasacji od orzeczenia sądu odwoławczego, jeżeli orzeczenie sądu pierwszej

instancji utrzymano w mocy lub zmieniono na jej korzyść.

§ 3. Ograniczenie, o którym mowa w § 2, nie dotyczy uchybień

wymienionych w art. 439.

Art. 521. § 1. Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny, a także

Rzecznik Praw Obywatelskich może wnieść kasację od każdego prawomocnego

orzeczenia sądu kończącego postępowanie.

§ 2. Rzecznik Praw Dziecka może wnieść kasację od każdego prawomocnego

orzeczenia sądu kończącego postępowanie, jeżeli przez wydanie orzeczenia doszło

do naruszenia praw dziecka.

§ 3. Organy, o których mowa w § 1 i 2, mają prawo żądać do wglądu akt

sądowych i prokuratorskich oraz akt innych organów ścigania po zakończeniu

postępowania i zapadnięciu rozstrzygnięcia.

Art. 522. Kasację w stosunku do tego samego oskarżonego i od tego samego

orzeczenia każdy uprawniony może wnieść tylko raz.

Art. 523. § 1. Kasacja może być wniesiona tylko z powodu uchybień

wymienionych w art. 439 lub innego rażącego naruszenia prawa, jeżeli mogło ono

mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Kasacja nie może być wniesiona wyłącznie

z powodu niewspółmierności kary.

§ 1a. Ograniczenia, o którym mowa w § 1 zdanie drugie, nie stosuje się do

kasacji wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego w

sprawach o zbrodnie.

§ 2. Kasację na korzyść można wnieść jedynie w razie skazania oskarżonego

za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe na karę pozbawienia wolności bez

warunkowego zawieszenia jej wykonania.

§ 3. Kasację na niekorzyść można wnieść jedynie w razie uniewinnienia

oskarżonego albo umorzenia postępowania.

§ 4. Ograniczenia przewidziane w § 2 i 3 nie dotyczą kasacji:

1) wniesionej z powodu uchybień wymienionych w art. 439;

2) w wypadku określonym w art. 521.

2017-08-09

©Telksinoe s. 177/306

Art. 524. § 1. Termin do wniesienia kasacji dla stron wynosi 30 dni od daty

doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem. Wniosek o doręczenie orzeczenia z

uzasadnieniem należy zgłosić w sądzie, który wydał orzeczenie, w terminie

zawitym 7 dni od daty ogłoszenia orzeczenia, a jeżeli ustawa przewiduje doręczenie

orzeczenia, od daty jego doręczenia. Przepis art. 445 § 2 stosuje się odpowiednio.

§ 2. Terminu do wniesienia kasacji wskazanego w § 1 nie stosuje się do

kasacji wnoszonej przez Ministra Sprawiedliwości – Prokuratora Generalnego,

Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka.

§ 3. Niedopuszczalne jest uwzględnienie kasacji na niekorzyść oskarżonego

wniesionej po upływie roku od daty uprawomocnienia się orzeczenia.

Art. 525. § 1. Strona wnosi kasację do Sądu Najwyższego za pośrednictwem

sądu odwoławczego.

§ 2. W wypadku określonym w art. 521 kasację wnosi się bezpośrednio do

Sądu Najwyższego.

Art. 526. § 1. W kasacji należy podać, na czym polega zarzucane uchybienie.

§ 2.2) Jeżeli kasacja nie pochodzi od prokuratora, Ministra Sprawiedliwości –

Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich albo Rzecznika Praw

Dziecka, powinna być sporządzona i podpisana przez obrońcę lub pełnomocnika

będącego adwokatem albo radcą prawnym.

Art. 527. § 1. Do kasacji strona dołącza dowód uiszczenia opłaty sądowej; nie

dotyczy to prokuratora.

§ 2. Osoba pozbawiona wolności nie uiszcza opłaty przy wnoszeniu kasacji;

w wypadku pozostawienia bez rozpoznania albo oddalenia wniesionej przez nią

kasacji zasądza się od niej opłatę.

§ 3. Żołnierz odbywający zasadniczą służbę wojskową lub pełniący służbę

wojskową w charakterze kandydata na żołnierza zawodowego nie uiszcza opłaty.

§ 4. Opłata ulega zwrotowi stronie, która ją uiściła, jeżeli kasacja zostanie

uwzględniona, chociażby w części, albo zostanie cofnięta.

2)

Utracił moc z dniem 16 sierpnia 2016 r. w zakresie, w jakim wyłącza możliwość sporządzenia i

podpisania kasacji we własnej sprawie przez adwokata bądź radcę prawnego, na podstawie

wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 2/15 (Dz. U. poz.

1243).

2017-08-09

©Telksinoe s. 178/306

§ 5. Minister Sprawiedliwości określa, w drodze rozporządzenia, wysokość

opłaty, mając na uwadze faktyczne koszty postępowania oraz zasadę dostępu do

sądu.

Art. 528. § 1. Środek odwoławczy nie przysługuje na odmowę:

1) zwolnienia od uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 527 § 1;

2) wyznaczenia adwokata lub radcy prawnego w celu sporządzenia kasacji;

3) przywrócenia terminu, o którym mowa w art. 524 § 1 zdanie pierwsze.

§ 2. Przepis art. 447 § 4 stosuje się odpowiednio.

Art. 529. Wniesieniu i rozpoznaniu kasacji na korzyść oskarżonego nie stoi

na przeszkodzie wykonanie kary, zatarcie skazania, akt łaski ani też okoliczność

wyłączająca ściganie lub uzasadniająca zawieszenie postępowania.

Art. 530. § 1. W wypadku określonym w art. 525 § 1, przyjmując kasację,

prezes sądu doręcza jej odpis pozostałym stronom oraz, po złożeniu przez

prokuratora pisemnej odpowiedzi na kasację, niezwłocznie przesyła akta sądowi

właściwemu do rozpoznania kasacji, jeżeli sąd, do którego wniesiono kasację, nie

jest uprawniony do jej rozpoznania.

§ 2. Prezes sądu, do którego wniesiono kasację, odmawia jej przyjęcia, jeżeli

zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 120 § 2 lub w art. 429 § 1, albo gdy

kasację oparto na innych powodach niż wskazane w art. 523 § 1.

§ 3. Na zarządzenie, o którym mowa w § 2, zażalenie przysługuje do Sądu

Najwyższego. Sąd Najwyższy rozpoznaje zażalenie jednoosobowo. Sąd kasacyjny

wydaje postanowienie bez udziału stron, chyba że Prezes Sądu Najwyższego

zarządzi inaczej.

§ 4. W wypadku przyjęcia kasacji, której prokurator nie uznał za oczywiście

bezzasadną, odpis pisemnej odpowiedzi prokuratora na kasację doręcza się

pozostałym stronom, ich obrońcom i pełnomocnikom. Dalsze pisma procesowe

wnosi się bezpośrednio do sądu kasacyjnego.

§ 5. Prokurator, uznając kasację za oczywiście bezzasadną, przesyła odpis

odpowiedzi na kasację pozostałym stronom, ich obrońcom i pełnomocnikom,

którzy w terminie 14 dni od otrzymania odpowiedzi prokuratora mogą przedstawić

sądowi na piśmie swoje stanowisko.

2017-08-09

©Telksinoe s. 179/306

Art. 531. § 1. Sąd Najwyższy pozostawia bez rozpoznania przyjętą kasację,

jeżeli nie odpowiada ona przepisom wymienionym w art. 530 § 2 lub gdy przyjęcie

kasacji nastąpiło na skutek niezasadnego przywrócenia terminu. Sąd kasacyjny

wydaje postanowienie bez udziału stron, chyba że prezes Sądu Najwyższego

zarządzi inaczej.

§ 2. Sąd Najwyższy może jednak zwrócić akta sprawy sądowi

odwoławczemu, jeżeli stwierdzi, że nie zostały dopełnione czynności zmierzające

do usunięcia braków formalnych wniesionej kasacji.

§ 3. Przepis § 1 zdanie drugie stosuje się odpowiednio w wypadku cofnięcia

kasacji.

Art. 532. § 1. W razie wniesienia kasacji Sąd Najwyższy może wstrzymać

wykonanie zaskarżonego orzeczenia, jak i innego orzeczenia, którego wykonanie

zależy od rozstrzygnięcia kasacji.

§ 2. Wstrzymanie wykonania orzeczenia można połączyć z zastosowaniem

środków określonych w art. 266, 271, 272, 275 i 277.

§ 3. Sąd kasacyjny wydaje postanowienie na posiedzeniu bez udziału stron,

chyba że prezes Sądu Najwyższego zarządzi inaczej.

Art. 533. Jeżeli kasację wniesiono na niekorzyść oskarżonego, Sąd

Najwyższy może zastosować środek zapobiegawczy, chyba że oskarżony był

uniewinniony.

Art. 534. § 1. Jeżeli ustawa nie wymaga wydania wyroku, Sąd Najwyższy

orzeka jednoosobowo, chyba że Prezes Sądu Najwyższego zarządzi rozpoznanie

sprawy w składzie trzech sędziów.

§ 2. Jeżeli kasacja dotyczy orzeczenia Sądu Najwyższego, podlega

rozpoznaniu w składzie siedmiu sędziów, chyba że orzeczenie zostało wydane

jednoosobowo; w takim wypadku Sąd Najwyższy orzeka w składzie trzech

sędziów.

Art. 535. § 1. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację na rozprawie, a w

wypadkach przewidzianych przez ustawę – na posiedzeniu bez udziału stron.

§ 2. Strony pozbawionej wolności nie sprowadza się na rozprawę, chyba że

Prezes Sądu Najwyższego lub Sąd Najwyższy uzna to za konieczne.

2017-08-09

©Telksinoe s. 180/306

§ 3. Oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej nie wymaga pisemnego

uzasadnienia; jeżeli postanowienie zostało wydane na posiedzeniu oraz wtedy, gdy

zostało wydane na rozprawie a strona pozbawiona wolności nie miała

przedstawiciela procesowego i nie została sprowadzona na rozprawę, uzasadnienie

sporządza się na jej wniosek. Przepisy art. 422 i 423 stosuje się odpowiednio.

§ 4. Kasację wniesioną na podstawie art. 521 Sąd Najwyższy rozpoznaje na

rozprawie.

§ 5. Kasacja wniesiona na korzyść oskarżonego może być uwzględniona w

całości na posiedzeniu bez udziału stron, w razie jej oczywistej zasadności.

Art. 536. Sąd Najwyższy rozpoznaje kasację w granicach zaskarżenia i

podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym – tylko w wypadkach określonych

w art. 435, 439 i 455.

Art. 537. § 1. Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy oddala kasację albo

zaskarżone orzeczenie uchyla w całości lub w części.

§ 2. Uchylając zaskarżone orzeczenie Sąd Najwyższy przekazuje sprawę

właściwemu sądowi do ponownego rozpoznania albo umarza postępowanie, a

jeżeli skazanie jest oczywiście niesłuszne – uniewinnia oskarżonego.

Art. 538. § 1. Z chwilą uchylenia wyroku wykonanie kary, środka karnego,

przepadku i środka kompensacyjnego ustaje; karę, środek karny, przepadek i środek

kompensacyjny już wykonane – w wypadku późniejszego ponownego skazania –

zalicza się odpowiednio na poczet nowo orzeczonej kary, środka karnego,

przepadku i środka kompensacyjnego.

§ 2. Sąd Najwyższy, uchylając orzeczenie, może zastosować środek

zapobiegawczy. Na postanowienie o zastosowaniu tymczasowego aresztowania

służy zażalenie do równorzędnego składu Sądu Najwyższego.

§ 3. W razie uchylenia prawomocnego wyroku o warunkowym umorzeniu

postępowania lub orzekającego karę z warunkowym zawieszeniem jej wykonania,

w wypadku ponownego orzeczenia o warunkowym umorzeniu postępowania lub

kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, na poczet okresu próby zalicza

się okres próby, który upłynął od uprawomocnienia się wyroku do daty jego

uchylenia.