Wyszukiwarka ustaw

2016 Pozycja 1822

©Telksinoe s. 1/424

Opracowano na podstawie: t.j.

Dz. U. z 2016 r.

poz. 1822, 1823, 1860, 1948, 2138, 2199, 2260, 2261,

z 2017 r. poz. 67, 85, 187, 768, 933, 1133, 1136,

1452, 1475, 1596, 1727, 1883, 2180, 2245.

U S T A W A

z dnia 17 listopada 1964 r.

Kodeks postępowania cywilnego

TYTUŁ WSTĘPNY

Przepisy ogólne

Art. 1.1) Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe

w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz

prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych

sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych

(sprawy cywilne).

Art. 2. § 1. Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne,

o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy.

§ 1a. (uchylony)

§ 2. (uchylony)

§ 3. Nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli

przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów.

Art. 3. Strony i uczestnicy postępowania obowiązani są dokonywać czynności

procesowych zgodnie z dobrymi obyczajami, dawać wyjaśnienia co do okoliczności

sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody.

Art. 4. (uchylony)

1)

Utracił moc z dniem 17 lipca 2000 r., rozumiany w ten sposób, iż w zakresie pojęcia „sprawy cywilnej”

nie mogą się mieścić roszczenia dotyczące zobowiązań pieniężnych, których źródło stanowi d ecyzja

administracyjna, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2000 r., sygn. akt

SK. 12/99 (Dz. U. poz. 665); utracił moc z dniem 11 września 2017 r., w zakresie, w jakim dotyczy

zagadnienia oceny prawidłowości procedury wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego, na

podstawie pkt 1 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 września 2017 r., sygn. akt K 10/17 (Dz.

U. poz. 1727) i w zakresie, w jakim dotyczy zagadnienia oceny prawidłowości procedury

przedstawienia kandydatów na stanowisko Prezesa oraz Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego przez

Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego i powołania ich przez Prezydenta

Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie pkt 2 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 września

2017 r., sygn. akt K 10/17 (Dz. U. poz. 1727).

2018-01-05

©Telksinoe s. 2/424

Art. 5. W razie uzasadnionej potrzeby sąd może udzielić stronom i uczestnikom

postępowania występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika

patentowego lub radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej niezbędnych

pouczeń co do czynności procesowych.

Art. 6. § 1. Sąd powinien przeciwdziałać przewlekaniu postępowania i dążyć do

tego, aby rozstrzygnięcie nastąpiło na pierwszym posiedzeniu, jeżeli jest to możliwe bez

szkody dla wyjaśnienia sprawy.

§ 2. Strony i uczestnicy postępowania obowiązani są przytaczać wszystkie

okoliczności faktyczne i dowody bez zwłoki, aby postępowanie mogło być

przeprowadzone sprawnie i szybko.

Art. 7. Prokurator może żądać wszczęcia postępowania w każdej sprawie, jak

również wziąć udział w każdym toczącym się już postępowaniu, jeżeli według jego oceny

wymaga tego ochrona praworządności, praw obywateli lub interesu społecznego.

W sprawach niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego prokurator może wytaczać

powództwa tylko w wypadkach wskazanych w ustawie.

Art. 8. Organizacje pozarządowe, których zadanie statutowe nie polega na

prowadzeniu działalności gospodarczej, mogą dla ochrony praw obywateli, w wypadkach

przewidzianych w ustawie, wszcząć postępowanie oraz wziąć udział w toczącym się

postępowaniu.

Art. 9. § 1. Rozpoznawanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny

stanowi inaczej. Strony i uczestnicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy

i otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi z tych akt. Treść protokołów i pism może być

także udostępniana w postaci elektronicznej za pośrednictwem systemu

teleinformatycznego obsługującego postępowanie sądowe (system teleinformatyczny)

albo innego systemu teleinformatycznego służącego udostępnianiu tych protokołów lub

pism.

§ 2. Strony i uczestnicy postępowania mają prawo do otrzymania z akt sprawy

zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku, chyba że protokół został sporządzony wyłącznie

pisemnie. Przewodniczący wydaje z akt sprawy zapis dźwięku, jeżeli wydaniu zapisu

obrazu i dźwięku sprzeciwia się ważny interes publiczny lub prywatny.

§ 3. Jeżeli posiedzenie odbyło się przy drzwiach zamkniętych strony i uczestnicy

postępowania mają prawo do otrzymania z akt sprawy jedynie zapisu dźwięku.

2018-01-05

©Telksinoe s. 3/424

Art. 10. W sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd dąży

w każdym stanie postępowania do ich ugodowego załatwienia, w szczególności przez

nakłanianie stron do mediacji.

Art. 11. Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku

skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym.

Jednakże osoba, która nie była oskarżona, może powoływać się w postępowaniu

cywilnym na wszelkie okoliczności wyłączające lub ograniczające jej odpowiedzialność

cywilną.

Art. 12. Roszczenia majątkowe wynikające z przestępstwa mogą być dochodzone

w postępowaniu cywilnym albo w wypadkach w ustawie przewidzianych

w postępowaniu karnym.

Art. 13. § 1. Sąd rozpoznaje sprawy w procesie, chyba że ustawa stanowi inaczej.

W wypadkach przewidzianych w ustawie sąd rozpoznaje sprawy według przepisów

o postępowaniach odrębnych.

§ 2. Przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań

unormowanych w niniejszym kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

Art. 14. (uchylony)

CZĘŚĆ PIERWSZA

POSTĘPOWANIE ROZPOZNAWCZE

KSIĘGA PIERWSZA

PROCES

TYTUŁ I

Sąd

DZIAŁ I

Właściwość sądu

Przepis wstępny

Art. 15. § 1. Sąd właściwy w chwili wniesienia pozwu pozostaje właściwy aż do

ukończenia postępowania, choćby podstawy właściwości zmieniły się w toku sprawy.

2018-01-05

©Telksinoe s. 4/424

§ 2. Sąd nie może uznać, że jest niewłaściwy, jeżeli w toku postępowania stał się

właściwy.

Rozdział 1

Właściwość rzeczowa

Oddział 1

Podstawy właściwości

Art. 16. Sądy rejonowe rozpoznają wszystkie sprawy z wyjątkiem spraw, dla

których zastrzeżona jest właściwość sądów okręgowych.

§ 2. (uchylony)

Art. 17. Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy:

1) o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe oprócz

spraw o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o ustalenie

bezskuteczności uznania ojcostwa oraz o rozwiązanie przysposobienia;

2) o ochronę praw autorskich i pokrewnych, jak również dotyczących wynalazków,

wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń

geograficznych i topografii układów scalonych oraz o ochronę innych praw na

dobrach niematerialnych;

3) o roszczenia wynikające z Prawa prasowego;

4) o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa

siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych, oprócz spraw o alimenty, o naruszenie

posiadania, o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami, o

uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym oraz spraw

rozpoznawanych w elektronicznym postępowaniu upominawczym;

41) o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni;

42) o uchylenie, stwierdzenie nieważności albo o ustalenie nieistnienia uchwał organów

osób prawnych lub jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi,

którym ustawa przyznaje zdolność prawną;

43) o zapobieganie i zwalczanie nieuczciwej konkurencji;

44) o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego

orzeczenia niezgodnego z prawem.

5) (uchylony)

2018-01-05

©Telksinoe s. 5/424

6) (uchylony)

Art. 18. § 1. Jeżeli przy rozpoznawaniu sprawy w sądzie rejonowym powstanie

zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, sąd ten może przekazać sprawę do

rozpoznania sądowi okręgowemu. Postanowienie o przekazaniu sprawy wymaga

uzasadnienia.

§ 2. Sąd okręgowy może przed pierwszą rozprawą odmówić przyjęcia sprawy do

rozpoznania i zwrócić sprawę sądowi rejonowemu, jeżeli uzna, że poważne wątpliwości

nie zachodzą. Postanowienie zapada na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech

sędziów i wymaga uzasadnienia. Ponowne przekazanie tej samej sprawy przez sąd

rejonowy nie jest dopuszczalne.

Oddział 2

Wartość przedmiotu sporu

Art. 19. § 1. W sprawach o roszczenia pieniężne, zgłoszone choćby w zamian

innego przedmiotu, podana kwota pieniężna stanowi wartość przedmiotu sporu.

§ 2. W innych sprawach majątkowych powód obowiązany jest oznaczyć w pozwie

kwotą pieniężną wartość przedmiotu sporu, uwzględniając postanowienia zawarte

w artykułach poniższych.

Art. 20. Do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek, pożytków i kosztów,

żądanych obok roszczenia głównego.

Art. 21. Jeżeli powód dochodzi pozwem kilku roszczeń, zlicza się ich wartość.

Art. 22. W sprawach o prawo do świadczeń powtarzających się wartość przedmiotu

sporu stanowi suma świadczeń za jeden rok, a jeżeli świadczenia trwają krócej niż rok –

za cały czas ich trwania.

Art. 23. W sprawach o istnienie, unieważnienie albo rozwiązanie umowy najmu lub

dzierżawy, o wydanie albo odebranie przedmiotu najmu lub dzierżawy, wartość

przedmiotu sporu stanowi przy umowach zawartych na czas oznaczony – suma czynszu

za czas sporny, lecz nie więcej niż za rok; przy umowach zawartych na czas nieoznaczony

– suma czynszu za okres trzech miesięcy.

Art. 231. W sprawach o roszczenia pracowników dotyczące nawiązania, istnienia

lub rozwiązania stosunku pracy wartość przedmiotu sporu stanowi, przy umowach na

2018-01-05

©Telksinoe s. 6/424

czas określony – suma wynagrodzenia za pracę za okres sporny, lecz nie więcej niż za

rok, a przy umowach na czas nieokreślony – za okres jednego roku.

Art. 232. W sprawach o wydanie nieruchomości posiadanej bez tytułu prawnego

lub na podstawie tytułu innego niż najem lub dzierżawa wartość przedmiotu sporu oblicza

się przyjmując, stosownie do rodzaju nieruchomości i sposobu korzystania z niej, podaną

przez powoda sumę odpowiadającą trzymiesięcznemu czynszowi najmu lub dzierżawy

należnemu od danego rodzaju nieruchomości.

Art. 24. W sprawach o zabezpieczenie, zastaw lub hipotekę wartość przedmiotu

sporu stanowi suma wierzytelności. Jeżeli jednak przedmiot zabezpieczenia lub zastawu

ma mniejszą wartość niż wierzytelność, rozstrzyga wartość mniejsza.

Art. 25. § 1. Sąd może na posiedzeniu niejawnym sprawdzić wartość przedmiotu

sporu oznaczoną przez powoda i zarządzić w tym celu dochodzenie.

§ 2. Po doręczeniu pozwu sprawdzenie nastąpić może jedynie na zarzut pozwanego,

zgłoszony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy.

§ 3. Jeżeli sąd w wyniku sprawdzenia wartości przedmiotu sporu uzna się za

niewłaściwy, przekaże sprawę sądowi właściwemu; jeżeli jest kilka sądów właściwych –

przekaże temu z nich, który wskaże powód.

Art. 26. Po ustaleniu w myśl artykułu poprzedzającego, wartość przedmiotu sporu

nie podlega ponownemu badaniu w dalszym toku postępowania.

Rozdział 2

Właściwość miejscowa

Oddział 1

Właściwość ogólna

Art. 27. § 1. Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego

okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania.

§ 2. Miejsce zamieszkania określa się według przepisów kodeksu cywilnego.

Art. 28. Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, ogólną właściwość

oznacza się według miejsca jego pobytu w Polsce, a gdy nie jest ono znane lub nie leży

w Polsce – według ostatniego miejsca zamieszkania pozwanego w Polsce.

2018-01-05

©Telksinoe s. 7/424

Art. 29. Powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wytacza się według siedziby

państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone

roszczenie.

Art. 30. Powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi

niebędącemu osobą fizyczną wytacza się według miejsca ich siedziby.

Oddział 2

Właściwość przemienna

Art. 31. Powództwo w sprawach objętych przepisami oddziału niniejszego

wytoczyć można bądź według przepisów o właściwości ogólnej, bądź przed sąd

oznaczony w przepisach poniższych.

Art. 32. Powództwo o roszczenie alimentacyjne oraz o ustalenie pochodzenia

dziecka i związane z tym roszczenia wytoczyć można według miejsca zamieszkania

osoby uprawnionej.

Art. 33. Powództwo o roszczenie majątkowe przeciwko przedsiębiorcy można

wytoczyć przed sąd, w którego okręgu znajduje się zakład główny lub oddział, jeżeli

roszczenie pozostaje w związku z działalnością tego zakładu lub oddziału.

Art. 34. Powództwo o zawarcie umowy, ustalenie jej treści, o zmianę umowy oraz

o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, a także

o odszkodowanie z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy można

wytoczyć przed sąd miejsca jej wykonania. W razie wątpliwości miejsce wykonania

umowy powinno być stwierdzone dokumentem.

Art. 35. Powództwo o roszczenie z czynu niedozwolonego wytoczyć można przed

sąd, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.

Art. 36. Powództwo o zapłatę należności za prowadzenie sprawy wytoczyć można

przed sąd miejsca, gdzie pełnomocnik procesowy sprawę prowadził.

Art. 37. Powództwo o roszczenie ze stosunku najmu lub dzierżawy nieruchomości

wytoczyć można przed sąd miejsca położenia nieruchomości.

Art. 371. § 1. Powództwo przeciwko zobowiązanemu z weksla lub czeku można

wytoczyć przed sąd miejsca płatności.

2018-01-05

©Telksinoe s. 8/424

§ 2. Kilku zobowiązanych z weksla lub czeku można łącznie pozwać przed sąd

miejsca płatności lub sąd właściwości ogólnej dla akceptanta albo wystawcy weksla

własnego lub czeku.

Oddział 3

Właściwość wyłączna

Art. 38. § 1. Powództwo o własność lub o inne prawa rzeczowe na nieruchomości,

jak również powództwo o posiadanie nieruchomości można wytoczyć wyłącznie przed

sąd miejsca jej położenia. Jeżeli przedmiotem sporu jest służebność gruntowa,

właściwość oznacza się według położenia nieruchomości obciążonej.

§ 2. Właściwość powyższa rozciąga się na roszczenia osobiste związane z prawami

rzeczowymi i dochodzone łącznie z nimi przeciwko temu samemu pozwanemu.

Art. 39. Powództwo z tytułu dziedziczenia, zachowku, jak również z tytułu zapisu,

polecenia oraz innych rozrządzeń testamentowych wytacza się wyłącznie przed sąd

ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy, a jeżeli miejsca jego zwykłego

pobytu w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek

spadkowy lub jego część.

Art. 40. Powództwo ze stosunku członkostwa spółdzielni, spółki lub

stowarzyszenia wytacza się wyłącznie według miejsca ich siedziby.

Art. 41. Powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd,

w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno

z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Z braku

takiej podstawy wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej,

a jeżeli i tej podstawy nie ma – sąd miejsca zamieszkania powoda.

Art. 42. Powództwo ze stosunku między rodzicami a dziećmi oraz między

przysposabiającym a przysposobionym wytacza się wyłącznie przed sąd miejsca

zamieszkania powoda, jeżeli brak jest podstaw do wytoczenia powództwa według

przepisów o właściwości ogólnej.

2018-01-05

©Telksinoe s. 9/424

Oddział 4

Przepisy szczególne

Art. 43. § 1. Jeżeli uzasadniona jest właściwość kilku sądów albo jeżeli powództwo

wytacza się przeciwko kilku osobom, dla których według przepisów o właściwości

ogólnej właściwe są różne sądy, wybór między tymi sądami należy do powoda.

§ 2. To samo dotyczy wypadku, gdy nieruchomość, której położenie jest podstawą

oznaczenia właściwości sądu, jest położona w kilku okręgach sądowych.

Art. 44. Jeżeli sąd właściwy nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub

podjąć innej czynności, sąd nad nim przełożony wyznaczy na posiedzeniu niejawnym

inny sąd.

Art. 45. Jeżeli w myśl przepisów kodeksu nie można na podstawie okoliczności

sprawy ustalić właściwości miejscowej, Sąd Najwyższy na posiedzeni u niejawnym

oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo.

Art. 46. § 1. Strony mogą umówić się na piśmie o poddanie sądowi pierwszej

instancji, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub

sporów mogących w przyszłości wyniknąć z oznaczonego stosunku prawnego. Sąd ten

będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony nie postanowiły inaczej lub jeżeli

powód nie złożył pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Strony mogą

również ograniczyć umową pisemną prawo wyboru powoda pomiędzy kilku sądami

właściwymi dla takich sporów.

§ 2. Strony nie mogą jednak zmieniać właściwości wyłącznej.

DZIAŁ II

Skład sądu

Art. 47. § 1. W pierwszej instancji sąd rozpoznaje sprawy w składzie jednego

sędziego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

§ 2. W pierwszej instancji sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego

i dwóch ławników rozpoznaje sprawy:

1) z zakresu prawa pracy o:

a) ustalenie istnienia, nawiązanie lub wygaśnięcie stosunku pracy, o uznanie

bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy

i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z nimi

2018-01-05

©Telksinoe s. 10/424

dochodzone roszczenia i o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub

naruszającego przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy,

b) naruszenia zasady równego traktowania w zatrudnieniu i o roszczenia z tym

związane,

c) odszkodowanie lub zadośćuczynienie w wyniku stosowania mobbingu;

2) ze stosunków rodzinnych o:

a) rozwód,

b) separację,

c) ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa,

d) rozwiązanie przysposobienia.

§ 3. Postanowienia poza rozprawą oraz zarządzenia wydaje przewodniczący.

§ 4. Prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów

zawodowych, jeżeli uzna to za wskazane ze względu na szczególną zawiłość lub

precedensowy charakter sprawy.

Art. 471. Referendarz sądowy może wykonywać czynności w postępowaniu

cywilnym w wypadkach wskazanych w ustawie. W zakresie powierzonych mu czynności

referendarz sądowy ma kompetencje sądu, chyba że ustawa stanowi inaczej.

DZIAŁ III

Wyłączenie sędziego

Art. 48. § 1. Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:

1) w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku

prawnym, że wynik sprawy oddziaływa na jego prawa lub obowiązki;

2) w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej,

krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego

stopnia;

3) w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;

4) w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był radcą

prawnym jednej ze stron;

5)2) w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego

orzeczenia, jako też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem

2)

Utracił moc z dniem 30 lipca 2004 r. w związku z art. 401 pkt 1 i art. 379 pkt 4, w zakresie, w jakim

ogranicza wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy tylko do spraw, w których rozstrzyganiu brał

2018-01-05

©Telksinoe s. 11/424

sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których

występował jako prokurator;

6) w sprawach o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie

prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem, jeżeli brał udział w wydaniu

tego orzeczenia.

§ 2. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa,

przysposobienia, opieki lub kurateli.

§ 3. Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie,

nie może orzekać co do tej skargi.

Art. 49. Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 48, sąd wyłącza sędziego na

jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby

wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie.

Art. 50. § 1. Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do

protokołu w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny

wyłączenia.

§ 2. Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że

przyczyna wyłączenia dopiero później powstała lub stała się jej znana.

§ 3. Do czasu rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie sędziego:

1) sędzia, którego dotyczy wniosek, może podejmować dalsze czynności;

2) nie może zostać wydane orzeczenie lub zarządzenie kończące postępowanie

w sprawie.

Art. 51. Sędzia zawiadamia sąd o zachodzącej podstawie swojego wyłączenia.

Art. 52. § 1. O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd, w którym sprawa się toczy,

a gdyby sąd ten nie mógł wydać postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby

sędziów – sąd nad nim przełożony.

§ 2. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów zawodowych po złożeniu

wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Postanowienie może być wydane

na posiedzeniu niejawnym.

udział w instancji bezpośrednio niższej, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02 (Dz. U. poz. 1783).

2018-01-05

©Telksinoe s. 12/424

§ 3. Uwzględniając wniosek o wyłączenie sędziego, sąd znosi postępowanie

w zakresie obejmującym udział tego sędziego w sprawie po złożeniu wniosku, chyba że

czynności przez niego podejmowane były czynnościami niecierpiącymi zwłoki.

Art. 53. (utracił moc)3)

Art. 531. Ponowny wniosek o wyłączenie sędziego oparty na tych samych

okolicznościach podlega odrzuceniu bez składania wyjaśnień przez sędziego, którego

dotyczy. O odrzuceniu orzeka sąd rozpoznający sprawę. Przepis art. 51 stosuje się

odpowiednio. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

Art. 54. Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do wyłączenia

referendarza sądowego, ławnika, jak również innych organów sądowych oraz

prokuratora. Wniosek o wyłączenie referendarza sądowego oraz ławnika sąd rozstrzyga

zgodnie z przepisami poprzedzającymi, a wniosek o wyłączenie pozostałych osób

przekazuje odpowiedniemu organowi nadrzędnemu.

TYTUŁ II

Prokurator

Art. 55. Prokurator, wytaczając powództwo na rzecz oznaczonej osoby, powinien

ją wskazać w pozwie. Nie dotyczy to spraw niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego,

chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Art. 56. § 1. Osobę, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo, sąd

zawiadamia o tym, doręczając jej odpis pozwu. Osoba ta może wstąpić do sprawy

w każdym jej stanie w charakterze powoda; w tym wypadku do udziału prokuratora

w sprawie stosuje się odpowiednio przepisy o współuczestnictwie jednolitym.

§ 2. Prokurator nie może samodzielnie rozporządzać przedmiotem sporu.

Art. 57. Jeżeli prokurator, wytaczając powództwo, nie działa na rzecz oznaczonej

osoby, wnosi on pozew przeciwko wszystkim osobom będącym stronami stosunku

prawnego, którego dotyczy powództwo.

Art. 58. Wyrok prawomocny zapadły w sprawie wytoczonej przez prokuratora ma

powagę rzeczy osądzonej pomiędzy stroną, na rzecz której prokurator wytoczył

3)

Z dniem 18 grudnia 2002 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 grudnia

2002 r., sygn. akt SK. 27/01. (Dz. U. poz. 1849).

2018-01-05

©Telksinoe s. 13/424

powództwo, a stroną przeciwną. Jednakże w sprawach o roszczenia majątkowe

prawomocne rozstrzygnięcie sprawy nie pozbawia strony zainteresowanej, która nie brała

udziału w sporze, możności dochodzenia swoich roszczeń w całości lub w tej części,

w której nie zostały zasądzone.

Art. 59. Sąd zawiadamia prokuratora o każdej sprawie, w której udział jego uważa

za potrzebny.

Art. 60. § 1. Prokurator może wstąpić do postępowania w każdym jego stadium.

Prokurator nie jest związany z żadną ze stron. Może on składać oświadczenia i zgłaszać

wnioski, jakie uzna za celowe, oraz przytaczać fakty i dowody na ich potwierdzenie. Od

chwili, kiedy prokurator zgłosił udział w postępowaniu, należy mu doręczać pisma

procesowe, zawiadomienia o terminach i posiedzeniach oraz orzeczenia sądowe.

§ 2. Prokurator może zaskarżyć każde orzeczenie sądowe, od którego służy środek

odwoławczy. Terminy do zaskarżenia orzeczeń sądowych, ustanowione dla stron, wiążą

również prokuratora.

TYTUŁ III

Organizacje pozarządowe

Art. 61. § 1. Organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych mogą,

za zgodą osoby fizycznej wyrażoną na piśmie, wytaczać powództwa na jej rzecz

w sprawach o:

1) alimenty;

2) ochronę środowiska;

3) ochronę konsumentów;

4) ochronę praw własności przemysłowej;

5) ochronę równości oraz niedyskryminacji przez bezpodstawne bezpośrednie lub

pośrednie zróżnicowanie praw i obowiązków obywateli.

§ 2. W sprawach wymienionych w § 1 organizacje pozarządowe w zakresie swoich

zadań statutowych mogą, za zgodą osoby fizycznej wyrażoną na piśmie, przystąpić do

niej w toczącym się postępowaniu.

§ 3. Za zgodą przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną, wyrażoną na piśmie,

organizacja pozarządowa, której jest on członkiem, może na jego rzecz wytoczyć

powództwo lub przystąpić do niego w toczącym się postępowaniu w sporze z innym

przedsiębiorcą o roszczenia wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej.

2018-01-05

©Telksinoe s. 14/424

§ 4. Do pozwu lub pisma obejmującego przystąpienie organizacja pozarządowa

dołącza wyrażoną na piśmie zgodę osoby fizycznej.

Art. 62. § 1. Do organizacji pozarządowych wytaczających powództwa na rzecz

osób fizycznych stosuje się odpowiednio przepisy o prokuratorze wytaczającym

powództwo na rzecz oznaczonej osoby, z wyjątkiem art. 58 zdanie drugie.

§ 2. Do przystąpienia organizacji pozarządowych do strony w toczącym się

postępowaniu stosuje się odpowiednio przepisy o interwencji ubocznej, do której nie

mają odpowiedniego zastosowania przepisy o współuczestnictwie jednolitym.

Art. 63. Organizacje pozarządowe wymienione w artykułach poprzedzających,

które nie uczestniczą w sprawie, mogą przedstawiać sądowi istotny dla sprawy pogląd

wyrażony w uchwale lub w oświadczeniu ich należycie umocowanych organów.

TYTUŁ IIIa

Państwowa Inspekcja Pracy

Art. 631. W sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy inspektorzy pracy mogą

wytaczać powództwa na rzecz obywateli, a także wstępować, za zgodą powoda, do

postępowania w tych sprawach w każdym jego stadium.

Art. 632. W sprawach wymienionych w artykule poprzedzającym do inspektorów

pracy stosuje się odpowiednio przepisy o prokuratorze.

TYTUŁ IIIb

Powiatowy (miejski) rzecznik konsumentów

Art. 633. W sprawach o ochronę konsumentów powiatowy (miejski) rzecznik

konsumentów może wytaczać powództwa na rzecz obywateli, a także wstępować, za

zgodą powoda, do postępowania w tych sprawach w każdym jego stadium.

Art. 634. W sprawach, o których mowa w art. 633, do powiatowego (miejskiego)

rzecznika konsumentów stosuje się odpowiednio przepisy o prokuratorze.

2018-01-05

©Telksinoe s. 15/424

TYTUŁ IIIc

Podmioty uprawnione do udziału w postępowaniu na podstawie odrębnych

przepisów

Art. 635. § 1. Jeżeli przepisy odrębne przyznają określonym podmiotom, które nie

uczestniczą w sprawie, uprawnienie do przedstawiania sądowi istotnego dla sprawy

poglądu, do podmiotów tych stosuje się odpowiednio przepis art. 63. Jednak na wniosek

podmiotu uprawnionego sąd może zezwolić, aby pogląd został przedstawiony także

ustnie na rozprawie.

§ 2. Na wniosek podmiotu uprawnionego sąd udostępnia akta sprawy w zakresie

niezbędnym do przedstawienia poglądu.

TYTUŁ IV

Strony

DZIAŁ I

Zdolność sądowa i procesowa

Art. 64. § 1. Każda osoba fizyczna i prawna ma zdolność występowania w procesie

jako strona (zdolność sądowa).

§ 11. Zdolność sądową mają także jednostki organizacyjne niebędące osobami

prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną.

§ 2. (uchylony)

Art. 65. § 1. Zdolność do czynności procesowych (zdolność procesową) mają

osoby fizyczne posiadające pełną zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz

jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 64 § 11.

§ 2. Osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność

procesową w sprawach wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać

samodzielnie.

Art. 66. Osoba fizyczna niemająca zdolności procesowej może podejmować

czynności procesowe tylko przez swego przedstawiciela ustawowego.

Art. 67. § 1. Osoby prawne oraz jednostki organizacyjne, o których mowa w art. 64

§ 11, dokonują czynności procesowych przez swoje organy albo przez osoby uprawnione

do działania w ich imieniu.

2018-01-05

©Telksinoe s. 16/424

§ 11. W zakresie określonym odrębną ustawą za inne niż Skarb Państwa państwowe

osoby prawne, osoby z udziałem Skarbu Państwa i osoby prawne z udziałem

państwowych osób prawnych czynności procesowe może podejmować Prokuratoria

Generalna Rzeczypospolitej Polskiej.

§ 2. Za Skarb Państwa podejmuje czynności procesowe organ państwowej jednostki

organizacyjnej, z której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie, lub organ

jednostki nadrzędnej. W zakresie określonym odrębną ustawą za Skarb Państwa

czynności procesowe podejmuje Prokuratoria Generalna Rzeczypospolitej Polskiej.

§ 3. (uchylony)

Art. 68. § 1.4) Przedstawiciel ustawowy, organy oraz osoby wymienione w art. 67

mają obowiązek wykazać swoje umocowanie dokumentem przy pierwszej czynności

procesowej.

§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się, gdy stwierdzenie umocowania przez sąd jest

możliwe na podstawie wykazu lub innego rejestru, do którego sąd ma dostęp drogą

elektroniczną, a także gdy czynność procesowa jest dokonywana za pośrednictwem

systemu teleinformatycznego, w przypadku gdy przepis szczególny przewiduje, że

czynności można dokonać wyłącznie za pośrednictwem tego systemu. Przedstawiciel

ustawowy, organy oraz osoby wymienione w art. 67 mają jednak obowiązek wskazać

podstawę swojego umocowania.

Art. 69. Dla strony niemającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela

ustawowego, jak również dla strony niemającej organu powołanego do jej

reprezentowania, sąd na wniosek strony przeciwnej ustanowi kuratora, jeżeli strona ta

podejmuje przeciwko drugiej stronie czynność procesową niecierpiącą zwłoki.

Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Art. 70. § 1. Jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo

w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy w tym celu

odpowiedni termin. W wypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego

powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się o to do właściwego sądu opiekuńczego.

4)

Utracił moc z dniem 11 września 2017 r., w zakresie, w jakim dopuszcza ocenę prawidłowości

procedury przedstawienia kandydatów na stanowisko Prezesa oraz Wiceprezesa Trybunału

Konstytucyjnego przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów Trybunału Konstytucyjnego i powołania ich

przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, który prowadzi do wystawienia dokumentu, który stanowi

ten przepis, na podstawie pkt 3 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 września 2017 r., sygn.

alt K 10/17 (Dz. U. poz. 1727).

2018-01-05

©Telksinoe s. 17/424

§ 2. Sąd może dopuścić tymczasowo do czynności stronę niemającą zdolności

sądowej lub procesowej albo osobę niemającą należytego ustawowego umocowania,

z zastrzeżeniem, że przed upływem wyznaczonego terminu braki będą uzupełnione,

a czynności zatwierdzone przez powołaną do tego osobę.

Art. 71. Jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one

w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie w zakresie, w jakim

jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie.

DZIAŁ II

Współuczestnictwo w sporze

Art. 72. § 1. Kilka osób może w jednej sprawie występować w roli powodów lub

pozwanych, jeżeli przedmiot sporu stanowią:

1) prawa lub obowiązki im wspólne lub oparte na tej samej podstawie faktycznej

i prawnej (współuczestnictwo materialne);

2) roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju, oparte na jednakowej podstawie

faktycznej i prawnej, jeżeli ponadto właściwość sądu jest uzasadniona dla każdego

z roszczeń lub zobowiązań z osobna, jako też dla wszystkich wspólnie

(współuczestnictwo formalne).

§ 2. Jeżeli przeciwko kilku osobom sprawa może toczyć się tylko łącznie

(współuczestnictwo konieczne), przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się także do

osób, których udział w sprawie uzasadniałby jej rozpoznanie w postępowaniu odrębnym.

§ 3. Przepis §2 stosuje się odpowiednio w wypadku współuczestnictwa

materialnego, innego niż współuczestnictwo konieczne.

Art. 73. § 1. Każdy współuczestnik działa w imieniu własnym.

§ 2. W wypadku jednak, gdy z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu

ustawy wynika, że wyrok dotyczyć ma niepodzielnie wszystkich współuczestników

(współuczestnictwo jednolite), czynności procesowe współuczestników działających są

skuteczne wobec niedziałających. Do zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo

uznania powództwa potrzeba zgody wszystkich współuczestników.

Art. 74. Każdy ze współuczestników sporu ma prawo samodzielnie popierać

sprawę. Na posiedzenie sądowe wzywa się wszystkich tych współuczestników, co do

których sprawa nie jest zakończona.

2018-01-05

©Telksinoe s. 18/424

DZIAŁ III

Interwencja główna i uboczna

Art. 75. Kto występuje z roszczeniem o rzecz lub prawo, o które sprawa toczy się

pomiędzy innymi osobami, może aż do zamknięcia rozprawy w pierwszej instancji

wytoczyć powództwo o tę rzecz lub prawo przeciwko obu stronom przed sąd, w którym

toczy się sprawa (interwencja główna).

Art. 76. Kto ma interes prawny w tym, aby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść

jednej ze stron, może w każdym stanie sprawy aż do zamknięcia rozprawy w drugiej

instancji przystąpić do tej strony (interwencja uboczna).

Art. 77. § l. Wstąpienie swe do sprawy interwenient uboczny powinien zgłosić

w piśmie, w którym poda, jaki ma interes prawny we wstąpieniu i do której ze stron

przystępuje. Pismo to należy doręczyć obu stronom.

§ 2. Interwenient uboczny może ze wstąpieniem do sprawy połączyć dokonanie

innej czynności procesowej.

Art. 78. § 1. Każda ze stron może zgłosić opozycję przeciwko wstąpieniu

interwenienta ubocznego, jednakże nie później niż przy rozpoczęciu najbliższej

rozprawy.

§ 2. Sąd oddali opozycję po przeprowadzeniu co do niej rozprawy, jeżeli

interwenient uprawdopodobni, że ma interes prawny we wstąpieniu do sprawy.

§ 3. Mimo wniesienia opozycji interwenient uboczny bierze udział w sprawie,

dopóki orzeczenie uwzględniające opozycję nie stanie się prawomocne. W razie

prawomocnego uwzględnienia opozycji czynności interwenienta ubocznego uważane

będą za niebyłe.

Art. 79. Interwenient uboczny jest uprawniony do wszelkich czynności

procesowych dopuszczalnych według stanu sprawy. Nie mogą one jednak pozostawać

w sprzeczności z czynnościami i oświadczeniami strony, do której przystąpił.

Art. 80. Interwenientowi ubocznemu należy od chwili jego wstąpienia do sprawy

doręczać, tak jak stronie, zawiadomienia o terminach i posiedzeniach sądowych, jako też

orzeczenia sądu.

Art. 81. Jeżeli z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika,

że wyrok w sprawie ma odnieść bezpośredni skutek prawny w stosunku między

2018-01-05

©Telksinoe s. 19/424

interwenientem a przeciwnikiem strony, do której interwenient przystąpił, do stanowiska

interwenienta w procesie stosuje się odpowiednio przepisy o współuczestnictwie

jednolitym.

Art. 82. Interwenient uboczny nie może w stosunku do strony, do której przystąpił,

podnieść zarzutu, że sprawa została rozstrzygnięta błędnie albo że strona ta prowadziła

proces wadliwie, chyba że stan sprawy w chwili przystąpienia interwenienta

uniemożliwił mu korzystanie ze środków obrony albo że strona umyślnie lub przez

niedbalstwo nie skorzystała ze środków, które nie były interwenientowi znane.

Art. 83. Za zgodą stron interwenient uboczny może wejść na miejsce strony, do

której przystąpił.

DZIAŁ IV

Przypozwanie

Art. 84. § 1. Strona, której w razie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia

przysługiwałoby roszczenie względem osoby trzeciej albo przeciwko której osoba trzecia

mogłaby wystąpić z roszczeniem, może zawiadomić taką osobę o toczącym się procesie

i wezwać ją do wzięcia w nim udziału.

§ 2. W tym celu strona wnosi do sądu pismo procesowe wskazujące przyczynę

wezwania i stan sprawy. Pismo to doręcza się niezwłocznie osobie trzeciej, która może

zgłosić swe przystąpienie do strony jako interwenient uboczny.

Art. 85. Skutki związane z interwencją uboczną określone w art. 82 powstają

w stosunku do wezwanego, który nie zgłosił przystąpienia, z chwilą, w której

przystąpienie było możliwe.

DZIAŁ V

Pełnomocnicy procesowi

Art. 86. Strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed

sądem osobiście lub przez pełnomocników.

Art. 87. § 1. Pełnomocnikiem może być adwokat lub radca prawny, w sprawach

własności przemysłowej także rzecznik patentowy, a w sprawach restrukturyzacji

i upadłości także osoba posiadająca licencję doradcy restrukturyzacyjnego, a ponadto

osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony oraz osoba pozostająca ze

2018-01-05

©Telksinoe s. 20/424

stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego

zlecenia, współuczestnik sporu, jak również małżonek, rodzeństwo, zstępni lub wstępni

strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia.

§ 2. Pełnomocnikiem osoby prawnej lub przedsiębiorcy, w tym nieposiadającego

osobowości prawnej, może być również pracownik tej jednostki albo jej organu

nadrzędnego. Osoba prawna prowadząca, na podstawie odrębnych przepisów, obsługę

prawną przedsiębiorcy, osoby prawnej lub innej jednostki organizacyjnej może udzielić

pełnomocnictwa procesowego – w imieniu podmiotu, którego obsługę prawną prowadzi

– adwokatowi lub radcy prawnemu, jeżeli została do tego upoważniona przez ten

podmiot.

§ 3. W sprawach o ustalenie i zaprzeczenie pochodzenia dziecka i o roszczenia

alimentacyjne pełnomocnikiem może być również przedstawiciel właściwego

w sprawach z zakresu pomocy społecznej organu jednostki samorządu terytorialnego

oraz organizacji społecznej, mającej na celu udzielanie pomocy rodzinie.

§ 4. W sprawach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego

pełnomocnikiem rolnika może być również przedstawiciel organizacji zrzeszającej

rolników indywidualnych, której rolnik jest członkiem.

§ 5. W sprawach związanych z ochroną praw konsumentów pełnomocnikiem może

być przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należy ochrona

konsumentów.

§ 6. W sprawach związanych z ochroną własności przemysłowej pełnomocnikiem

twórcy projektu wynalazczego może być również przedstawiciel organizacji, do której

zadań statutowych należą sprawy popierania własności przemysłowej i udzielania

pomocy twórcom projektów wynalazczych.

Art. 871. § 1. W postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo

stron przez adwokatów lub radców prawnych, a w sprawach własności przemysłowej

także przez rzeczników patentowych. Zastępstwo to dotyczy także czynności

procesowych związanych z postępowaniem przed Sądem Najwyższym, podejmowanych

przed sądem niższej instancji.

§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się w postępowaniu o zwolnienie od kosztów sądowych

oraz o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego oraz gdy stroną, jej organem, jej

przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo

profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, a także gdy stroną, jej organem lub jej

2018-01-05

©Telksinoe s. 21/424

przedstawicielem ustawowym jest adwokat, radca prawny lub radca Prokuratorii

Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

§ 3. Przepisu § 1 nie stosuje się także wtedy, gdy zastępstwo procesowe Skarbu

Państwa albo państwowej osoby prawnej jest wykonywane przez Prokuratorię Generalną

Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 88. Pełnomocnictwo może być albo procesowe – bądź to ogólne, bądź do

prowadzenia poszczególnych spraw – albo do niektórych tylko czynności procesowych.

Art. 89. § 1. Pełnomocnik jest obowiązany przy pierwszej czynności procesowej

dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis

pełnomocnictwa wraz z odpisem dla strony przeciwnej. Adwokat, radca prawny, rzecznik

patentowy, a także radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej mogą sami

uwierzytelnić odpis udzielonego im pełnomocnictwa oraz odpisy innych dokumentów

wykazujących ich umocowanie. Złożenie dokumentu wykazującego umocowanie lub

jego uwierzytelnionego odpisu nie jest wymagane, jeżeli stwierdzenie przez sąd

umocowania jest możliwe na podstawie wykazu lub innego rejestru, do którego sąd ma

dostęp drogą elektroniczną.

§ 11. Przepisu § 1 nie stosuje się do czynności procesowej dokonanej za

pośrednictwem systemu teleinformatycznego, w przypadku gdy przepis szczególny

przewiduje, że czynności można dokonać wyłącznie za pośrednictwem tego systemu.

W takim przypadku pełnomocnik powołuje się na pełnomocnictwo, wskazując jego

zakres oraz okoliczności wymienione w art. 87.

§ 2. W toku sprawy pełnomocnictwo może być udzielone ustnie na posiedzeniu

sądu przez oświadczenie złożone przez stronę i wciągnięte do protokołu.

§ 3. (uchylony)

Art. 90. Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pełnomocnictwo osoba

przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie

podpisała.

Art. 91. Pełnomocnictwo procesowe obejmuje z samego prawa umocowanie do:

1) wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych, nie wyłączając

powództwa wzajemnego, skargi o wznowienie postępowania i postępowania

wywołanego ich wniesieniem, jako też wniesieniem interwencji głównej przeciwko

mocodawcy;

2018-01-05

©Telksinoe s. 22/424

2) wszelkich czynności dotyczących zabezpieczenia i egzekucji;

3) udzielenia dalszego pełnomocnictwa procesowego adwokatowi lub radcy

prawnemu;

4) zawarcia ugody, zrzeczenia się roszczenia albo uznania powództwa, jeżeli

czynności te nie zostały wyłączone w danym pełnomocnictwie;

5) odbioru kosztów procesu od strony przeciwnej.

Art. 92. Zakres, czas trwania i skutki umocowania szerszego niż pełnomocnictwo

procesowe, jak również umocowanie do poszczególnych czynności procesowych, ocenia

się według treści pełnomocnictwa oraz przepisów prawa cywilnego.

Art. 93. Mocodawca stawający jednocześnie z pełnomocnikiem może niezwłocznie

prostować lub odwoływać oświadczenia pełnomocnika.

Art. 94. § 1. Wypowiedzenie pełnomocnictwa procesowego przez mocodawcę

odnosi skutek prawny w stosunku do sądu z chwilą zawiadomienia go o tym, w stosunku

zaś do przeciwnika i innych uczestników – z chwilą doręczenia im tego zawiadomienia

przez sąd.

§ 2. Adwokat lub radca prawny, który wypowiedział pełnomocnictwo, obowiązany

jest działać za stronę jeszcze przez dwa tygodnie, chyba że mocodawca zwolni go od tego

obowiązku. Każdy inny pełnomocnik powinien, mimo wypowiedzenia, działać za

mocodawcę przez ten sam czas, jeżeli jest to konieczne do uchronienia mocodawcy od

niekorzystnych skutków prawnych.

Art. 95. Przepis artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do adwokata lub

radcy prawnego ustanowionego przez sąd w przypadku zwolnienia go od obowiązku

zastępowania strony w procesie.

Art. 96. W razie śmierci strony albo utraty przez nią zdolności sądowej

pełnomocnictwo wygasa. Jednakże pełnomocnik procesowy działa aż do czasu

zawieszenia postępowania.

Art. 97. § 1. Po wniesieniu pozwu sąd może dopuścić tymczasowo do podjęcia

naglącej czynności procesowej osobę niemogącą na razie przedstawić pełnomocnictwa.

Zarządzenie to sąd może uzależnić od zabezpieczenia kosztów.

§ 2. Sąd wyznaczy równocześnie termin, w ciągu którego osoba działająca bez

pełnomocnictwa powinna je złożyć albo przedstawić zatwierdzenie swej czynności przez

2018-01-05

©Telksinoe s. 23/424

stronę. Jeżeli termin upłynął bezskutecznie, sąd pominie czynności procesowe tej osoby.

W tym wypadku przeciwnik może żądać od działającego bez umocowania zwrotu

kosztów spowodowanych jego tymczasowym dopuszczeniem.

TYTUŁ V

Koszty procesu

DZIAŁ I

Zwrot kosztów procesu

Art. 98. § 1. Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi

na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony

(koszty procesu).

§ 2. Do niezbędnych kosztów procesu prowadzonego przez stronę osobiście lub

przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem

patentowym, zalicza się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu

strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość zarobku utraconego wskutek

stawiennictwa w sądzie. Suma kosztów przejazdów i równowartość utraconego zarobku

nie może przekraczać wynagrodzenia jednego adwokata wykonującego zawód

w siedzibie sądu procesowego.

§ 3. Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata

zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych

przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd

osobistego stawiennictwa strony.

§ 4. Wysokość kosztów sądowych, zasady zwrotu utraconego zarobku lub dochodu

oraz kosztów stawiennictwa strony w sądzie, a także wynagrodzenie adwokata, radcy

prawnego i rzecznika patentowego regulują odrębne przepisy.

Art. 981. § 1. Do niezbędnych kosztów procesu zalicza się koszty mediacji

prowadzonej na skutek skierowania przez sąd.

§ 2. Jeżeli postępowanie cywilne zostało wszczęte w ciągu trzech miesięcy od dnia

zakończenia mediacji, która nie została zakończona ugodą albo w ciągu trzech miesięcy

od dnia uprawomocnienia się postanowienia o odmowie zatwierdzenia ugody przez sąd,

do niezbędnych kosztów procesu zalicza się także koszty mediacji w wysokości

nieprzekraczającej czwartej części opłaty.

2018-01-05

©Telksinoe s. 24/424

§ 3. Do określenia kosztów mediacji stosuje się odpowiednio art. 98 § 2 i 3.

§ 4. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wysokość

wynagrodzenia mediatora, w tym stałego mediatora, za prowadzenie postępowania

mediacyjnego wszczętego na podstawie skierowania sądu i wydatki mediatora, w tym

stałego mediatora, podlegające zwrotowi, biorąc pod uwagę rodzaj sprawy i wartość

przedmiotu sporu oraz sprawny przebieg postępowania mediacyjnego, a także niezbędne

wydatki związane z prowadzeniem mediacji.

Art. 99. Stronom reprezentowanym przez radcę prawnego, rzecznika patentowego

lub Prokuratorię Generalną Rzeczypospolitej Polskiej zwraca się koszty w wysokości

należnej według przepisów o wynagrodzeniu adwokata.

Art. 100. W razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie

zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron

obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do

nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od

wzajemnego obrachunku lub oceny sądu.

Art. 101. Zwrot kosztów należy się pozwanemu pomimo uwzględnienia

powództwa, jeżeli nie dał powodu do wytoczenia sprawy i uznał przy pierwszej

czynności procesowej żądanie pozwu.

Art. 102. W wypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony

przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami.

Art. 103. § 1. Niezależnie od wyniku sprawy sąd może włożyć na stronę lub

interwenienta obowiązek zwrotu kosztów, wywołanych ich niesumiennym lub

oczywiście niewłaściwym postępowaniem.

§ 2. Przepis § 1 dotyczy zwłaszcza kosztów powstałych wskutek uchylenia się od

wyjaśnień lub złożenia wyjaśnień niezgodnych z prawdą, zatajenia lub opóźnionego

powołania dowodów, a także oczywiście nieuzasadnionej odmowy poddania się

mediacji.

Art. 104. Koszty procesu, w którym zawarto ugodę, znosi się wzajemnie, jeżeli

strony nie postanowiły inaczej.

Art. 1041. Koszty mediacji prowadzonej na skutek skierowania przez sąd

i zakończonej ugodą znosi się wzajemnie, jeżeli strony nie postanowiły inaczej.

2018-01-05

©Telksinoe s. 25/424

Art. 105. § 1. Współuczestnicy sporu zwracają koszty procesu w częściach

równych. Sąd może jednak nakazać zwrot kosztów odpowiednio do udziału każdego ze

współuczestników w sprawie, jeżeli pod tym względem zachodzą znaczne różnice.

§ 2. Na współuczestników sporu odpowiadających solidarnie co do istoty sprawy

sąd włoży solidarny obowiązek zwrotu kosztów. Za koszty wynikłe z czynności

procesowych, podjętych przez poszczególnych współuczestników wyłącznie we

własnym interesie, inni współuczestnicy nie odpowiadają.

Art. 106. Udział prokuratora w sprawie nie uzasadnia zasądzenia zwrotu kosztów

na rzecz Skarbu Państwa ani od Skarbu Państwa.

Art. 107. Interwenient uboczny, do którego nie mają zastosowania przepisy

o współuczestnictwie jednolitym, nie zwraca kosztów przeciwnikowi strony, do której

przystąpił. Sąd może jednak przyznać od interwenienta na rzecz wygryw ającego sprawę

przeciwnika strony, do której interwenient przystąpił, zwrot kosztów wywołanych

samoistnymi czynnościami procesowymi interwenienta. Sąd może także przyznać

interwenientowi koszty interwencji od przeciwnika obowiązanego do zwrotu kosztów.

Art. 108. § 1. Sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym sprawę

w instancji. Sąd może jednak rozstrzygnąć jedynie o zasadach poniesienia przez strony

kosztów procesu, pozostawiając szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu;

w tej sytuacji, po uprawomocnieniu się orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie,

referendarz sądowy w sądzie pierwszej instancji wydaje postanowienie, w którym

dokonuje szczegółowego wyliczenia kosztów obciążających strony.

§ 2. Sąd drugiej instancji, uchylając zaskarżone orzeczenie i przekazując sprawę

sądowi pierwszej instancji do rozpoznania, pozostawia temu sądowi rozstrzygnięcie

o kosztach instancji odwoławczej.

Art. 1081. Jeżeli w toku postępowania sąd nie orzekł o obowiązku poniesienia

kosztów sądowych lub orzeczeniem nie objął całej kwoty należnej z tego tytułu,

postanowienie w tym przedmiocie wydaje na posiedzeniu niejawnym sąd, przed którym

sprawa toczyła się w pierwszej instancji.

Art. 109. § 1. Roszczenie o zwrot kosztów wygasa, jeśli strona najpóźniej przed

zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie złoży

sądowi spisu kosztów albo nie zgłosi wniosku o przyznanie kosztów według norm

2018-01-05

©Telksinoe s. 26/424

przepisanych. Jednakże o kosztach należnych stronie działającej bez adwokata, radcy

prawnego lub rzecznika patentowego sąd orzeka z urzędu.

§ 2. Orzekając o wysokości przyznanych stronie kosztów procesu, sąd bierze pod

uwagę celowość poniesionych kosztów oraz niezbędność ich poniesienia z uwagi na

charakter sprawy. Przy ustalaniu wysokości kosztów poniesionych przez stronę

reprezentowaną przez pełnomocnika będącego adwokatem, radcą prawnym lub

rzecznikiem patentowym, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy pełnomocnika

oraz czynności podjęte przez niego w sprawie, w tym czynności podjęte w celu

polubownego rozwiązania sporu, również przed wniesieniem pozwu, a także charakter

sprawy i wkład pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia.

Art. 110. Sąd może zasądzić od świadka, biegłego, pełnomocnika lub

przedstawiciela ustawowego – po ich wysłuchaniu – zwrot kosztów wywołanych ich

rażącą winą. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

DZIAŁ II

Pomoc prawna z urzędu

Art. 111. (uchylony)

Art. 112. (uchylony)

Art. 113. (uchylony)

Art. 114. (uchylony)

Art. 115. (uchylony)

Art. 116. (uchylony)

Art. 117. § 1. Strona zwolniona przez sąd od kosztów sądowych w całości lub

części, może domagać się ustanowienia adwokata lub radcy prawnego.

§ 2. Osoba fizyczna, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się

domagać ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli złoży oświadczenie,

z którego wynika, że nie jest w stanie ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub

radcy prawnego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

§ 3. Osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna, której ustawa przyznaje

zdolność sądową, niezwolniona przez sąd od kosztów sądowych, może się domagać

2018-01-05

©Telksinoe s. 27/424

ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, jeżeli wykaże, że nie ma dostatecznych

środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.

§ 4. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego strona zgłasza wraz

z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych lub osobno, na piśmie lub ustnie do

protokołu, w sądzie, w którym sprawa ma być wytoczona lub już się toczy. Osoba

fizyczna, która nie ma miejsca zamieszkania w siedzibie tego sądu, może złożyć wniosek

o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sądzie rejonowym właściwym ze

względu na miejsce swego zamieszkania, który niezwłocznie przesyła ten wniosek

sądowi właściwemu.

§ 5. Sąd uwzględni wniosek, jeżeli udział adwokata lub radcy prawnego w sprawie

uzna za potrzebny.

§ 6. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, zgłoszony po raz

pierwszy w postępowaniu apelacyjnym, kasacyjnym lub postępowaniu ze skargi

o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sąd przekazuje do

rozpoznania sądowi pierwszej instancji, chyba że uzna wniosek za uzasadniony.

Art. 1171. § 1. Osoba fizyczna dołącza do wniosku o ustanowienie adwokata lub

radcy prawnego oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o swoim stanie rodzinnym,

majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Oświadczenie sporządza się według

ustalonego wzoru. Jeżeli wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego składany

jest łącznie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, osoba fizyczna dołącza

tylko jedno oświadczenie.

§ 2. Sąd może odebrać od osoby fizycznej przyrzeczenie o treści: „Świadomy

znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed prawem zapewniam, że złożone przeze

mnie oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania jest

prawdziwe i rzetelne”. Przed odebraniem przyrzeczenia poucza się stronę ubiegającą się

o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego o treści art. 120 § 4.

§ 3. Wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego złożony przez stronę

reprezentowaną przez adwokata lub radcę prawnego bez dołączenia oświadczenia,

o którym mowa w § 1, przewodniczący zwraca bez wzywania do uzupełnienia braków.

§ 4. W razie złożenia wniosku ustnie do protokołu, oświadczenie, o którym mowa

w § 1, może być złożone także do protokołu.

§ 5. Przepisów § 1–4 nie stosuje się, jeżeli wniosek składa strona, o której mowa

w art. 117 § 1.

2018-01-05

©Telksinoe s. 28/424

§ 6. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzór

oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania, o którym

mowa w § 1, a także sposób udostępniania osobom fizycznym wzoru druków tych

oświadczeń, mając na względzie umożliwienie stronie złożenia jednego oświadczenia

w razie składania wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wraz

z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych i komunikatywność niezbędnych

pouczeń dla stron co do sposobu wypełnienia, skutków niezłożenia oraz złożenia

nieprawdziwego oświadczenia.

Art. 1172. § 1. W razie oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy

prawnego strona nie może ponownie domagać się ustanowienia adwokata lub radcy

prawnego, powołując się na te same okoliczności, które stanowiły uzasadnienie

oddalonego wniosku.

§ 2. Ponowny wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, oparty na

tych samych okolicznościach, podlega odrzuceniu. Na postanowienie o odrzuceniu

wniosku nie przysługuje zażalenie.

Art. 1173. § 1. O wyznaczenie adwokata lub radcy prawnego sąd zwraca się do

właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych.

§ 2. Właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców

prawnych, wyznacza adwokata lub radcę prawnego niezwłocznie, nie później jednak niż

w terminie dwóch tygodni, zawiadamiając o tym sąd. W zawiadomieniu właściwa

okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych wskazuje imię

i nazwisko wyznaczonego adwokata lub radcy prawnego oraz jego adres do doręczeń.

§ 3. Jeżeli strona we wniosku wskazała adwokata lub radcę prawnego, właściwa

okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych, w miarę

możliwości i w porozumieniu ze wskazanym adwokatem lub radcą prawnym, wyznaczy

adwokata lub radcę prawnego wskazanego przez stronę.

Art. 118. § 1. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego przez sąd jest

równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa procesowego.

§ 2. Adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd jest obowiązany zastępować

stronę do prawomocnego zakończenia postępowania, chyba że z postanowienia sądu

wynika, iż obowiązek zastępowania strony ustaje wcześniej.

2018-01-05

©Telksinoe s. 29/424

§ 3. Z ważnych przyczyn adwokat lub radca prawny może wnosić o zwolnienie od

obowiązku zastępowania strony w procesie. Sąd, zwalniając adwokata lub radcę

prawnego, zwraca się jednocześnie do właściwej okręgowej rady adwokackiej lub rady

okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie innego adwokata lub radcy prawnego.

Przepis art. 1173 § 2 stosuje się odpowiednio.

§ 4. Jeżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony przez sąd ma podjąć czynności

poza siedzibą sądu orzekającego, sąd, na uzasadniony wniosek ustanowionego adwokata

lub radcy prawnego, zwróci się w razie potrzeby do właściwej okręgowej rady

adwokackiej lub rady okręgowej izby radców prawnych o wyznaczenie adwokata lub

radcy prawnego z innej miejscowości. Przepis art. 1173 § 2 stosuje się odpowiednio.

§ 5. Jeżeli adwokat lub radca prawny ustanowiony w związku z postępowaniem

kasacyjnym lub postępowaniem ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia, nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi, jest obowiązany

niezwłocznie zawiadomić na piśmie o tym stronę oraz sąd, nie później niż w terminie

dwóch tygodni od dnia zawiadomienia go o wyznaczeniu. Do zawiadomienia adwokat

lub radca prawny dołącza sporządzoną przez siebie opinię o braku podstaw do wniesienia

skargi. Opinia nie jest załączana do akt sprawy i nie jest doręczana stronie przeciwnej.

§ 6. Jeżeli opinia, o której mowa w § 5, nie została sporządzona z zachowaniem

zasad należytej staranności, sąd zawiadamia o tym właściwy organ samorządu

zawodowego, do którego należy adwokat lub radca prawny. W takim przypadku

właściwa okręgowa rada adwokacka lub rada okręgowej izby radców prawnych

wyznaczy innego adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 1173 § 2 stosuje się

odpowiednio.

Art. 119. Ustanowienie adwokata lub radcy prawnego wygasa ze śmiercią strony,

która je uzyskała. Jednakże na zasadzie tego ustanowienia adwokat lub radca prawny

strony podejmuje czynności niecierpiące zwłoki.

Art. 1191. Sąd może zarządzić stosowne dochodzenie, jeżeli na podstawie

okoliczności sprawy lub oświadczeń strony przeciwnej powziął wątpliwości co do

rzeczywistego stanu majątkowego strony domagającej się ustanowienia lub zastępowanej

przez ustanowionego adwokata lub radcę prawnego.

Art. 120. § 1. Sąd cofnie ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, jeżeli okaże

się, że okoliczności, na których podstawie je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć.

2018-01-05

©Telksinoe s. 30/424

§ 2. W wypadkach, o których mowa w § 1, strona obowiązana jest uiścić

wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego dla niej ustanowionego.

§ 3. Ponadto, w wypadku gdy okoliczności, na podstawie których przyznano

ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, przestały istnieć, sąd może obciążyć stronę

tym obowiązkiem tylko częściowo, stosownie do zmiany, jaka nastąpiła w jej stosunkach.

§ 4. Stronę, która uzyskała ustanowienie adwokata lub radcy prawnego na

podstawie podania świadomie nieprawdziwych okoliczności, sąd skaże na grzywnę,

niezależnie od jej obowiązku uiszczenia wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego.

Art. 121. (uchylony)

Art. 122. § 1. Adwokat lub radca prawny ustanowiony zgodnie z przepisami

niniejszego działu ma prawo – z wyłączeniem strony – ściągnąć sumę należną mu tytułem

wynagrodzenia i zwrotu wydatków z kosztów zasądzonych na rzecz tej strony od

przeciwnika. Przeciwnik nie może czynić żadnych potrąceń, z wyjątkiem kosztów

nawzajem mu przyznanych od strony korzystającej z pomocy prawnej z urzędu.

§ 2. Na kosztach, przypadających od przeciwnika strony korzystającej z pomocy

prawnej z urzędu, należności adwokata lub radcy prawnego ustanowionego według

przepisów poprzedzających przysługuje pierwszeństwo przed roszczeniami osób

trzecich.

Art. 123. § 1. Postanowienia, o których mowa w dziale niniejszym sąd może wydać

na posiedzeniu niejawnym. Postanowienia doręcza się tylko stronie, która złożyła

wniosek o ustanowienie dla niej adwokata lub radcy prawnego.

§ 2. Postanowienie o ustanowieniu albo odmowie ustanowienia adwokata lub radcy

prawnego może wydać także referendarz sądowy.

Art. 124. § 1. Zgłoszenie wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego,

jak również wniesienie środka odwoławczego od odmowy ich ustanowienia nie

wstrzymuje biegu toczącego się postępowania, chyba że chodzi o ustanowienie adwokata

lub radcy prawnego dla powoda na skutek wniosku zgłoszonego w pozwie lub przed

wytoczeniem powództwa. Sąd może jednak wstrzymać rozpoznanie sprawy aż do

prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku i w związku z tym nie wyznaczać rozprawy,

a wyznaczoną rozprawę odwołać lub odroczyć.

§ 2. W razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony

przed upływem terminu do wniesienia zażalenia, dla którego sporządzenia ustawa

2018-01-05

©Telksinoe s. 31/424

wymaga zastępstwa prawnego przez adwokata lub radcę prawnego, sąd doręcza

ustanowionemu adwokatowi lub radcy prawnemu odpis postanowienia z urzędu, a termin

do wniesienia zażalenia na postanowienie biegnie od dnia jego doręczenia

pełnomocnikowi. Jeżeli strona prawidłowo zażądała doręczenia postanowienia

z uzasadnieniem, odpis postanowienia doręcza się pełnomocnikowi z uzasadnieniem.

§ 3. W razie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego na wniosek zgłoszony

przed upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, która prawidłowo

zażądała doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, sąd doręcza ustanowionemu

adwokatowi lub radcy prawnemu orzeczenie z uzasadnieniem z urzędu, a termin do

wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia doręczenia pełnomocnikowi orzeczenia

z uzasadnieniem.

§ 4. W razie oddalenia wniosku o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego,

zgłoszonego w przypadkach, o których mowa w § 2 lub § 3, termin do wniesienia środka

zaskarżenia biegnie od dnia doręczenia stronie postanowienia, a jeżeli postanowienie

zostało wydane na posiedzeniu jawnym – od dnia jego ogłoszenia. Jeżeli jednak strona

wniosła zażalenie w przepisanym terminie, termin do złożenia środka zaskarżenia biegnie

od dnia doręczenia stronie postanowienia oddalającego zażalenie, a jeżeli postanowienie

sądu drugiej instancji zostało wydane na posiedzeniu jawnym – od dnia jego ogłoszenia.

§ 5. Ponowny wniosek o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, oparty na

tych samych okolicznościach, nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia środka

zaskarżenia.

TYTUŁ VI

Postępowanie

DZIAŁ I

Przepisy ogólne o czynnościach procesowych

Rozdział 1

Pisma procesowe

Art. 125. § 1. Pisma procesowe obejmują wnioski i oświadczenia stron składane

poza rozprawą.

§ 2. Jeżeli przepis szczególny tak stanowi, pisma procesowe wnosi się na

urzędowych formularzach.

2018-01-05

©Telksinoe s. 32/424

§ 21. Jeżeli przepis szczególny tak stanowi albo dokonano wyboru wnoszenia pism

procesowych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, pisma procesowe w tej

sprawie wnosi się wyłącznie za pośrednictwem systemu teleinformatycznego. Pisma

niewniesione za pośrednictwem systemu teleinformatycznego nie wywołują skutków

prawnych, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do sądu, o czym sąd poucza

wnoszącego pismo.

§ 22. W przypadku niewniesienia pisma za pośrednictwem systemu

teleinformatycznego przewodniczący zawiadamia wnoszącego pismo o bezskuteczności

czynności.

§ 23. Jeżeli z przyczyn technicznych leżących po stronie sądu nie jest możliwe

wniesienie pisma za pośrednictwem systemu teleinformatycznego w wymaganym

terminie, stosuje się przepisy art. 168–172.

§ 24. Oświadczenie o wyborze lub rezygnacji z wyboru wnoszenia pism

procesowych za pośrednictwem systemu teleinformatycznego składa się za

pośrednictwem tego systemu. Oświadczenie to jest wiążące tylko w stosunku do osoby,

która je złożyła.

§ 3. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, wzory i sposób

udostępniania stronom urzędowych formularzy, o których mowa w § 2,

odpowiadających wymaganiom przewidzianym dla pism procesowych, szczególnym

wymaganiom postępowania, w którym mają być stosowane, oraz zawierających

niezbędne pouczenia dla stron, co do sposobu ich wypełniania, wnoszenia i skutków

niedostosowania pisma do tych wymagań, uwzględniając, że urzędowe form ularze

powinny być udostępniane w siedzibach sądów oraz bezpłatnie w sieci Internet w formie

pozwalającej na dogodną edycję treści formularza.

§ 31. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw

informatyzacji określi, w drodze rozporządzenia, sposób wnoszenia pism procesowych

za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, mając na względzie skuteczność

wnoszenia pism, szczególne wymagania postępowań obsługiwanych przez ten system

oraz ochronę praw osób wnoszących pisma.

§ 4. (uchylony)

Art. 126. § 1. Każde pismo procesowe powinno zawierać:

1) oznaczenie sądu, do którego jest skierowane, imię i nazwisko lub nazwę stron, ich

przedstawicieli ustawowych i pełnomocników;

2018-01-05

©Telksinoe s. 33/424

2) oznaczenie rodzaju pisma;

3) osnowę wniosku lub oświadczenia oraz dowody na poparcie przytoczonych

okoliczności;

4) podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika;

5) wymienienie załączników.

§ 2. Gdy pismo procesowe jest pierwszym pismem w sprawie, powinno ponadto

zawierać oznaczenie przedmiotu sporu oraz:

1) oznaczenie miejsca zamieszkania lub siedziby i adresy stron, ich przedstawicieli

ustawowych i pełnomocników,

2) numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) lub

numer identyfikacji podatkowej (NIP) powoda będącego osobą fizyczną, jeżeli jest

on obowiązany do jego posiadania lub posiada go nie mając takiego obowiązku lub

3) numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku – numer

w innym właściwym rejestrze, ewidencji lub NIP powoda niebędącego osobą

fizyczną, który nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ewidencji,

jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania.

§ 21. Dalsze pisma procesowe, poza elementami określonymi w § 1, powinny

zawierać sygnaturę akt.

§ 3. Do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo albo uwierzytelniony odpis

pełnomocnictwa, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który wcześniej nie złożył

pełnomocnictwa. Jeżeli pełnomocnik dokonał wyboru wnoszenia pism za pośrednictwem

systemu teleinformatycznego, uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa wnosi się za

pośrednictwem tego systemu.

§ 31. Przepisu § 3 nie stosuje się do pism wnoszonych w elektronicznym

postępowaniu upominawczym.

§ 4. Za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią

upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała.

§ 5. Pismo procesowe wniesione za pośrednictwem systemu teleinformatycznego

opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem potwierdzonym

profilem zaufanym ePUAP.

§ 6. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw

informatyzacji określi, w drodze rozporządzenia, tryb zakładania i udostępniania konta

w systemie teleinformatycznym, za pomocą którego można wnosić pisma procesowe,

2018-01-05

©Telksinoe s. 34/424

z uwzględnieniem sprawności postępowania, ochrony praw stron postępowania oraz

możliwości składania jednorazowo wielu pism.

Art. 1261. § 1. W każdym piśmie należy podać wartość przedmiotu sporu lub

wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy właściwość rzeczowa sądu,

wysokość opłaty lub dopuszczalność środka odwoławczego, a przedmiotem sprawy nie

jest oznaczona kwota pieniężna.

§ 2. Pisma dotyczące części przedmiotu sporu lub zaskarżenia podlegają opłacie

tylko w stosunku do wartości tej części.

§ 3. Wartości przedmiotu sporu lub zaskarżenia podaje się w złotych, zaokrąglając

w górę do pełnego złotego.

Art. 1262. § 1. Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie

została uiszczona należna opłata.

§ 2. Nie żąda się opłaty od pisma, jeżeli już z jego treści wynika, że podlega ono

odrzuceniu.

Art. 127. W pismach procesowych mających na celu przygotowanie rozprawy

(pisma przygotowawcze) należy podać zwięźle stan sprawy, wypowiedzieć się co do

twierdzeń strony przeciwnej i dowodów przez nią powołanych, wreszcie wskazać

dowody, które mają być przedstawione na rozprawie, lub je załączyć. W pismach

przygotowawczych strony mogą wskazywać podstawy prawne swoich żądań lub

wniosków.

Art. 128. § 1. Do pisma procesowego należy dołączyć jego odpisy i odpisy

załączników dla doręczenia ich uczestniczącym w sprawie osobom, a ponadto, jeżeli

w sądzie nie złożono załączników w oryginale, po jednym odpisie każdego załącznika do

akt sądowych.

§ 2. Do pisma procesowego wnoszonego za pośrednictwem systemu

teleinformatycznego dołącza się poświadczone elektronicznie odpisy załączników.

Art. 129. § 1. Strona powołująca się w piśmie na dokument obowiązana jest na

żądanie przeciwnika złożyć oryginał dokumentu w sądzie jeszcze przed rozprawą.

§ 2. Zamiast oryginału dokumentu strona może złożyć odpis dokumentu, jeżeli jego

zgodność z oryginałem została poświadczona przez notariusza albo przez występującego

w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem

patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

2018-01-05

©Telksinoe s. 35/424

§ 21. Elektroniczne poświadczenie odpisu dokumentu przez występującego

w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem

patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej następuje

z chwilą wprowadzenia przez tego pełnomocnika dokumentu do systemu

teleinformatycznego.

§ 3. Zawarte w odpisie dokumentu poświadczenie zgodności z oryginałem przez

występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym,

rzecznikiem patentowym lub radcą Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej ma

charakter dokumentu urzędowego.

§ 4. Jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd, na wniosek strony albo

z urzędu, zażąda od strony składającej odpis dokumentu, o którym mowa w § 2,

przedłożenia oryginału tego dokumentu.

§ 5. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, formaty, w jakich

odpisy pism, dokumentów i pełnomocnictw mogą być poświadczane elektronicznie,

mając na względzie minimalne wymagania dla rejestrów publicznych i wymiany

informacji w postaci elektronicznej.

Art. 130. § 1. Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu

wskutek niezachowania warunków formalnych lub jeżeli od pisma nie uiszczono należnej

opłaty, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia,

uzupełnienia lub opłacenia go w terminie tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma

procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania

pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym.

§ 11. Jeżeli pismo wniosła osoba zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą, która

nie ma w kraju przedstawiciela, przewodniczący wyznacza termin do poprawienia lub

uzupełnienia pisma albo uiszczenia opłaty nie krótszy niż miesiąc.

§ 2. Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca pismo stronie.

Pismo zwrócone nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem

pisma procesowego do sądu.

§ 3. Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od chwili jego

wniesienia.

§ 4. Zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pozwu doręcza się tylko powodowi.

§ 5. Pisma procesowe sporządzone z naruszeniem art. 871 podlegają zwrotowi bez

wzywania do usunięcia braków, chyba że ustawa stanowi inaczej.

2018-01-05

©Telksinoe s. 36/424

§ 6. Jeżeli przepis szczególny przewiduje, że pismo może być wniesione wyłącznie

za pośrednictwem systemu teleinformatycznego, pismo wnosi się wraz z opłatą. Pismo

wniesione bez opłaty nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma do

sądu, o czym sąd poucza wnoszącego pismo. W razie jednoczesnego wniesienia za

pośrednictwem systemu teleinformatycznego więcej niż jednego pisma podlegającego

opłacie żadne z tych pism nie wywołuje skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem

pisma do sądu, jeżeli nie uiszczono opłaty w wysokości sumy opłat należnych od

wszystkich pism.

§ 7. W przypadku wniesienia pisma podlegającego opłacie z naruszeniem § 6

przewodniczący zawiadamia wnoszącego pismo o bezskuteczności czynności.

§ 8. Przepisów § 6 i 7 nie stosuje się, jeżeli wnoszący pismo jest zwolniony z mocy

prawa od kosztów sądowych w zakresie opłaty sądowej należnej od tego pisma, a także

w razie zwolnienia od tych kosztów przyznanego przez sąd lub w razie zgłoszenia

wniosku o takie zwolnienie.

Art. 1301. § 1. (utracił moc)5)

§ 11. Jeżeli pismo procesowe, które powinno być wniesione na urzędowym

formularzu, nie zostało wniesione na takim formularzu lub nie może otrzymać

prawidłowego biegu na skutek niezachowania innych warunków formalnych,

przewodniczący wzywa stronę do jego poprawienia lub uzupełnienia w terminie

tygodniowym, przesyłając złożone pismo. Wezwanie powinno wskazywać wszystkie

braki pisma oraz zawierać pouczenie o treści § 2.

§ 2. W razie bezskutecznego upływu terminu lub ponownego złożenia pisma

dotkniętego brakami przewodniczący z arządza zwrot pisma. Sprzeciw od wyroku

zaocznego, zarzuty od nakazu zapłaty oraz sprzeciw od nakazu zapłaty sąd odrzuca.

§ 3. (uchylony)

§ 4. (uchylony)

Art. 1302. § 1. Pismo wniesione przez adwokata, radcę prawnego lub rzecznika

patentowego, które nie zostało należycie opłacone, przewodniczący zwraca bez

wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie w wysokości stałej lub

stosunkowej obliczonej od wskazanej przez stronę wartości przedmiotu sporu.

5)

Z dniem 25 marca 2002 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 marca 2002 r.,

sygn. akt P. 9/01 (Dz. U. poz. 265).

2018-01-05

©Telksinoe s. 37/424

§ 2. W terminie tygodniowym od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie pisma

z przyczyn określonych w § 1 strona może uiścić brakującą opłatę. Jeżeli opłata została

wniesiona we właściwej wysokości, pismo wywołuje skutek od daty pierwotnego

wniesienia. Skutek taki nie następuje w razie kolejnego zwrotu pisma z tej samej

przyczyny.

§ 3. (uchylony)

§ 4. (uchylony)

§ 5. Przepisu § 1 nie stosuje się, gdy obowiązek uiszczenia opłaty stosunkowej

powstał na skutek sprawdzenia przez sąd wskazanej przez stronę wartości przedmiotu

sporu lub zaskarżenia.

Art. 1303. § 1. Przepisy art. 1261, art. 1262, art. 130 § 1 i § 11, art. 1302 stosuje się

odpowiednio, gdy przed wysłaniem odpisu pisma innym stronom, a w braku takich stron

– przed wysłaniem zawiadomienia o terminie posiedzenia, powstał obowiązek uiszczenia

lub uzupełnienia opłaty na skutek ustalenia przez sąd wyższej wartości przedmiotu sporu,

cofnięcia zwolnienia od kosztów sądowych albo uchylenia kurateli.

§ 2. Jeżeli obowiązek uiszczenia lub uzupełnienia opłaty powstał na skutek

rozszerzenia lub innej zmiany żądania, z innych przyczyn niż wymienione w § 1, albo po

wysłaniu odpisu pisma innym stronom, a w braku takich stron – po wysłaniu

zawiadomienia o terminie posiedzenia, przewodniczący wzywa zobowiązanego do

uiszczenia należnej opłaty w terminie tygodnia, a jeżeli mieszka on lub ma siedzibę za

granicą i nie ma w kraju przedstawiciela – w terminie nie krótszym od miesiąca. W razie

bezskutecznego upływu terminu sąd prowadzi sprawę bez wstrzymywania biegu

postępowania, a o obowiązku uiszczenia opłaty orzeka w orzeczeniu kończącym sprawę

w instancji, stosując odpowiednio zasady obowiązujące przy zwrocie kosztów procesu.

Art. 1304. § 1. Strona, która wnosi o podjęcie czynności połączonej z wydatkami,

obowiązana jest uiścić zaliczkę na ich pokrycie w wysokości i terminie oznaczonym

przez sąd. Jeżeli więcej niż jedna strona wnosi o podjęcie czynności, sąd zobowiązuje

każdą stronę, która z czynności wywodzi skutki prawne, do uiszczenia zaliczki

w równych częściach lub w innym stosunku według swego uznania.

§ 2. Przewodniczący wzywa stronę zobowiązaną do wniesienia zaliczki, aby

w wyznaczonym terminie nie dłuższym niż dwa tygodnie zapłaciła oznaczoną kwotę.

2018-01-05

©Telksinoe s. 38/424

Jeżeli strona mieszka lub ma siedzibę za granicą, wyznaczony termin nie może być

krótszy niż miesiąc.

§ 3. Jeżeli okazuje się, że przewidywane lub rzeczywiste wydatki są większe od

wniesionej zaliczki, przewodniczący wzywa o jej uzupełnienie w trybie określonym

w § 2.

§ 4. Sąd podejmie czynność połączoną z wydatkami, jeżeli zaliczka zostanie

uiszczona w oznaczonej wysokości.

§ 5. W razie nieuiszczenia zaliczki sąd pominie czynność połączoną z wydatkami.

Art. 1305. W przypadkach, o których mowa w art. 125 oraz art. 130–1304,

czynności przewodniczącego może wykonywać referendarz sądowy.

Rozdział 2

Doręczenia

Art. 131. 1. Sąd dokonuje doręczeń przez operatora pocztowego w rozumieniu

ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 1113 i 1250),

osoby zatrudnione w sądzie, komornika lub sądową służbę doręczeniową.

§ 2. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw

łączności określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb i sposób doręczania pism

sądowych przez podmioty, o których mowa w § 1, mając na uwadze konieczność

zapewnienia sprawnego toku postępowania, a także realizacji gwarancji procesowych

jego uczestników, ochronę praw osób, którym pisma są doręczane, oraz ochronę ich

danych osobowych.

§ 3. Minister Sprawiedliwości, na uzasadniony wniosek prezesa sądu, w drodze

zarządzenia, tworzy i znosi w tym sądzie sądową służbę doręczeniową.

§ 4. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, warunki

organizacji oraz strukturę sądowej służby doręczeniowej, mając na względzie wielkość

sądu, koszty oraz zapewnienie skuteczności doręczeń i zachowanie wymogów

postępowania sądowego.

Art. 1311. § 1. Sąd dokonuje doręczeń za pośrednictwem systemu

teleinformatycznego (doręczenie elektroniczne), jeżeli adresat wniósł pismo za

pośrednictwem systemu teleinformatycznego albo dokonał wyboru wnoszenia pism za

pośrednictwem systemu teleinformatycznego.

2018-01-05

©Telksinoe s. 39/424

§ 2. W przypadku doręczenia elektronicznego pismo uznaje się za doręczone

w chwili wskazanej w elektronicznym potwierdzeniu odbioru korespondencji. Przepisu

art. 134 § 1 nie stosuje się. W przypadku braku takiego potwierdzenia doręczenie

elektroniczne uznaje się za skuteczne po upływie 14 dni od daty umieszczenia pisma

w systemie teleinformatycznym.

§ 21. Adresat, który dokonał wyboru wnoszenia pism za pośrednictwem systemu

teleinformatycznego, może zrezygnować z doręczenia elektronicznego.

§ 3. Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw

informatyzacji określi, w drodze rozporządzenia, tryb i sposób dokonywania doręczeń

elektronicznych, mając na względzie zapewnienie skuteczności doręczeń oraz ochronę

praw osób, którym pisma są doręczane.

Art. 132. § 1. W toku sprawy adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy oraz

radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej doręczają sobie nawzajem

bezpośrednio odpisy pism procesowych z załącznikami. W treści pisma procesowego

wniesionego do sądu zamieszcza się oświadczenie o doręczeniu odpisu pisma drugiej

stronie albo o jego nadaniu przesyłką poleconą. Pisma, niezawierające powyższego

oświadczenia, podlegają zwrotowi bez wzywania do usunięcia tego braku.

§ 11. Przepis § 1 nie dotyczy wniesienia pozwu wzajemnego, apelacji, skargi

kasacyjnej, zażalenia, sprzeciwu od wyroku zaocznego, sprzeciwu od nakazu zapłaty,

zarzutów od nakazu zapłaty, wniosku o zabezpieczenie powództwa, skargi o wznowienie

postępowania, skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

i skargi na orzeczenia referendarza sądowego, które należy złożyć w sądzie z odpisami

dla strony przeciwnej.

§ 12. Przepis § 1 nie dotyczy pism wnoszonych za pośrednictwem systemu

teleinformatycznego, podlegających doręczeniu adwokatowi, radcy prawnemu,

rzecznikowi patentowemu lub radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej,

którzy dokonali wyboru wnoszenia pism za pośrednictwem systemu

teleinformatycznego.

§ 2. Doręczenie adresatowi może nastąpić także przez wręczenie mu pisma

bezpośrednio w sekretariacie sądu.

Art. 133. § 1. Jeżeli stroną jest osoba fizyczna, doręczenia dokonuje się jej

osobiście, a gdy nie ma ona zdolności procesowej – jej przedstawicielowi ustawowemu.

2018-01-05

©Telksinoe s. 40/424

§ 2. Pisma procesowe lub orzeczenia dla osoby prawnej, jak również dla

organizacji, która nie ma osobowości prawnej, doręcza się organowi uprawnionemu do

reprezentowania ich przed sądem lub do rąk pracownika upoważnionego do odbioru

pism.

§ 2a. Pisma procesowe dla przedsiębiorców i wspólników spółek handlowych,

wpisanych do rejestru sądowego albo Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności

Gospodarczej (CEIDG), doręcza się na adres udostępniany w rejestrze albo CEIDG,

chyba że strona wskazała inny adres dla doręczeń. Jeżeli ostatni udostępniony adres został

wykreślony jako niezgodny z rzeczywistym stanem rzeczy i nie zgłoszono wniosku

o wpis nowego adresu, który podlegałby udostępnieniu, adres wykreślony jest uważany

za adres udostępniony w rejestrze albo CEIDG.

§ 2b. (uchylony)

§ 3. Jeżeli ustanowiono pełnomocnika procesowego lub osobę upoważnioną do

odbioru pism sądowych, doręczenia należy dokonać tym osobom. Jednakże Skarbowi

Państwa doręczenia dokonuje się zawsze w sposób określony w § 2.

Art. 134. § 1. W dni ustawowo uznane za wolne od pracy, jako też w porze nocnej

doręczać można tylko w wyjątkowych wypadkach za uprzednim zarządzeniem prezesa

sądu.

§ 2. Za porę nocną uważa się czas od godziny dwudziestej pierwszej do godziny

siódmej.

Art. 135. § 1. Doręczenia dokonuje się w mieszkaniu, w miejscu pracy lub tam,

gdzie się adresata zastanie.

§ 2. Na wniosek strony doręczenie może być dokonane na wskazany przez nią adres

skrytki pocztowej. W tym wypadku pismo sądowe przesłane za pośrednictwem operatora

pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe składa

się w placówce pocztowej tego operatora, umieszczając zawiadomienie o tym w skrytce

pocztowej adresata.

Art. 136. § 1. Strony i ich przedstawiciele mają obowiązek zawiadamiać sąd

o każdej zmianie swego zamieszkania.

§ 2. W razie zaniedbania tego obowiązku pismo sądowe pozostawia się w aktach

sprawy ze skutkiem doręczenia, chyba że nowy adres jest sądowi znany. O powyższym

2018-01-05

©Telksinoe s. 41/424

obowiązku i skutkach jego niedopełnienia sąd powinien pouczyć stronę przy pierwszym

doręczeniu.

§ 3. Przepisu § 2 nie stosuje się do doręczenia skargi o wznowienie postępowania

lub skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

§ 4. Strona, która zgłosiła wniosek o dokonywanie doręczeń na adres oznaczonej

skrytki pocztowej, ma obowiązek zawiadamiać sąd o każdej zmianie tego adresu.

Przepisy § 2 i 3 stosuje się odpowiednio.

Art. 137. § 1. Doręczenia żołnierzom zasadniczej służby wojskowej,

funkcjonariuszom Policji i Służby Więziennej dokonuje się przez ich organy

bezpośrednio przełożone.

§ 2. Doręczenia osobom pozbawionym wolności dokonuje się przez zarząd

odpowiedniego zakładu.

Art. 138. § 1. Jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może

doręczyć pismo sądowe dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było – administracji

domu, dozorcy domu lub sołtysowi, jeżeli osoby te nie są przeciwnikami adresata

w sprawie i podjęły się oddania mu pisma.

§ 2. Dla adresata, którego doręczający nie zastanie w miejscu pracy, można

doręczyć pismo osobie upoważnionej do odbioru pism.

Art. 139. § 1. W razie niemożności doręczenia w sposób przewidziany

w artykułach poprzedzających, pismo przesłane za pośrednictwem operatora pocztowego

w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe należy złożyć

w placówce pocztowej tego operatora, a doręczane w inny sposób – w urzędzie właściwej

gminy, umieszczając zawiadomienie o tym w drzwiach mieszkania adresata lub

w oddawczej skrzynce pocztowej ze wskazaniem gdzie i kiedy pismo pozostawiono, oraz

z pouczeniem, że należy je odebrać w terminie siedmiu dni od dnia umieszczenia

zawiadomienia. W przypadku bezskutecznego upływu tego terminu, czynność

zawiadomienia należy powtórzyć.

§ 11. Pismo złożone w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia

23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe może zostać odebrane także przez osobę

upoważnioną na podstawie pełnomocnictwa pocztowego do odbioru przesyłek

pocztowych, w rozumieniu tej ustawy.

2018-01-05

©Telksinoe s. 42/424

§ 2. Jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane.

W takim przypadku doręczający zwraca pismo do sądu z adnotacją o odmowie jego

przyjęcia.

§ 3. Pisma dla osób prawnych, organizacji, osób fizycznych podlegających wpisowi

do rejestru albo ewidencji na podstawie odrębnych przepisów – w razie niemożności

doręczenia w sposób przewidziany w artykułach poprzedzających z uwagi na

nieujawnienie w rejestrze albo w ewidencji zmiany adresu, a w przypadku osób

fizycznych miejsca zamieszkania i adresu – pozostawia się w aktach sprawy ze skutkiem

doręczenia, chyba że nowe miejsce zamieszkania i adres są sądowi znane.

§ 4. Sąd rejestrowy przy ogłoszeniu lub doręczeniu postanowienia o pierwszym

wpisie poucza wnioskodawcę o skutkach zaniedbania ujawnienia w rejestrze zmian

określonych w § 3.

§ 5. Na wniosek strony sąd albo referendarz sądowy na posiedzeniu niejawnym

wydaje zaświadczenie, w którym stwierdza, że wyrok zaoczny lub nakaz zapłaty został

uznany za doręczony na oznaczony adres w trybie określonym w § 1.

Art. 140. § 1. Pisma i orzeczenia doręcza się w odpisach.

§ 2. Zamiast odpisu pisma lub orzeczenia może być doręczony dokument uzyskany

z systemu teleinformatycznego, o ile ma on cechy umożliwiające weryfikację istnienia

i treści pisma lub orzeczenia w tym systemie.

§ 3. W przypadku doręczenia elektronicznego pisma i orzeczenia mają postać

dokumentów zawierających dane z systemu teleinformatycznego.

Art. 141. § 1. Pełnomocnikowi procesowemu kilku osób doręcza się jeden

egzemplarz pisma i załączników.

§ 2. Uprawnionemu przez kilku współuczestników sporu do odbioru pism

sądowych doręcza się po jednym egzemplarzu dla każdego współuczestnika.

§ 3. Jeżeli jest kilku pełnomocników jednej strony, sąd doręcza pismo tyl ko

jednemu z nich.

Art. 142. § 1. Doręczenie pisma jest potwierdzane pisemnie przez odbiorcę albo za

pośrednictwem systemu teleinformatycznego operatora pocztowego, o którym mowa

w art. 131 § 1, albo dokumentem uzyskanym z systemu teleinformatycznego.

2018-01-05

©Telksinoe s. 43/424

§ 2. W przypadku potwierdzenia pisemnego odbiorca potwierdza odbiór i jego datę

własnoręcznym podpisem. Jeżeli tego nie może lub nie chce uczynić, doręczający sam

oznacza datę doręczenia oraz przyczyny braku podpisu.

§ 3. Doręczający stwierdza na potwierdzeniu odbioru sposób doręczenia, a na

doręczonym piśmie zaznacza dzień doręczenia i opatruje to stwierdzenie swoim

podpisem.

Art. 143. Jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczony

pozew lub inne pismo procesowe wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw,

doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub

pełnomocnika nastąpić tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby

zainteresowanej przez sąd orzekający.

Art. 144. § 1. Przewodniczący ustanowi kuratora, jeżeli wnioskodawca

uprawdopodobni, że miejsce pobytu strony nie jest znane. W sprawach o roszczenia

alimentacyjne, jak również w sprawach o ustalenie pochodzenia dziecka i o związane

z tym roszczenia, przewodniczący przed ustanowieniem kuratora przeprowadzi stosowne

dochodzenie w celu ustalenia miejsca zamieszkania lub pobytu pozwanego.

§ 2. O ustanowieniu kuratora przewodniczący ogłosi publicznie w budynku

sądowym i lokalu wójta (burmistrza, prezydenta miasta), w sprawach zaś większej wagi,

gdy uzna to za potrzebne, także w prasie.

§ 3. Z chwilą doręczenia pisma kuratorowi doręczenie staje się skuteczne. Sąd może

jednak uzależnić skuteczność doręczenia od upływu oznaczonego terminu od chwili

wywieszenia obwieszczenia w budynku sądowym.

§ 4. Czynności określone w § 1–3 może wykonywać także referendarz sądowy.

Art. 145. W wypadkach, w których ustanowienie kuratora według przepisów

poprzedzających nie jest wymagane, pismo doręcza się stronie, której miejsce pobytu nie

jest znane, przez wywieszenie w budynku sądowym. Doręczenie takie staje się skuteczne

z upływem miesiąca od dnia wywieszenia.

Art. 146. Przepisy o doręczeniu stronie, której miejsce pobytu nie jest znane,

i ustanowieniu dla niej kuratora stosuje się również do organizacji, które nie mają

organów albo których organy są nieznane z miejsca pobytu.

Art. 147. Gdy okaże się, że żądanie ustanowienia kuratora lub wywieszenia pisma

nie było uzasadnione, sąd zarządzi doręczenie pisma w sposób właściwy, a w miarę

2018-01-05

©Telksinoe s. 44/424

potrzeby zniesie na wniosek strony zainteresowanej postępowanie przeprowadzone

z udziałem kuratora lub po wywieszeniu pisma w budynku sądowym.

Rozdział 3

Posiedzenia sądowe

Art. 148. § 1. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, posiedzenia sądowe są

jawne, a sąd orzekający rozpoznaje sprawy na rozprawie.

§ 2. Sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także

wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym.

Art. 1481. § 1. Sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy

pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych

i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty

albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna – mając na względzie całokształt

przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie

rozprawy nie jest konieczne.

§ 2. W przypadkach, o których mowa w § 1, sąd wydaje postanowienia dowodowe

na posiedzeniu niejawnym.

§ 3. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli

strona w pierwszym piśmie procesowym złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy,

chyba że pozwany uznał powództwo.

Art. 149. § 1. Posiedzenia sądowe wyznacza przewodniczący z urzędu, ilekroć

wymaga tego stan sprawy.

§ 2. O posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony i osoby zainteresowane przez

wezwanie lub ogłoszenie podczas posiedzenia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu

jawnym należy zawsze doręczyć wezwanie na następne posiedzenie. Wezwanie powinno

być doręczone co najmniej na tydzień przed posiedzeniem. W wypadkach pilnych termin

ten może być skrócony do trzech dni.

Art. 1491. Sąd może wzywać strony, świadków, biegłych lub inne osoby w sposób,

który uzna za najbardziej celowy, z pominięciem sposobów doręczeń przewidzianych

w rozdziale 2, jeżeli uzna to za niezbędne do przyspieszenia rozpoznania sprawy.

Wezwanie dokonane w ten sposób wywołuje skutki przewidziane w niniejszym

2018-01-05

©Telksinoe s. 45/424

kodeksie, jeżeli jest niewątpliwe, że doszło ono do wiadomości adresata w terminach

określonych w art. 149 § 2.

Art. 150. W wezwaniu na posiedzenie oznacza się:

1) imię, nazwisko i miejsce zamieszkania wezwanego;

2) sąd oraz miejsce i czas posiedzenia;

3) strony i przedmiot sprawy;

4) cel posiedzenia;

5) skutki niestawiennictwa.

Art. 151. § 1. Posiedzenia sądowe odbywają się w budynku sądowym, a poza tym

budynkiem tylko wówczas, gdy czynności sądowe muszą być wykonane w innym

miejscu albo gdy odbycie posiedzenia poza budynkiem sądowym ułatwia

przeprowadzenie sprawy lub przyczynia się znacznie do zaoszczędzenia kosztów.

§ 2. Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia jawnego przy

użyciu urządzeń technicznych umożliwiających jego przeprowadzenie na odległość.

W takim przypadku uczestnicy postępowania mogą brać udział w posiedzeniu sądowym,

gdy przebywają w budynku innego sądu, i dokonywać tam czynności procesowych,

a przebieg czynności procesowych transmituje się z sali sądowej sądu prowadzącego

postępowanie do miejsca pobytu uczestników postępowania oraz z miejsca pobytu

uczestników postępowania do sali sądowej sądu prowadzącego postępowanie.

Art. 152. § 1. Na posiedzenia jawne wstęp na salę sądową mają – poza stronami

i osobami wezwanymi – tylko osoby pełnoletnie. Przewodniczący może zezwolić na

obecność na posiedzeniu małoletnim.

§ 2. Na posiedzenia niejawne mają wstęp tylko osoby wezwane.

Art. 153. § 1. Sąd z urzędu zarządza odbycie całego posiedzenia lub jego części

przy drzwiach zamkniętych, jeżeli publiczne rozpoznanie sprawy zagraża porządkowi

publicznemu lub moralności lub jeżeli mogą być ujawnione okoliczności objęte ochroną

informacji niejawnych.

§ 11. Sąd na wniosek strony zarządza odbycie posiedzenia lub jego części przy

drzwiach zamkniętych, gdy mogą być ujawnione okoliczności stanowiące tajemnicę jej

przedsiębiorstwa.

§ 2. Sąd może ponadto zarządzić odbycie posiedzenia lub jego części przy drzwiach

zamkniętych na wniosek strony, jeżeli podane przez nią przyczyny uzna za uzasadnione

2018-01-05

©Telksinoe s. 46/424

lub jeżeli roztrząsane być mają szczegóły życia rodzinnego. Postępowanie dotyczące tego

wniosku odbywa się przy drzwiach zamkniętych. Postanowienie w tym przedmiocie sąd

ogłasza publicznie.

Art. 154. § 1. Podczas posiedzenia odbywającego się przy drzwiach zamkniętych

mogą być obecni na sali: strony, interwenienci uboczni, ich przedstawiciele ustawowi

i pełnomocnicy, prokurator oraz osoby zaufania po dwie z każdej strony.

§ 2. Ogłoszenie orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie odbywa się

publicznie.

Art. 155. § 1. Przewodniczący otwiera, prowadzi i zamyka posiedzenia, udziela

głosu, zadaje pytania, upoważnia do zadawania pytań i ogłasza orzeczenia.

§ 2. Przewodniczący może odebrać głos, gdy przemawiający go nadużywa, jak

również uchylić pytanie, jeżeli uzna je za niewłaściwe lub zbyteczne.

Art. 156. Sąd nawet na zgodny wniosek stron może odroczyć posiedzenie tylko

z ważnej przyczyny.

Art. 157. § 1. Z przebiegu posiedzenia jawnego protokolant sporządza protokół.

Protokół sporządza się, utrwalając przebieg posiedzenia za pomocą urządzenia

rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk oraz pisemnie, pod kierunkiem

przewodniczącego, zgodnie z art. 158 § 1.

§ 11. Jeżeli ze względów technicznych utrwalenie przebiegu posiedzenia za pomocą

urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk nie jest możliwe, protokół jest

sporządzany wyłącznie pisemnie, pod kierunkiem przewodniczącego, zgodnie z art. 158

§ 2.

§ 2. Przy wydawaniu wyroków zaocznych wystarcza zaznaczenie w aktach, że

pozwany nie stawił się na posiedzenie, nie żądał przeprowadzenia rozprawy w swej

nieobecności i nie złożył żadnych wyjaśnień, oraz wzmianka co do ogłoszenia wyroku.

§ 3. Z posiedzenia niejawnego sporządza się notatkę urzędową, jeżeli nie wydano

orzeczenia.

Art. 158. § 1. Protokół sporządzony pisemnie zawiera oznaczenie sądu, miejsca

i daty posiedzenia, nazwiska sędziów, protokolanta, prokuratora, stron, interwenientów,

jak również obecnych na posiedzeniu przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz

oznaczenie sprawy i wzmianki co do jawności. Ponadto protokół sporządzony pisemnie

zawiera wymienienie zarządzeń i orzeczeń wydanych na posiedzeniu oraz stwierdzenie,

2018-01-05

©Telksinoe s. 47/424

czy zostały ogłoszone, streszczenie wyników postępowania dowodowego, a także

czynności stron wpływające na rozstrzygnięcie sądu (ugoda, zrzeczenie się roszczenia,

uznanie powództwa, cofnięcie, zmiana, rozszerzenie lub ograniczenie żądania pozwu)

oraz inne czynności stron, które według szczególnych przepisów ustawy powinny być

wciągnięte, wpisane, przyjęte, złożone, zgłoszone lub wniesione do protokołu. Jeżeli

sporządzenie odrębnej sentencji orzeczenia nie jest wymagane, wystarcza zamieszczenie

w protokole treści samego rozstrzygnięcia. Czynności wymagające podpisu strony mogą

być zamieszczane w odrębnym dokumencie stanowiącym część protokołu.

§ 11. Protokół, o którym mowa w § 1, może zawierać wnioski i twierdzenia stron

oraz inne okoliczności istotne dla przebiegu posiedzenia; zamiast wniosków i twierdzeń

można w protokole powołać się na pisma przygotowawcze.

§ 2. Jeżeli przebiegu posiedzenia nie utrwala się za pomocą urządzenia

rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk, protokół sporządzony pisemnie zawiera,

oprócz danych i okoliczności określonych w § 1, wnioski oraz twierdzenia stron,

udzielone pouczenia, a także wyniki postępowania dowodowego oraz inne okoliczności

istotne dla przebiegu posiedzenia; zamiast wniosków i twierdzeń można w protokole

powołać się na pisma przygotowawcze.

§ 3. Protokół sporządzony za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz

i dźwięk protokolant podpisuje podpisem elektronicznym gwarantującym identyfikację

osoby protokolanta oraz rozpoznawalność jakiejkolwiek późniejszej zmiany protokołu.

Protokół sporządzony pisemnie podpisują przewodniczący i protokolant.

§ 4. Jeżeli jest to niezbędne dla zapewnienia prawidłowego orzekania w sprawie,

przewodniczący może zarządzić sporządzenie transkrypcji odpowiedniej części

protokołu sporządzonego za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz

i dźwięk.

§ 5. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje urządzeń

i środków technicznych służących do utrwalania dźwięku albo obrazu i dźwięku, sposób

sporządzania zapisów dźwięku albo obrazu i dźwięku oraz sposób identyfikacji osób je

sporządzających, jak również sposób udostępniania oraz przechowywania takich

zapisów, mając na uwadze:

1) konieczność właściwego zabezpieczenia zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku

przed ich utratą, zniekształceniem, nieuprawnionym dostępem, usunięciem lub inną

2018-01-05

©Telksinoe s. 48/424

nieuprawnioną zmianą, a także rozpoznawalność dokonania uprawnionej zmiany

lub usunięcia i identyfikacji osoby dokonującej tych czynności;

2) minimalne wymagania dla systemów teleinformatycznych używanych do realizacji

zadań publicznych, określone w odrębnych przepisach;

3) konieczność zmiany formatu zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku lub

przeniesienia na inny informatyczny nośnik danych w celu ponownego odtworzenia

zapisu;

4) konieczność zapewnienia możliwości zapoznania się z zapisem dźwięku albo

obrazu i dźwięku oraz uzyskania z akt sprawy zapisu dźwięku albo obrazu

i dźwięku.

Art. 159. (uchylony)

Art. 160. § 1. Strony mogą żądać sprostowania lub uzupełnienia protokołu, nie

później jednak jak na następnym posiedzeniu, a jeśli idzie o protokół rozprawy, po której

zamknięciu nastąpiło wydanie wyroku – dopóki akta sprawy znajdują się w sądzie. Od

zarządzenia przewodniczącego strony mogą odwołać się do sądu w terminie

tygodniowym od doręczenia im zarządzenia.

§ 2. Zapis dźwięku albo obrazu i dźwięku nie podlega sprostowaniu.

Art. 161. W toku posiedzenia wnioski, oświadczenia, uzupełnienia i sprostowania

wniosków i oświadczeń można zamieścić w załączniku do protokołu. Jeżeli stronę

zastępuje adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy lub Prokuratoria Generalna

Rzeczypospolitej Polskiej, przewodniczący może zażądać złożenia takiego załącznika

w wyznaczonym terminie.

Art. 162. Strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli nie były obecne, na najbliższym

posiedzeniu zwrócić uwagę sądu na uchybienia przepisom postępowania, wnosząc

o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Stronie, która zastrzeżenia nie zgłosiła, nie

przysługuje prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania,

chyba że chodzi o przepisy postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod

rozwagę z urzędu, albo że strona uprawdopodobni, iż nie zgłosiła zastrzeżeń bez swojej

winy.

Art. 1621. Sąd na wniosek strony wyraża zgodę na utrwalanie przez nią przebiegu

posiedzenia za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk, jeżeli nie stoi temu na

przeszkodzie wzgląd na prawidłowość postępowania.

2018-01-05

©Telksinoe s. 49/424

Art. 163. § 1. Jeżeli kodeks przewiduje grzywnę bez określenia jej wysokości,

grzywnę wymierza się w kwocie do trzech tysięcy złotych. Grzywny ściąga się w drodze

egzekucji sądowej na rzecz Skarbu Państwa.

§ 2. Ilekroć kodeks dopuszcza zarządzenie przymusowego sprowadzenia lub

aresztowania, stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania karnego.

§ 3. O przymusowe sprowadzenie żołnierza w czynnej służbie wojskowej,

z wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie, sąd zwraca się do

dowódcy jednostki wojskowej, w której pełni on służbę, lub do Żandarmerii Wojskowej,

a o przymusowe sprowadzenie funkcjonariusza Policji, Biura Ochrony Rządu, Agencji

Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu

Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego lub

Straży Granicznej – do jego przełożonego.

§ 4. O ukaranie żołnierza w czynnej służbie wojskowej, z wyjątkiem terytorialnej

służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie, sąd występuje do dowódcy jednostki

wojskowej, w której pełni on służbę, a o ukaranie funkcjonariusza Policji, Biura Ochrony

Rządu, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby

Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura

Antykorupcyjnego lub Straży Granicznej – do jego przełożonego.

Rozdział 4

Terminy

Art. 164. Bieg terminu wyznaczonego przez sąd lub przewodniczącego (termin

sądowy) rozpoczyna się od ogłoszenia w tym przedmiocie postanowienia lub

zarządzenia, a gdy kodeks przewiduje doręczenie z urzędu – od jego doręczenia.

Art. 165. § 1. Terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego.

§ 2. Oddanie pisma procesowego w polskiej placówce pocztowej operatora

wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo pocztowe lub

w placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym

państwie członkowskim Unii Europejskiej jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu.

§ 3. To samo dotyczy złożenia pisma przez żołnierza w dowództwie jednostki

wojskowej albo przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego oraz

przez członka załogi polskiego statku morskiego u kapitana statku.

2018-01-05

©Telksinoe s. 50/424

§ 4. Wprowadzenie pisma do systemu teleinformatycznego jest równoznaczne

z wniesieniem pisma do sądu.

Art. 166. Przewodniczący może z ważnej przyczyny przedłużyć lub skrócić termin

sądowy na wniosek zgłoszony przed upływem terminu, nawet bez wysłuchania strony

przeciwnej.

Rozdział 5

Uchybienie i przywrócenie terminu

Art. 167. Czynność procesowa podjęta przez stronę po upływie terminu jest

bezskuteczna.

Art. 168. § 1. Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez

swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu.

§ 2. Przywrócenie nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie pociąga za

sobą ujemnych dla strony skutków procesowych.

Art. 169. § 1. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu,

w którym czynność miała być dokonana, w ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny

uchybienia terminu.

§ 2. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek.

§ 3. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności procesowej.

§ 4. Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne

tylko w wypadkach wyjątkowych.

§ 5. Postanowienie w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu może być

wydane na posiedzeniu niejawnym.

Art. 170. Niedopuszczalne jest przywrócenie terminu do złożenia środka

odwoławczego od wyroku orzekającego unieważnienie małżeństwa lub rozwód albo

ustalającego nieistnienie małżeństwa, jeżeli choćby jedna ze stron zawarła po

uprawomocnieniu się wyroku nowy związek małżeński.

Art. 171. Spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie

terminu sąd odrzuca.

Art. 172. Zgłoszenie wniosku o przywrócenie terminu nie wstrzymuje

postępowania w sprawie ani wykonania orzeczenia. Sąd może jednak, stosownie do

2018-01-05

©Telksinoe s. 51/424

okoliczności, wstrzymać postępowanie lub wykonanie orzeczenia. Postanowienie może

być wydane na posiedzeniu niejawnym. W razie uwzględnienia wniosku sąd może

natychmiast przystąpić do rozpoznania sprawy.

Rozdział 6

Zawieszenie postępowania

Art. 173. Postępowanie ulega zawieszeniu z mocy prawa w razie zaprzestania

czynności przez sąd wskutek siły wyższej.

Art. 174. § 1. Sąd zawiesza postępowanie z urzędu:

1) w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich

zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez

przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela;

2) jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki

uniemożliwiające jej działanie;

3) jeżeli strona lub jej przedstawiciel ustawowy znajduje się w miejscowości

pozbawionej wskutek nadzwyczajnych wydarzeń komunikacji z siedzibą sądu;

4) jeżeli postępowanie dotyczy masy upadłości, masy układowej lub masy sanacyjnej

i ogłoszono upadłość lub wszczęto wtórne postępowanie upadłościowe albo

ustanowiono zarządcę w postępowaniu restrukturyzacyjnym;

5) jeżeli ustanowiono zarządcę przymusowego w postępowaniu w przedmiocie

ogłoszenia upadłości lub zarządcę tymczasowego w postępowaniu o otwarcie

postępowania sanacyjnego, a postępowanie dotyczy majątku objętego

zabezpieczeniem.

§ 2. W wypadkach wymienionych w § 1 pkt 1 i 4 zawieszenie ma skutek od chwili

zdarzeń, które je spowodowały. Zawieszając postępowanie, sąd z urzędu uchyla

orzeczenia wydane po nastąpieniu tych zdarzeń, chyba że nastąpiły one po zamknięciu

rozprawy.

§ 3. W przypadkach, o których mowa w § 1 pkt 4 i 5, sąd wezwie syndyka, zarządcę

przymusowego, zarządcę tymczasowego albo zarządcę do udziału w sprawie.

Art. 175. W razie śmierci pełnomocnika procesowego postępowanie może toczyć

się dalej dopiero po wezwaniu strony niestawającej. Wezwanie doręcza się stronie

w miejscu jej rzeczywistego zamieszkania, zawiadamiając ją równocześnie o śmierci

pełnomocnika procesowego. W wypadku tym nie stosuje się art. 136 § 2.

2018-01-05

©Telksinoe s. 52/424

Art. 1751. Jeżeli zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych jest

obowiązkowe, w razie śmierci adwokata lub radcy prawnego, skreślenia z listy

adwokatów lub radców prawnych, utraty możliwości wykonywania zawodu albo utraty

zdolności procesowej, sąd zawiesza postępowanie z urzędu, wyznaczając odpowiedni

termin do wskazania innego adwokata lub radcy prawnego, i po upływie tego terminu

podejmuje postępowanie. Przepis art. 175 stosuje się odpowiednio.

Art. 176. § 1. Sąd zawiesi postępowanie na wniosek spadkobiercy, jeżeli powód

dochodzi przeciwko niemu wykonania obowiązku, należącego do długów spadkowych,

a spadkobierca nie złożył jeszcze oświadczenia o przyjęciu spadku i termin do złożenia

takiego oświadczenia jeszcze nie upłynął.

§ 2. Sąd zawiesi na wniosek Bankowego Funduszu Gwarancyjnego postępowanie,

w którym podmiot w restrukturyzacji, o którym mowa w art. 2 pkt 44 ustawy z dnia

10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym, systemie gwarantowania

depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji (Dz. U. poz. 996), jest stroną.

Art. 177. § 1. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu:

1) jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania

cywilnego;

2) jeżeli osoba trzecia wystąpiła przeciwko obu stronom z interwencją główną;

3) jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od uprzedniej decyzji organu administracji

publicznej;

31) jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku postępowania toczącego się przed

Trybunałem Konstytucyjnym albo Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej;

4) jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej

mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy cywilnej;

5) w razie niestawiennictwa obu stron na rozprawie, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej,

oraz w razie niestawiennictwa powoda, gdy powód nie żądał rozpoznania sprawy

w jego nieobecności, a pozwany nie zgłosił wniosku o rozpoznanie sprawy;

6) jeżeli na skutek braku lub wskazania złego adresu powoda albo niewskazania przez

powoda w wyznaczonym terminie adresu pozwanego lub danych pozwalających

sądowi na ustalenie numerów, o których mowa w art. 2081, lub niewykonania przez

powoda innych zarządzeń nie można nadać sprawie dalszego biegu.

2018-01-05

©Telksinoe s. 53/424

§ 2. Jeżeli postępowanie karne, dyscyplinarne lub administracyjne nie jest jeszcze

rozpoczęte, a jego rozpoczęcie zależy od wniosku strony, sąd wyznaczy termin do

wszczęcia postępowania, w innych wypadkach może zwrócić się do właściwego organu.

Art. 178. Sąd może również zawiesić postępowanie na zgodny wniosek stron.

Art. 179. § 1. W wypadku zawieszenia postępowania na zgodny wniosek stron albo

wskutek ich niestawiennictwa lub niemożności nadania sprawie dalszego biegu,

zawieszenie wstrzymuje tylko bieg terminów sądowych, które biegną dalej dopiero

z chwilą podjęcia postępowania.

§ 2. We wszystkich innych wypadkach zawieszenia żadne terminy nie biegną

i zaczynają biec dopiero od początku z chwilą podjęcia postępowania. Terminy sądowe

należy w miarę potrzeby wyznaczać na nowo.

§ 3. Podczas zawieszenia sąd nie podejmuje żadnych czynności z wyjątkiem tych,

które mają na celu podjęcie postępowania albo zabezpieczenie powództwa lub dowodu.

Czynności podejmowane przez strony, a niedotyczące tych przedmiotów, wywołują

skutki dopiero z chwilą podjęcia postępowania.

Art. 180. § 1. Sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu, gdy ustanie przyczyna

zawieszenia, w szczególności:

1) w razie śmierci strony – z chwilą zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych

zmarłego albo z chwilą ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku;

2) w razie utraty zdolności sądowej – z chwilą ustalenia ogólnego następcy prawnego;

3) w razie braku przedstawiciela ustawowego – z chwilą jego ustanowienia;

4) gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania – z chwilą

uprawomocnienia się orzeczenia kończącego to postępowanie; sąd może jednak

i przedtem, stosownie do okoliczności, podjąć dalsze postępowanie;

5) w przypadku:

a) ustanowienia zarządcy przymusowego w postępowaniu w przedmiocie

ogłoszenia upadłości – z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję zarządcy

przymusowego,

b) ogłoszenia upadłości strony lub wszczęcia wtórnego postępowania

upadłościowego, z wyjątkiem określonym w art. 145 ust. 1 ustawy z dnia

2018-01-05

©Telksinoe s. 54/424

28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, z późn.

zm.6)) – z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka,

c) ustanowienia zarządcy tymczasowego w postępowaniu o otwarcie

postępowania sanacyjnego – z chwilą ustalenia osoby pełniącej funkcję

zarządcy tymczasowego,

d) ustanowienia zarządcy w postępowaniu restrukturyzacyjnym – z chwilą

ustalenia osoby pełniącej funkcję zarządcy.

§ 2. Jeżeli w ciągu roku od dnia postanowienia o zawieszeniu postępowania nie

zgłoszą się lub nie zostaną wskazani następcy prawni zmarłej strony, sąd może z urzędu

zwrócić się do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku, chyba że kurator taki już

wcześniej został ustanowiony.

Art. 181. § 1. Sąd postanowi podjąć postępowanie na wniosek którejkolwiek ze

stron:

1) gdy postępowanie zostało zawieszone na wniosek spadkobiercy – po złożeniu

oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku albo po upływie terminu do

złożenia takiego oświadczenia;

2) w wypadku zawieszenia na wniosek obu stron albo wskutek niestawiennictwa – nie

wcześniej niż po upływie trzech miesięcy od zawieszenia, jeżeli strony we wniosku

o zawieszenie nie oznaczyły dłuższego terminu.

§ 2. Sąd, na wniosek Bankowego Funduszu Gwarancyjnego, podejmie

postępowanie, o którym mowa w art. 176 § 2.

Art. 182. § 1. Sąd umarza postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron lub

na wniosek spadkobiercy, jak również z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6,

jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu roku od daty

postanowienia o zawieszeniu. Ponadto sąd umorzy postępowanie w razie stwierdzenia

braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową, a w każdym razie po

upływie roku od daty postanowienia o zawieszeniu z tej przyczyny. Sąd także umorzy

postępowanie w razie śmierci strony po upływie lat pięciu od daty postanowienia

o zawieszeniu postępowania z tej przyczyny.

6)

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2015 r. poz. 978, 1166,

1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615, 996 i 1579.

2018-01-05

©Telksinoe s. 55/424

§ 2. Umorzenie postępowania zawieszonego w pierwszej instancji nie pozbawia

powoda prawa ponownego wytoczenia powództwa, jednakże poprzedni pozew nie

wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa.

§ 3. Umorzenie zawieszonego postępowania przez sąd wyższej instancji powoduje

uprawomocnienie się zaskarżonego orzeczenia, z wyjątkiem spraw o unieważnienie

małżeństwa lub o rozwód oraz o ustalenie nieistnienia małżeństwa, w których

postępowanie umarza się wówczas w całości.

§ 4. Z umorzeniem postępowania umarzają się nawzajem także koszty stron w danej

instancji.

Art. 1821. (uchylony)

Art. 183. Postanowienie w przedmiocie zawieszenia, podjęcia i umorzenia

postępowania może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

DZIAŁ II

Postępowanie przed sądami pierwszej instancji

Rozdział 1

Mediacja i postępowanie pojednawcze

Oddział 1

Mediacja

Art. 1831. § 1. Mediacja jest dobrowolna.

§ 2. Mediację prowadzi się na podstawie umowy o mediację albo postanowienia

sądu kierującego strony do mediacji. Umowa może być zawarta także przez wyrażenie

przez stronę zgody na mediację, gdy druga strona złożyła wniosek, o którym mowa

w art. 1836 § 1.

§ 3. W umowie o mediację strony określają w szczególności przedmiot mediacji,

osobę mediatora albo sposób wyboru mediatora.

§ 4. Mediację prowadzi się przed wszczęciem postępowania, a za zgodą stron także

w toku sprawy.

Art. 1832. § 1. Mediatorem może być osoba fizyczna mająca pełną zdolność do

czynności prawnych, korzystająca w pełni z praw publicznych.

§ 2. Mediatorem nie może być sędzia. Nie dotyczy to sędziów w stanie spoczynku.

2018-01-05

©Telksinoe s. 56/424

§ 3. Organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych oraz uczelnie

mogą prowadzić listy mediatorów oraz tworzyć ośrodki mediacyjne. Wpis na listę

wymaga wyrażonej na piśmie zgody mediatora. Informację o listach mediatorów oraz

ośrodkach mediacyjnych przekazuje się prezesowi sądu okręgowego.

§ 31. Ilekroć w dalszych przepisach niniejszego kodeksu jest mowa o mediatorze,

należy przez to rozumieć także stałego mediatora, chyba że przepisy niniejszego kodeksu

stanowią inaczej.

§ 4. Stały mediator może odmówić prowadzenia mediacji tylko z ważnych

powodów, o których jest obowiązany niezwłocznie powiadomić strony, a jeżeli strony do

mediacji skierował sąd – również sąd.

Art. 1833. § 1. Mediator powinien zachować bezstronność przy prowadzeniu

mediacji.

§ 2. Mediator niezwłocznie ujawnia stronom okoliczności, które mogłyby wzbudzić

wątpliwości co do jego bezstronności.

Art. 1833a. Mediator prowadzi mediację, wykorzystując różne metody zmierzające

do polubownego rozwiązania sporu, w tym poprzez wspieranie stron w formułowaniu

przez nie propozycji ugodowych, lub na zgodny wniosek stron może wskazać sposoby

rozwiązania sporu, które nie są dla stron wiążące.

Art. 1834. § 1. Postępowanie mediacyjne nie jest jawne.

§ 2. Mediator, strony i inne osoby biorące udział w postępowaniu mediacyjnym są

obowiązane zachować w tajemnicy fakty, o których dowiedziały się w związku

z prowadzeniem mediacji. Strony mogą zwolnić mediatora i inne osoby biorące udział

w postępowaniu mediacyjnym z tego obowiązku.

§ 3. Bezskuteczne jest powoływanie się w toku postępowania przed sądem lub

sądem polubownym na propozycje ugodowe, propozycje wzajemnych ustępstw lub inne

oświadczenia składane w postępowaniu mediacyjnym.

Art. 1835. Mediator ma prawo do wynagrodzenia i zwrotu wydatków związanych

z przeprowadzeniem mediacji, chyba że wyraził zgodę na prowadzenie mediacji bez

wynagrodzenia. Wynagrodzenie i zwrot wydatków obciążają strony.

Art. 1836. § 1. Wszczęcie mediacji przez stronę następuje z chwilą doręczenia

mediatorowi wniosku o przeprowadzenie mediacji, z dołączonym dowodem doręczenia

jego odpisu drugiej stronie.

2018-01-05

©Telksinoe s. 57/424

§ 2. Mimo doręczenia wniosku, o którym mowa w § 1, mediacja nie zostaje

wszczęta, jeżeli:

1) stały mediator, w terminie tygodnia od dnia doręczenia mu wniosku

o przeprowadzenie mediacji, odmówił przeprowadzenia mediacji;

2) strony zawarły umowę o mediację, w której wskazano jako mediatora osobę

niebędącą stałym mediatorem, a osoba ta, w terminie tygodnia od dnia doręczenia

jej wniosku o przeprowadzenie mediacji, odmówiła przeprowadzenia mediacji;

3) strony zawarły umowę o mediację bez wskazania mediatora i osoba, do której strona

zwróciła się o przeprowadzenie mediacji, w terminie tygodnia od dnia doręczenia

jej wniosku o przeprowadzenie mediacji, nie wyraziła zgody na przeprowadzenie

mediacji albo druga strona w terminie tygodnia nie wyraziła zgody na osobę

mediatora;

4) strony nie zawarły umowy o mediację, a druga strona nie wyraziła zgody na

mediację.

§ 3. Jeżeli w przypadkach, o których mowa w § 2 pkt 1–3, strona wytoczy

powództwo o roszczenie, które było objęte wnioskiem o przeprowadzenie mediacji,

w terminie trzech miesięcy od dnia:

1) w którym mediator lub druga strona złożyli oświadczenie powodujące, że mediacja

nie została wszczęta albo

2) następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia wniosku o przeprowadzenie

mediacji, gdy mediator lub druga strona nie złożyli oświadczenia, o którym mowa

w pkt 1

– w odniesieniu do tego roszczenia zostają zachowane skutki przewidziane dla wszczęcia

mediacji.

Art. 1837. Wniosek o przeprowadzenie mediacji zawiera oznaczenie stron,

dokładnie określone żądanie, przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie, podpis

strony oraz wymienienie załączników. Jeżeli strony zawarły umowę o mediację na

piśmie, do wniosku dołącza się odpis tej umowy.

Art. 1838. § 1. Sąd może skierować strony do mediacji na każdym etapie

postępowania.

§ 2. Postanowienie kierujące strony do mediacji może być wydane na posiedzeniu

niejawnym. Mediacji nie prowadzi się, jeżeli strona w terminie tygodnia od dnia

2018-01-05

©Telksinoe s. 58/424

ogłoszenia lub doręczenia jej postanowienia kierującego strony do mediacji nie wyraziła

zgody na mediację.

§ 3. Przepisu § 1 nie stosuje się w sprawach rozpoznawanych w postępowaniach

upominawczym oraz nakazowym, chyba że doszło do skutecznego wniesienia zarzutów.

§ 4. Przewodniczący może wezwać strony do udziału w spotkaniu informacyjnym

dotyczącym polubownych metod rozwiązywania sporów, w szczególności mediacji.

Spotkanie informacyjne może prowadzić sędzia, referendarz sądowy, urzędnik sądowy,

asystent sędziego lub stały mediator.

§ 5. Przed pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na rozprawę przewodniczący

dokonuje oceny, czy skierować strony do mediacji. W tym celu przewodniczący, jeżeli

zachodzi potrzeba wysłuchania stron, może wezwać je do osobistego stawiennictwa n a

posiedzeniu niejawnym.

§ 6. Jeżeli strona bez uzasadnienia nie stawi się na spotkanie informacyjne lub

posiedzenie niejawne, sąd może obciążyć ją kosztami nakazanego stawiennictwa

poniesionymi przez stronę przeciwną.

Art. 1839. § 1. Jeżeli strony nie dokonały wyboru osoby mediatora, sąd, kierując

strony do mediacji, wyznacza mediatora mającego odpowiednią wiedzę i umiejętności

w zakresie prowadzenia mediacji w sprawach danego rodzaju, biorąc pod uwagę

w pierwszej kolejności stałych mediatorów.

§ 2. Mediator ma prawo do zapoznania się z aktami sprawy, chyba że strona

w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia lub doręczenia postanowienia kierującego strony

do mediacji nie wyrazi zgody na zapoznanie się mediatora z aktami.

§ 3. Po skierowaniu stron do mediacji, przewodniczący niezwłocznie przekazuje

mediatorowi dane kontaktowe stron oraz ich pełnomocników, w szczególności numery

telefonów i adresy poczty elektronicznej, o ile je posiadają.

Art. 18310. § 1. Kierując strony do mediacji, sąd wyznacza czas jej trwania na okres

do trzech miesięcy. Na zgodny wniosek stron lub z innych ważnych powodów termin na

przeprowadzenie mediacji może zostać przedłużony, jeżeli będzie to sprzyjać

ugodowemu załatwieniu sprawy. Czasu trwania mediacji nie wlicza się do czasu trwania

postępowania sądowego.

2018-01-05

©Telksinoe s. 59/424

§ 2. Przewodniczący wyznacza rozprawę po upływie terminu, o którym mowa

w § 1, a przed jego upływem, jeżeli choć jedna ze stron oświadczy, że nie wyraża zgody

na mediację.

Art. 18311. Mediator niezwłocznie ustala termin i miejsce posiedzenia

mediacyjnego. Wyznaczenie posiedzenia mediacyjnego nie jest wymagane, jeżeli strony

zgodzą się na przeprowadzenie mediacji bez posiedzenia mediacyjnego.

Art. 18312. § 1. Z przebiegu mediacji sporządza się protokół, w którym oznacza się

miejsce i czas przeprowadzenia mediacji, a także imię, nazwisko (nazwę) i adresy stron,

imię i nazwisko oraz adres mediatora, a ponadto wynik mediacji. Protokół podpisuje

mediator.

§ 2. Jeżeli strony zawarły ugodę przed mediatorem, ugodę zamieszcza się

w protokole albo załącza się do niego. Strony podpisują ugodę. Niemożność podpisania

ugody mediator stwierdza w protokole.

§ 21. Przez podpisanie ugody strony wyrażają zgodę na wystąpienie do sądu

z wnioskiem o jej zatwierdzenie, o czym mediator informuje strony.

§ 3. Mediator doręcza stronom odpis protokołu.

Art. 18313. § 1. W przypadku gdy strona, po zawarciu ugody, w ramach mediacji

prowadzonej na podstawie umowy o mediację, wystąpi do sądu z wnioskiem

o zatwierdzenie ugody mediator składa protokół w sądzie, który byłby właściwy do

rozpoznania sprawy według właściwości ogólnej lub wyłącznej.

§ 2. W razie skierowania przez sąd sprawy do mediacji mediator składa protokół

w sądzie rozpoznającym sprawę.

Art. 18314. § 1. Jeżeli zawarto ugodę przed mediatorem, sąd, o którym mowa

w art. 18313, na wniosek strony niezwłocznie przeprowadza postępowanie co do

zatwierdzenia ugody zawartej przed mediatorem.

§ 2. Jeżeli ugoda podlega wykonaniu w drodze egzekucji, sąd zatwierdza ją przez

nadanie jej klauzuli wykonalności; w przeciwnym przypadku sąd zatwierdza ugodę

postanowieniem na posiedzeniu niejawnym.

§ 3. Sąd odmawia nadania klauzuli wykonalności albo zatwierdzenia ugody

zawartej przed mediatorem, w całości lub części, jeżeli ugoda jest sprzeczna z prawem

lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa, a także gdy jest

niezrozumiała lub zawiera sprzeczności.

2018-01-05

©Telksinoe s. 60/424

Art. 18315. § 1. Ugoda zawarta przed mediatorem, po jej zatwierdzeniu przez sąd,

ma moc prawną ugody zawartej przed sądem. Ugoda zawarta przed mediatorem, którą

zatwierdzono przez nadanie jej klauzuli wykonalności, jest tytułem wykonawczym.

§ 2. Przepis § 1 nie uchybia przepisom o szczególnej formie czynności prawnej.

Oddział 2

Postępowanie pojednawcze

Art. 184. Sprawy cywilne, których charakter na to zezwala, mogą być uregulowane

drogą ugody zawartej przed wniesieniem pozwu. Sąd uzna ugodę za niedopuszczalną,

jeżeli jej treść jest niezgodna z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo

zmierza do obejścia prawa.

Art. 185. § 1. O zawezwanie do próby ugodowej – bez względu na właściwość

rzeczową – można zwrócić się do sądu rejonowego ogólnie właściwego dla przeciwnika.

W wezwaniu należy oznaczyć zwięźle sprawę.

§ 2. Postępowanie pojednawcze przeprowadza sąd w składzie jednego sędziego.

§ 3. Z posiedzenia sporządza się protokół, a jeżeli doszło do ugody jej osnowę

wciąga się do protokołu albo zamieszcza w odrębnym dokumencie stanowiącym część

protokołu i stwierdza podpisami stron. Niemożność podpisania ugody sąd stwierdza

w protokole.

Art. 186. § 1. Jeżeli wzywający nie stawi się na posiedzenie, sąd na żądanie

przeciwnika włoży na niego obowiązek zwrotu kosztów wywołanych próbą ugodową.

§ 2. Jeżeli przeciwnik bez usprawiedliwienia nie stawi się na posiedzenie, sąd na

żądanie wzywającego, który wniósł następnie w tej sprawie pozew, uwzględni koszty

wywołane próbą ugodową w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.

Rozdział 2

Pozew

Art. 187. § 1. Pozew powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego,

a nadto zawierać:

1) dokładnie określone żądanie, a w sprawach o prawa majątkowe także oznaczenie

wartości przedmiotu sporu, chyba że przedmiotem sprawy jest oznaczona kwota

pieniężna;

2018-01-05

©Telksinoe s. 61/424

2) przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie, a w miarę

potrzeby uzasadniających również właściwość sądu;

3) informację, czy strony podjęły próbę mediacji lub innego pozasądowego sposobu

rozwiązania sporu, a w przypadku gdy takich prób nie podjęto, wyjaśnienie

przyczyn ich niepodjęcia.

§ 2. Pozew może zawierać wnioski o zabezpieczenie powództwa, nadanie

wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności i przeprowadzenie rozprawy

w nieobecności powoda oraz wnioski służące do przygotowania rozprawy,

a w szczególności wnioski o:

1) wezwanie na rozprawę wskazanych przez powoda świadków i biegłych;

2) dokonanie oględzin;

3) polecenie pozwanemu dostarczenia na rozprawę dokumentu będącego w jego

posiadaniu, a potrzebnego do przeprowadzenia dowodu, lub przedmiotu oględzin;

4) zażądanie na rozprawę dowodów znajdujących się w sądach, urzędach lub u osób

trzecich.

Art. 1871. Jeżeli powód będący usługodawcą lub sprzedawcą dochodzi roszczeń

wynikających z umów o:

1) świadczenie usług pocztowych i telekomunikacyjnych,

2) przewóz osób i bagażu w komunikacji masowej,

3) dostarczanie energii elektrycznej, gazu i oleju opałowego,

4) dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków,

5) wywóz nieczystości,

6) dostarczanie energii cieplnej

– jest obowiązany wnieść pozew na urzędowym formularzu.

Art. 1872. (uchylony)

Art. 188. (uchylony)

Art. 189. Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku

prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.

Art. 1891. Uprawnienie, o którym mowa w art. 189, przysługuje również, w toku

prowadzonego postępowania, organowi podatkowemu, jeżeli ustalenie istnienia lub

nieistnienia stosunku prawnego lub prawa jest niezbędne dla oceny skutków

podatkowych.

2018-01-05

©Telksinoe s. 62/424

Art. 190. Można dochodzić przyszłych powtarzających się świadczeń, jeżeli nie

sprzeciwia się temu treść łączącego strony stosunku prawnego.

Art. 191. Powód może dochodzić jednym pozwem kilku roszczeń przeciwko temu

samemu pozwanemu, jeżeli nadają się one do tego samego trybu postępowania oraz jeżeli

sąd jest właściwy ze względu na ogólną wartość roszczeń, a ponadto – gdy roszczenia są

różnego rodzaju – o tyle tylko, o ile dla któregokolwiek z tych roszczeń nie jest

przewidziane postępowanie odrębne ani też nie zachodzi niewłaściwość sądu według

przepisów o właściwości bez względu na wartość przedmiotu sporu.

Art. 192. Z chwilą doręczenia pozwu:

1) nie można w toku sprawy wszcząć pomiędzy tymi samymi stronami nowego

postępowania o to samo roszczenie;

2) pozwany może wytoczyć przeciw powodowi powództwo wzajemne;

3) zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa, objętych sporem, nie ma wpływu na dalszy

bieg sprawy; nabywca może jednak wejść na miejsce zbywcy za zezwoleniem

strony przeciwnej.

Art. 193. § 1. Zmiana powództwa jest dopuszczalna, jeżeli nie wpływa na

właściwość sądu.

§ 2. Jeżeli w myśl przepisu poprzedzającego zmiana nie jest dopuszczalna, a powód

zmienia powództwo w ten sposób, że występuje z nowym roszczeniem obok

pierwotnego, sąd rozpoznaje nowe roszczenie jako sprawę oddzielną, jeżeli jest dla niej

rzeczowo i miejscowo właściwy, w przeciwnym zaś razie przekazuje sprawę sądowi

właściwemu. Gdy jednak zmiana taka następuje w sądzie rejonowym, należy przekazać

całe zmienione powództwo sądowi okręgowemu, który dla zmienionego powództwa jest

rzeczowo i miejscowo właściwy.

§ 21. Z wyjątkiem spraw o roszczenia alimentacyjne zmiana powództwa może być

dokonana jedynie w piśmie procesowym. Przepis art. 187 stosuje się odpowiednio.

§ 3. Jeżeli powód występuje z nowym roszczeniem zamiast lub obok roszczenia

pierwotnego, skutki przewidziane w artykule poprzedzającym rozpoczynają się z chwilą,

w której roszczenie to powód zgłosił na rozprawie w obecności pozwanego, w innych zaś

wypadkach – z chwilą doręczenia pozwanemu pisma zawierającego zmianę

i odpowiadającego wymaganiom pozwu.

§ 4. (uchylony)

2018-01-05

©Telksinoe s. 63/424

Art. 194. § 1. Jeżeli okaże się, że powództwo nie zostało wniesione przeciwko

osobie, która powinna być w sprawie stroną pozwaną, sąd na wniosek powoda lub

pozwanego wezwie tę osobę do wzięcia udziału w sprawie. Osoba wezwana do udziału

w sprawie na wniosek pozwanego może domagać się zwrotu kosztów wyłącznie od

pozwanego, jeżeli okaże się, że wniosek był bezzasadny.

§ 2. Osoba wezwana do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanego może

za zgodą obu stron wstąpić w miejsce pozwanego, który wówczas będzie zwolniony od

udziału w sprawie. W razie wyrażenia zgody na zmianę strony pozwanej, pozwany może

w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o przyznanie kosztów od strony

powodowej, niezależnie od późniejszego wyniku sprawy.

§ 3. Jeżeli okaże się, że powództwo o to samo roszczenie może być wytoczone

przeciwko innym jeszcze osobom, które nie występują w sprawie w charakterze

pozwanych, sąd na wniosek powoda może wezwać te osoby do wzięcia udzi ału

w sprawie.

§ 4. (uchylony)

Art. 195. § 1. Jeżeli okaże się, że nie występują w charakterze powodów lub

pozwanych wszystkie osoby, których łączny udział w sprawie jest konieczny, sąd wezwie

stronę powodową, aby oznaczyła w wyznaczonym terminie osoby niebiorące udziału

w taki sposób, by ich wezwanie lub zawiadomienie było możliwe, a w razie potrzeby,

aby wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie kuratora.

§ 2. Sąd wezwie osoby niezapozwane do wzięcia udziału w sprawie w charakterze

pozwanych. Osoby, których udział w sprawie w charakterze powodów jest konieczny,

sąd zawiadomi o toczącym się procesie. Osoby te mogą w ciągu dwóch tygodni od

doręczenia zawiadomienia przystąpić do sprawy w charakterze powodów.

Art. 196. § 1. Jeżeli okaże się, że powództwo zostało wniesione nie przez osobę,

która powinna występować w sprawie w charakterze powoda, sąd na wniosek powoda

zawiadomi o toczącym się procesie osobę przez niego wskazaną. Osoba ta może w ciągu

dwóch tygodni od doręczenia zawiadomienia wstąpić do sprawy w charakterze powoda.

§ 2. Osoba zawiadomiona, która zgłosiła przystąpienie do sprawy w charakterze

powoda, może za zgodą obu stron wstąpić na miejsce strony powodowej, która wówczas

będzie od udziału w sprawie zwolniona. W razie wyrażenia zgody na zmianę strony

powodowej pozwany może w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek

2018-01-05

©Telksinoe s. 64/424

o przyznanie dotychczasowych kosztów od osoby, która poprzednio występowała jako

powód.

Art. 197. (uchylony)

Art. 198. § 1. Wezwanie do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanego,

dokonane przez sąd zgodnie z artykułami poprzedzającymi, zastępuje pozwanie. Osobom

wezwanym sąd doręczy odpisy pism procesowych i załączników.

§ 2. Skutki prawne, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa, w stosunku do

osób zawiadomionych w myśl artykułów poprzedzających następują z chwilą

przystąpienia tych osób do sprawy w charakterze powodów.

§ 3. Osoby wezwane do wzięcia udziału w sprawie, a także osoby zawiadomione

w myśl artykułów poprzedzających o toczącym się procesie, które w terminie zgłosiły

swe przystąpienie do sprawy w charakterze powodów, mogą przy pierwszej czynności

procesowej żądać powtórzenia dotychczasowego postępowania w całości lub w części,

stosownie do okoliczności sprawy.

§ 4. W stosunku do osób wezwanych do wzięcia udziału w sprawie i osób

zawiadomionych, które zgłosiły przystąpienie do sprawy, stosuje się odpowiednio

przepisy o współuczestnictwie.

Art. 199. § 1. Sąd odrzuci pozew:

1) jeżeli droga sądowa jest niedopuszczalna;

2) jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo

została już prawomocnie osądzona;

3) jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli powód nie ma zdolności

procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie

organów jednostki organizacyjnej będącej powodem zachodzą braki

uniemożliwiające jej działanie.

4) (uchylony)

§ 2. Z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zdolności procesowej

powoda i niedziałania przedstawiciela ustawowego lub braku w składzie organów

jednostki organizacyjnej będącej powodem, uniemożliwiającego jej działanie, sąd

odrzuci pozew dopiero wówczas, gdy brak nie będzie uzupełniony zgodnie z przepisami

kodeksu.

§ 3. Odrzucenie pozwu może nastąpić na posiedzeniu niejawnym.

2018-01-05

©Telksinoe s. 65/424

Art. 1991. Sąd nie może odrzucić pozwu z tego powodu, że do rozpoznania sprawy

właściwy jest organ administracji publicznej lub sąd administracyjny, jeżeli o rgan

administracji publicznej lub sąd administracyjny uznały się w tej sprawie za niewłaściwe.

Art. 200. § 1. Sąd, który stwierdzi swą niewłaściwość, przekaże sprawę sądowi

właściwemu. Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

§ 2. Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem

o przekazaniu sprawy. Nie dotyczy to wypadku przekazania sprawy sądowi wyższego

rzędu. Sąd ten w razie stwierdzenia swej niewłaściwości przekaże sprawę innemu

sądowi, który uzna za właściwy, nie wyłączając sądu przekazującego.

§ 3. Czynności dokonane w sądzie niewłaściwym pozostają w mocy.

Art. 201. § 1. Przewodniczący bada, w jakim trybie sprawa powinna być

rozpoznana oraz czy podlega rozpoznaniu według przepisów o postępowaniu odrębnym,

i wydaje odpowiednie zarządzenia. W wypadkach przewidzianych w ustawie

przewodniczący wyznacza posiedzenie niejawne w celu wydania nakazu zapłaty

w postępowaniu upominawczym.

§ 2. Jeżeli sprawę wszczęto lub prowadzono w trybie niewłaściwym, sąd rozpozna

ją w trybie właściwym lub przekaże właściwemu sądowi do rozpoznania w takim trybie.

W wypadku przekazania stosuje się odpowiednio przepisy § 2 i 3 artykułu

poprzedzającego. Każda jednak strona może żądać powtórzenia czynności sądu

dokonanych bez jej udziału.

Art. 202. Niewłaściwość sądu dającą się usunąć za pomocą umowy stron sąd bierze

pod rozwagę tylko na zarzut pozwanego, zgłoszony i należycie uzasadniony przed

wdaniem się w spór co do istoty sprawy. Sąd nie bada z urzędu tej niewłaściwości

również przed doręczeniem pozwu. Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej,

okoliczności, które uzasadniają odrzucenie pozwu, jak również niewłaściwy tryb

postępowania, brak należytego umocowania pełnomocnika, brak zdolności procesowej

pozwanego, brak w składzie jego organów lub niedziałanie jego przedstawiciela

ustawowego sąd bierze pod rozwagę z urzędu w każdym stanie sprawy.

Art. 2021. Jeżeli strony przed wszczęciem postępowania sądowego zawarły umowę

o mediację, sąd kieruje strony do mediacji na zarzut pozwanego zgłoszony przed

wdaniem się w spór co do istoty sprawy.

2018-01-05

©Telksinoe s. 66/424

Art. 203. § 1. Pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do

rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż

do wydania wyroku.

§ 2. Pozew cofnięty nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże

z wytoczeniem powództwa. Na żądanie pozwanego powód zwraca mu koszty, jeżeli sąd

już przedtem nie orzekł prawomocnie o obowiązku ich uiszczenia przez pozwanego.

§ 3. W razie cofnięcia pozwu poza rozprawą przewodniczący odwołuje wyznaczoną

rozprawę i o cofnięciu zawiadamia pozwanego, który może w terminie

dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o przyznanie kosztów. Gdy skuteczność

cofnięcia pozwu zależy od zgody pozwanego, niezłożenie przez niego oświadczenia

w tym przedmiocie w powyższym terminie uważa się za wyrażenie zgody.

§ 4. Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub

ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione

czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają

do obejścia prawa.

Art. 204. § 1. Powództwo wzajemne jest dopuszczalne, jeżeli roszczenie wzajemne

jest w związku z roszczeniem powoda lub nadaje się do potrącenia. Powództwo

wzajemne można wytoczyć bądź w odpowiedzi na pozew, bądź oddzielnie, nie później

jednak niż na pierwszej rozprawie, albo w sprzeciwie od wyroku zaocznego.

§ 2. Pozew wzajemny wnosi się do sądu pozwu głównego. Jeżeli jednak pozew

wzajemny podlega rozpoznaniu przez sąd okręgowy, a sprawa wszczęta była w sądzie

rejonowym, sąd ten przekazuje całą sprawę sądowi właściwemu do rozpoznania

powództwa wzajemnego.

§ 3. Przepisy dotyczące pozwu stosuje się odpowiednio do pozwu wzajemnego.

Art. 205. Sąd rejonowy może na wniosek pozwanego, złożony aż do zamknięcia

rozprawy, przekazać sprawę sądowi okręgowemu, jeżeli pozwany wytoczył przeciwko

powodowi przed tym sądem powództwo wpływające na roszczenie powoda bądź dlatego,

że ma z nim związek, bądź dlatego, że roszczenia stron nadają się do potrącenia.

2018-01-05

©Telksinoe s. 67/424

Rozdział 3

Rozprawa

Art. 206. § 1. Termin rozprawy wyznacza przewodniczący. Jednocześnie

z wyznaczeniem pierwszej rozprawy zarządza doręczenie pozwu i stosownie do potrzeby

wyznacza sędziego sprawozdawcę.

§ 2. Równocześnie z doręczeniem pozwu i wezwania na pierwszą rozprawę poucza

się pozwanego o:

1) czynnościach procesowych, które może lub powinien podjąć, jeśli nie uznaje

żądania pozwu w całości lub w części, w szczególności o możliwości lub

obowiązku wniesienia odpowiedzi na pozew, w tym o obowiązujących w tym

zakresie wymaganiach co do terminu i formy, lub przedstawienia swoich wniosków,

twierdzeń i dowodów na rozprawie;

2) skutkach niepodjęcia takich czynności, w szczególności o możliwości wydania

przez sąd wyroku zaocznego i warunkach jego wykonalności oraz obciążenia

pozwanego kosztami postępowania;

3) możliwości ustanowienia przez pozwanego pełnomocnika procesowego i braku

obowiązkowego zastępstwa przez adwokata lub radcę prawnego.

Art. 207. § 1. Pozwany może przed pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na

rozprawę wnieść odpowiedź na pozew.

§ 2. Przewodniczący może zarządzić wniesienie odpowiedzi na pozew

w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż dwa tygodnie.

§ 3. Przewodniczący może także przed pierwszym posiedzeniem wyznaczonym na

rozprawę zobowiązać strony do złożenia dalszych pism przygotowawczych, oznaczając

porządek składania pism, termin, w którym należy je złożyć, i okoliczności, które mają

być wyjaśnione. W toku sprawy złożenie pism przygotowawczych następuje tylko wtedy,

gdy sąd tak postanowi, chyba że pismo obejmuje wyłącznie wniosek o przeprowadzenie

dowodu. Sąd może wydać postanowienie na posiedzeniu niejawnym.

§ 4. W wypadkach, o których mowa w § 3, przewodniczący lub sąd mogą

wysłuchać strony na posiedzeniu niejawnym.

§ 5. Zarządzając doręczenie pozwu, odpowiedzi na pozew lub złożenie dalszych

pism przygotowawczych, przewodniczący albo sąd, jeżeli postanowił o złożeniu pism

przygotowawczych w toku sprawy, pouczają strony o treści § 6.

2018-01-05

©Telksinoe s. 68/424

§ 6. Sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni,

że nie zgłosiła ich w pozwie, odpowiedzi na pozew lub dalszym piśmie

przygotowawczym bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń

i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne

wyjątkowe okoliczności.

§ 7. Odpowiedź na pozew złożona z naruszeniem § 2 podlega zwrotowi; zwrotowi

podlega także pismo przygotowawcze złożone z naruszeniem § 3.

Art. 208. § 1. Przewodniczący, stosownie do okoliczności, wyda przed rozprawą na

podstawie pozwu i innych pism procesowych zarządzenia mające na celu przygotowanie

rozprawy. Przewodniczący może w szczególności:

1) wezwać strony do stawienia się na rozprawę osobiście lub przez pełnomocnika;

2) zażądać na rozprawę od państwowej jednostki organizacyjnej lub jednostki

organizacyjnej samorządu terytorialnego znajdujących się u nich dowodów, jeżeli

strona sama dowodów tych otrzymać nie może;

3) wezwać na rozprawę wskazanych przez stronę świadków;

4) wezwać na rozprawę osoby powołane zgodnie przez strony na biegłych;

5) zarządzić przedstawienie dokumentów, przedmiotów oględzin, ksiąg, planów itd.

§ 2. Przewodniczący może ponadto, w razie koniecznej potrzeby, zarządzić

oględziny jeszcze przed rozprawą.

Art. 2081. Sąd z urzędu ustala numer PESEL pozwanego będącego osobą fizyczną,

jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania lub posiada go nie mając takiego obowiązku,

lub numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku – numer w innym

właściwym rejestrze, ewidencji lub NIP pozwanego niebędącego osobą fizyczną, któr y

nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ewidencji, jeżeli jest on obowiązany

do jego posiadania.

Art. 209. Każda ze stron może w piśmie procesowym żądać przeprowadzenia

rozprawy w jej nieobecności.

Art. 210. § 1. Rozprawa odbywa się w ten sposób, że po wywołaniu sprawy strony

– najpierw powód, a potem pozwany – zgłaszają ustnie swe żądania i wnioski oraz

przedstawiają twierdzenia i dowody na ich poparcie. Strony mogą ponadto wskazywać

podstawy prawne swych żądań i wniosków. Na żądanie prokuratora sąd udziela mu głosu

w każdym stanie rozprawy; art. 62 nie stosuje się.

2018-01-05

©Telksinoe s. 69/424

§ 2. Każda ze stron obowiązana jest do złożenia oświadczenia co do twierdzeń

strony przeciwnej, dotyczących okoliczności faktycznych.

§ 21. Sąd poucza stronę występującą w sprawie bez adwokata, radcy prawnego,

rzecznika patentowego lub radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej

o treści art. 162, 207, 217, 229 i 230.

§ 22. Sąd poucza strony o możliwości ugodowego załatwienia sporu,

w szczególności w drodze mediacji.

§ 3. Ponadto rozprawa obejmuje, stosownie do okoliczności, postępowanie

dowodowe i roztrząsanie jego wyników.

Art. 211. W razie nieobecności strony na rozprawie przewodniczący lub

wyznaczony przez niego sędzia sprawozdawca przedstawia jej wnioski, twierdzenia

i dowody znajdujące się w aktach sprawy.

Art. 212. § 1. Sąd na rozprawie przez zadawanie pytań stronom dąży do tego, aby

strony przytoczyły lub uzupełniły twierdzenia lub dowody na ich poparcie oraz udzieliły

wyjaśnień koniecznych dla zgodnego z prawdą ustalenia podstawy faktycznej

dochodzonych przez nie praw lub roszczeń. W ten sam sposób sąd dąży do wyjaśnienia

istotnych okoliczności sprawy, które są sporne.

§ 2. W razie uzasadnionej potrzeby przewodniczący może udzielić stronom

niezbędnych pouczeń, a stosownie do okoliczności zwraca uwagę na celowość

ustanowienia pełnomocnika procesowego.

Art. 213. § 1. Fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powołania

się na nie przez strony.

§ 2. Sąd jest związany uznaniem powództwa, chyba że uznanie jest sprzeczne

z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierza do obejścia prawa.

Art. 214. § 1. Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość

w doręczeniu wezwania albo jeżeli nieobecność strony jest wywołana nadzwyczajnym

wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć.

§ 2. Sąd może skazać na grzywnę stronę, jeżeli powołała się w złej wierze na

nieprawdziwe okoliczności, które skutkowały odroczeniem rozprawy.

§ 3. Jeżeli nieprawdziwe okoliczności, które skutkowały odroczeniem rozprawy,

zostały powołane w złej wierze przez pełnomocnika strony, sąd może go skazać na

grzywnę.

2018-01-05

©Telksinoe s. 70/424

Art. 2141. § 1. Usprawiedliwienie niestawiennictwa z powodu choroby stron, ich

przedstawicieli ustawowych, pełnomocników, świadków i innych uczestników

postępowania, wymaga przedstawienia zaświadczenia potwierdzającego niemożność

stawienia się na wezwanie lub zawiadomienie sądu, wystawionego przez lekarza

sądowego.

§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się do osób pozbawionych wolności, których

usprawiedliwianie niestawiennictwa z powodu choroby regulują odrębne przepisy.

Art. 215. Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd postanowi wezwać do wzięcia

udziału w sprawie lub zawiadomić o toczącym się procesie osoby, które dotychczas

w postępowaniu nie występowały w charakterze powodów lub pozwanych.

Art. 216. Sąd może w celu dokładniejszego wyjaśnienia stanu sprawy zarządzić

stawienie się stron lub jednej z nich osobiście albo przez pełnomocnika.

Art. 2161. § 1. Sąd w sprawach dotyczących osoby małoletniego dziecka wysłucha

je, jeżeli jego rozwój umysłowy, stan zdrowia i stopień dojrzałości na to pozwala.

Wysłuchanie odbywa się poza salą posiedzeń sądowych.

§ 2. Sąd stosownie do okoliczności, rozwoju umysłowego, stanu zdrowia i stopnia

dojrzałości dziecka uwzględni jego zdanie i rozsądne życzenia.

Art. 217. § 1. Strona może aż do zamknięcia rozprawy przytaczać okoliczności

faktyczne i dowody na uzasadnienie swoich wniosków lub dla odparcia wniosków

i twierdzeń strony przeciwnej.

§ 2. Sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni,

że nie zgłosiła ich we właściwym czasie bez swojej winy lub że uwzględnienie

spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że

występują inne wyjątkowe okoliczności.

§ 3. Sąd pomija twierdzenia i dowody, jeżeli są powoływane jedynie dla zwłoki lub

okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione.

Art. 218. Sąd może zarządzić oddzielną rozprawę co do pozwu głównego

i wzajemnego, jako też co do jednego z kilku roszczeń połączonych w jednym pozwie,

bądź to głównym, bądź wzajemnym, albo w stosunku do poszczególnych

współuczestników.

2018-01-05

©Telksinoe s. 71/424

Art. 219. Sąd może zarządzić połączenie kilku oddzielnych spraw toczących się

przed nim w celu ich łącznego rozpoznania lub także rozstrzygnięcia, jeżeli są one ze

sobą w związku lub mogły być objęte jednym pozwem.

Art. 220. Sąd może ograniczyć rozprawę do poszczególnych zarzutów lub

zagadnień wstępnych.

Art. 221. Pozwany nie może odmówić wdania się w spór co do istoty sprawy,

chociaż wniósł zarzuty formalne.

Art. 222. Oddalając zarzuty, których uwzględnienie uzasadniałoby odrzucenie

pozwu, sąd wyda oddzielne postanowienie i może wstrzymać dalsze rozpoznanie sprawy,

aż do uprawomocnienia się tego postanowienia. Oddalenie innych zarzutów formalnych

sąd stwierdza w uzasadnieniu orzeczenia kończącego postępowanie, przytaczając

powody rozstrzygnięcia.

Art. 223. § 1. Przewodniczący powinien we właściwej chwili skłaniać strony do

pojednania, zwłaszcza na pierwszym posiedzeniu, po wstępnym wyjaśnieniu stanowiska

stron. Osnowę ugody zawartej przed sądem wciąga się do protokołu rozprawy albo

zamieszcza w odrębnym dokumencie stanowiącym część protokołu i stwierdza

podpisami stron. Niemożność podpisania ugody sąd stwierdza w protokole.

§ 2. Przepis art. 203 § 4 stosuje się odpowiednio.

Art. 224. § 1. Przewodniczący zamyka rozprawę po przeprowadzeniu dowodów

i udzieleniu głosu stronom.

§ 2. Można zamknąć rozprawę również w wypadku, gdy ma być przeprowadzony

jeszcze dowód przez sędziego wyznaczonego lub przez sąd wezwany albo gdy ma być

przeprowadzony dowód z akt lub wyjaśnień organów administracji publicznej,

a rozprawę co do tych dowodów sąd uzna za zbyteczną.

Art. 225. Sąd może zamkniętą rozprawę otworzyć na nowo.

Art. 226. Od zarządzeń przewodniczącego wydanych w toku rozprawy strony

mogą odwołać się do sądu.

2018-01-05

©Telksinoe s. 72/424

DZIAŁ III

Dowody

Rozdział 1

Przedmiot i ocena dowodów

Art. 227. Przedmiotem dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne

znaczenie.

Art. 228. § 1. Fakty powszechnie znane nie wymagają dowodu.

§ 2. To samo dotyczy faktów znanych sądowi urzędowo, jednakże sąd powinien na

rozprawie zwrócić na nie uwagę stron.

Art. 229. Nie wymagają również dowodu fakty przyznane w toku postępowania

przez stronę przeciwną, jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości.

Art. 230. Gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach,

sąd, mając na uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane.

Art. 231. Sąd może uznać za ustalone fakty mające istotne znaczenie dla

rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić z innych ustalonych

faktów (domniemanie faktyczne).

Art. 232. Strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów,

z których wywodzą skutki prawne. Sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę.

Art. 233. § 1. Sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego

przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.

§ 2. Sąd oceni na tej samej podstawie, jakie znaczenie nadać odmowie

przedstawienia przez stronę dowodu lub przeszkodom stawianym przez nią w jego

przeprowadzeniu wbrew postanowieniu sądu.

Art. 234. Domniemania ustanowione przez prawo (domniemania prawne) wiążą

sąd; mogą być jednak obalone, ilekroć ustawa tego nie wyłącza.

2018-01-05

©Telksinoe s. 73/424

Rozdział 2

Postępowanie dowodowe

Oddział 1

Przepisy ogólne

Art. 235. § 1. Postępowanie dowodowe odbywa się przed sądem orzekającym,

chyba że sprzeciwia się temu charakter dowodu albo wzgląd na poważne niedogodności

lub niewspółmierność kosztów w stosunku do przedmiotu sporu. W takich wypadkach

sąd orzekający zleci przeprowadzenie dowodu jednemu ze swych członków (sędzia

wyznaczony) albo innemu sądowi (sąd wezwany).

§ 2. Jeżeli charakter dowodu się temu nie sprzeciwia, sąd orzekający może

postanowić, że jego przeprowadzenie nastąpi przy użyciu urządzeń technicznych

umożliwiających dokonanie tej czynności na odległość.

§ 3. Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia, rodzaje urządzeń

i środków technicznych umożliwiających przeprowadzenie dowodu na odległość, sposób

korzystania z tego rodzaju urządzeń i środków, jak również sposób przechowywania,

odtwarzania i kopiowania zapisów dokonanych podczas jego przeprowadzenia, mając na

względzie konieczność właściwego zabezpieczenia utrwalonego obrazu lub dźwięku

przed utratą dowodu, jego zniekształceniem lub nieuprawnionym ujawnieniem.

Art. 236. W postanowieniu o przeprowadzeniu dowodu sąd oznaczy fakty

podlegające stwierdzeniu, środek dowodowy i – stosownie do okoliczności – sędziego

lub sąd, który ma dowód przeprowadzić, a ponadto, jeżeli to jest możliwe, termin

i miejsce przeprowadzenia dowodu. Wyznaczając sędziego, sąd może pozostawić mu

oznaczenie terminu przeprowadzenia dowodu.

Art. 237. Niestawiennictwo stron na termin nie wstrzymuje przeprowadzenia

dowodu, chyba że obecność stron lub jednej z nich okaże się konieczna.

Art. 238. § 1. Protokół sporządzony zgodnie z art. 157 § 11, zawierający przebieg

postępowania dowodowego przed sędzią wyznaczonym lub przed sądem wezwanym,

podpisują, oprócz sędziego i protokolanta, także osoby przesłuchane oraz strony, jeżeli

są obecne.

§ 2. Odmowę lub niemożność podpisania stwierdza się w protokole.

2018-01-05

©Telksinoe s. 74/424

Art. 239. Sędzia wyznaczony i sąd wezwany mają w zakresie zleconego im

postępowania dowodowego prawa przewodniczącego i prawa sądu orzekającego. Na ich

uchybienia strony mogą zwrócić uwagę sądu nie później niż na najbliższej rozprawie.

Art. 240. § 1. Sąd nie jest związany swym postanowieniem dowodowym i może je

stosownie do okoliczności uchylić lub zmienić nawet na posiedzeniu niejawnym.

§ 2. Sędzia wyznaczony i sąd wezwany mogą uzupełnić na wniosek strony

postanowienie sądu orzekającego przez przesłuchanie nowych świadków na fakty

wskazane w tym postanowieniu.

Art. 241. Sąd orzekający może zarządzić powtórzenie lub uzupełnienie

postępowania dowodowego.

Art. 242. Jeżeli postępowanie dowodowe napotyka przeszkody o nieokreślonym

czasie trwania, sąd może oznaczyć termin, po którego upływie dowód może być

przeprowadzony tylko wówczas, gdy nie spowoduje to zwłoki w postępowaniu.

Art. 243. Zachowanie szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym nie

jest konieczne, ilekroć ustawa przewiduje uprawdopodobnienie zamiast dowodu.

Oddział 2

Dokumenty

Art. 2431. Przepisy niniejszego oddziału stosuje się do dokumentów zawierających

tekst, umożliwiających ustalenie ich wystawców.

Art. 244. § 1. Dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez

powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich

działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone.

§ 2. Przepis §1 stosuje się odpowiednio do dokumentów urzędowych

sporządzonych przez podmioty, inne niż wymienione w § 1, w zakresie zleconych im

przez ustawę zadań z dziedziny administracji publicznej.

Art. 245. Dokument prywatny sporządzony w formie pisemnej albo elektronicznej

stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte

w dokumencie.

Art. 246. Jeżeli ustawa lub umowa stron wymaga dla czynności prawnej

zachowania formy pisemnej, dowód ze świadków lub z przesłuchania stron w sprawie

2018-01-05

©Telksinoe s. 75/424

między uczestnikami tej czynności na fakt jej dokonania jest dopuszczalny w wypadku,

gdy dokument obejmujący czynność został zagubiony, zniszczony lub zabrany przez

osobę trzecią, a jeżeli forma pisemna była zastrzeżona tylko dla celów dowodowych,

także w wypadkach określonych w kodeksie cywilnym.

Art. 247. Dowód ze świadków lub z przesłuchania stron przeciwko osnowie lub

ponad osnowę dokumentu obejmującego czynność prawną może być dopuszczony

między uczestnikami tej czynności tylko w wypadkach, gdy nie doprowadzi to do

obejścia przepisów o formie zastrzeżonej pod rygorem nieważności i gdy ze względu na

szczególne okoliczności sprawy sąd uzna to za konieczne.

Art. 248. § 1. Każdy obowiązany jest przedstawić na zarządzenie sądu

w oznaczonym terminie i miejscu dokument znajdujący się w jego posiadaniu

i stanowiący dowód faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że dokument

zawiera informacje niejawne.

§ 2. Od powyższego obowiązku może uchylić się ten, kto co do okoliczności

objętych treścią dokumentu mógłby jako świadek odmówić zeznania albo kto posiada

dokument w imieniu osoby trzeciej, która mogłaby z takich samych przyczyn sprzeciwić

się przedstawieniu dokumentu. Jednakże i wówczas nie można odmówić przedstawienia

dokumentu, gdy jego posiadacz lub osoba trzecia obowiązani są do tego względem

chociażby jednej ze stron albo gdy dokument wystawiony jest w interesie strony, która

żąda przeprowadzenia dowodu. Strona nie może ponadto odmówić przedstawienia

dokumentu, jeżeli szkoda, na którą byłaby przez to narażona, polega na przegraniu

procesu.

Art. 249. § 1. W sprawach dotyczących przedsiębiorstwa handlowego lub

przemysłowego, w razie powołania się jednej ze stron na księgi i dokumenty

przedsiębiorstwa, należy je przedstawić sądowi, jeżeli sąd uzna wyciąg za

niewystarczający.

§ 2. Gdy zachodzi istotna trudność w dostarczeniu ksiąg do sądu, sąd może

przejrzeć je na miejscu lub zlecić sędziemu wyznaczonemu ich przejrzenie i sporządzenie

niezbędnych wyciągów.

Art. 250. § 1. Jeżeli dokument znajduje się w aktach organów lub podmiotów,

o których mowa w art. 244 § 1 i 2, wystarczy przedstawić urzędowo poświadczony przez

2018-01-05

©Telksinoe s. 76/424

ten organ lub podmiot odpis lub wyciąg z dokumentu. Sąd zażąda wydania odpisu lub

wyciągu, jeżeli strona sama nie może go uzyskać.

§ 2. Gdy sąd uzna za konieczne przejrzenie oryginału dokumentu, może zarządzić,

by go dostarczono na rozprawę, albo przejrzeć go na miejscu przez sędziego

wyznaczonego lub przez cały skład sądu.

Art. 251. Za nieuzasadnioną odmowę przedstawienia dokumentu przez osobę

trzecią sąd, po wysłuchaniu jej oraz stron co do zasadności odmowy, skaże osobę trzecią

na grzywnę. Osoba trzecia ma prawo żądać zwrotu wydatków połączonych

z przedstawieniem dokumentu.

Art. 252. Strona, która zaprzecza prawdziwości dokumentu urzędowego albo

twierdzi, że zawarte w nim oświadczenia organu, od którego dokument ten pochodzi, są

niezgodne z prawdą, powinna okoliczności te udowodnić.

Art. 253. Jeżeli strona zaprzecza prawdziwości dokumentu prywatnego albo

twierdzi, że zawarte w nim oświadczenie osoby, która je podpisała, od niej nie pochodzi,

obowiązana jest okoliczności te udowodnić. Jeżeli jednak spór dotyczy dokumentu

prywatnego pochodzącego od innej osoby niż strona zaprzeczająca, prawdziwość

dokumentu powinna udowodnić strona, która chce z niego skorzystać.

Art. 254. § 1. Badania prawdziwości dokumentu można dokonać z udziałem

biegłego.

§ 11. Badanie prawdziwości pisma może nastąpić przez porównanie pisma na

zakwestionowanym dokumencie z pismem tej samej osoby na innych dokumentach

niewątpliwie prawdziwych. Sąd w razie potrzeby może wezwać osobę, od której pismo

pochodzi, w celu napisania podyktowanych jej wyrazów.

§ 2. Od obowiązku złożenia próby pisma zwolniony jest ten, kto na zapytanie, czy

pismo na dokumencie jest prawdziwe, mógłby jako świadek odmówić zeznania.

§ 21. Sąd w razie potrzeby może wezwać wystawcę dokumentu sporządzonego

w postaci elektronicznej do udostępnienia informatycznego nośnika danych, na którym

ten dokument został zapisany.

§ 22. Od obowiązku udostępnienia informatycznego nośnika danych zwolniony jest

ten, kto na pytanie, czy dokument sporządzono na tym informatycznym nośniku danych

lub czy pochodzi on od niego, mógłby jako świadek odmówić zeznań.

2018-01-05

©Telksinoe s. 77/424

§ 3. Sąd może zastosować do osoby trzeciej, która nie wykonała zarządzeń sądu

wydanych w myśl paragrafów poprzedzających, takie same środki przymusowe, jak

wobec świadków.

§ 4. Osoba trzecia może na równi ze świadkiem żądać zwrotu wydatków

koniecznych związanych ze stawiennictwem do sądu lub udostępnieniem

informatycznego nośnika danych, a ponadto wynagrodzenia za utratę zarobku.

Art. 255. Strona, która w złej wierze lub lekkomyślnie zgłosiła zarzuty

przewidziane w art. 252 i 253, podlega karze grzywny.

Art. 256. Sąd może zażądać, aby dokument w języku obcym był przełożony przez

tłumacza przysięgłego.

Art. 257. Sąd oceni na podstawie okoliczności poszczególnego wypadku, czy i o ile

dokument zachowuje moc dowodową pomimo przekreśleń, podskrobań lub innych

uszkodzeń.

Oddział 3

Zeznania świadków

Art. 258. Strona powołująca się na dowód ze świadków obowiązana jest dokładnie

oznaczyć fakty, które mają być zeznaniami poszczególnych świadków stwierdzone,

i wskazać świadków, tak by wezwanie ich do sądu było możliwe.

Art. 259. Świadkami nie mogą być:

1) osoby niezdolne do spostrzegania lub komunikowania swych spostrzeżeń;

2) wojskowi i urzędnicy niezwolnieni od zachowania w tajemnicy informacji

niejawnych o klauzuli „zastrzeżone” lub „poufne” oraz osoby zobowiązane do

zachowania tajemnicy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli ich

zeznanie miałoby być połączone z jej naruszeniem;

3) przedstawiciele ustawowi stron oraz osoby, które mogą być przesłuchane

w charakterze strony jako organy osoby prawnej lub innej organizacji mającej

zdolność sądową;

4) współuczestnicy jednolici.

Art. 2591. Mediator nie może być świadkiem co do faktów, o których dowiedział

się w związku z prowadzeniem mediacji, chyba że strony zwolnią go z obowiązku

zachowania tajemnicy mediacji.

2018-01-05

©Telksinoe s. 78/424

Art. 260. Współuczestnik sporu, niebędący współuczestnikiem jednolitym, może

być świadkiem co do faktów dotyczących wyłącznie innego współuczestnika.

Art. 261. § 1. Nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka,

z wyjątkiem małżonków stron, ich wstępnych, zstępnych i rodzeństwa oraz

powinowatych w tej samej linii lub stopniu, jak również osób pozostających ze stronami

w stosunku przysposobienia. Prawo odmowy zeznań trwa po ustaniu małżeństwa lub

rozwiązaniu stosunku przysposobienia. Jednakże odmowa zeznań nie jest dopuszczalna

w sprawach o prawa stanu, z wyjątkiem spraw o rozwód.

§ 2. Świadek może odmówić odpowiedzi na zadane mu pytanie, jeżeli zeznanie

mogłoby narazić jego lub jego bliskich, wymienionych w paragrafie poprzedzającym, na

odpowiedzialność karną, hańbę lub dotkliwą i bezpośrednią szkodę majątkową albo jeżeli

zeznanie miałoby być połączone z pogwałceniem istotnej tajemnicy zawodowej.

Duchowny może odmówić zeznań co do faktów powierzonych mu na spowiedzi.

Art. 262. Sąd, wzywając świadka, wymieni w wezwaniu imię, nazwisko

i zamieszkanie wezwanego, miejsce i czas przesłuchania, nazwiska stron i przedmiot

sprawy oraz zwięzłą osnowę przepisów o karach za pogwałcenie obowiązków świadka,

a ponadto o zwrocie wydatków koniecznych, związanych ze stawiennictwem do sądu,

oraz o wynagrodzeniu za utratę zarobku.

Art. 263. Przesłuchanie osób dotkniętych chorobą lub kalectwem odbywa się

w miejscu, gdzie przebywają, jeżeli nie mogą go opuścić.

Art. 264. Kolejność przesłuchania świadków oznacza przewodniczący.

Świadkowie, którzy nie złożyli jeszcze zeznań, nie mogą być obecni przy przesłuchaniu

innych świadków.

Art. 265. § 1. Do przesłuchania świadka niewładającego dostatecznie językiem

polskim sąd może przybrać tłumacza.

§ 2. Do tłumaczy stosuje się odpowiednio przepisy o biegłych. Pracownik organów

wymiaru sprawiedliwości może pełnić obowiązki tłumacza bez składania przyrzeczenia,

lecz z powołaniem się na ślubowanie służbowe.

Art. 266. § 1. Przed przesłuchaniem świadka uprzedza się go o prawie odmowy

zeznań i odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań.

2018-01-05

©Telksinoe s. 79/424

§ 2. Przesłuchanie rozpoczyna się od zadania świadkowi pytań dotyczących jego

osoby oraz stosunku do stron.

§ 3. Jeżeli świadek ma składać zeznania, przewodniczący odbiera od niego

przyrzeczenie, po pouczeniu go o znaczeniu tego aktu.

Art. 267. Nie składają przyrzeczenia świadkowie małoletni, którzy nie ukończyli

lat siedemnastu, oraz osoby skazane wyrokiem prawomocnym za fałszywe zeznania. Inni

świadkowie mogą być za zgodą stron zwolnieni przez sąd od złożenia przyrzeczenia.

Art. 268. Brzmienie przyrzeczenia jest następujące: „Świadomy znaczenia mych

słów i odpowiedzialności przed prawem przyrzekam uroczyście, że będę mówił szczerą

prawdę, niczego nie ukrywając z tego, co mi jest wiadome”.

Art. 269. § 1. Świadek składa przyrzeczenie, powtarzając za sędzią lub odczytując

na głos tekst przyrzeczenia, przy czym wszyscy – z wyjątkiem sędziów – stoją.

§ 2. Niemi i głusi składają przyrzeczenie przez podpisanie jego tekstu lub przy

pomocy biegłego.

Art. 270. W razie powtórnego przesłuchania świadka przypomina mu się

poprzednio złożone przyrzeczenie.

Art. 271. § 1. Świadek składa zeznanie ustnie, zaczynając od odpowiedzi na pytania

przewodniczącego, co i z jakiego źródła wiadomo mu w sprawie, po czym sędziowie

i strony mogą w tymże przedmiocie zadawać mu pytania.

§ 2. Niemi i głusi składają zeznania na piśmie lub przy pomocy biegłego.

Art. 272. Świadkowie, których zeznania przeczą sobie wzajemnie, mogą być

konfrontowani.

Art. 273. § 1. Zeznanie świadka, po zapisaniu do protokołu, sporządzonego zgodnie

z art. 157 § 11, będzie mu odczytane i stosownie do okoliczności na podstawie jego uwag

uzupełnione i sprostowane.

§ 2. Świadek może oddalić się z sądu nie wcześniej niż po uzyskaniu na to

zezwolenia przewodniczącego.

Art. 274. § 1. Za nieusprawiedliwione niestawiennictwo sąd skaże świadka na

grzywnę, po czym wezwie go powtórnie, a w razie ponownego niestawiennictwa skaże

go na ponowną grzywnę i może zarządzić jego przymusowe sprowadzenie.

2018-01-05

©Telksinoe s. 80/424

§ 2. Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do świadka, który

oddalił się bez zezwolenia przewodniczącego.

Art. 275. Świadek w ciągu tygodnia od daty doręczenia mu postanowienia

skazującego go na grzywnę lub na pierwszym posiedzeniu, na które zostanie wezwany,

może usprawiedliwić swe niestawiennictwo. W razie usprawiedliwienia

niestawiennictwa sąd zwolni świadka od grzywny i od przymusowego sprowadzenia.

Postanowienia sądu mogą zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Art. 276. § 1. Za nieuzasadnioną odmowę zeznań lub przyrzeczenia sąd, po

wysłuchaniu obecnych stron co do zasadności odmowy, skaże świadka na grzywnę.

§ 2. Niezależnie od powyższej grzywny sąd może nakazać aresztowanie świadka na

czas nieprzekraczający tygodnia. Sąd uchyli areszt, jeżeli świadek złoży zeznanie lub

przyrzeczenie albo jeżeli sprawę ukończono w instancji, w której dowód z tego świadka

został dopuszczony.

Art. 2761. W razie uchybienia przez żołnierza w czynnej służbie wojskowej,

z wyjątkiem terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie, obowiązkom,

o których mowa w art. 274 i art. 276, sąd, zamiast skazać żołnierza na grzywnę,

występuje do dowódcy jednostki wojskowej, w której żołnierz ten pełni służbę,

z wnioskiem o pociągnięcie go do odpowiedzialności dyscyplinarnej.

Art. 277. Świadek ma prawo żądać zwrotu wydatków koniecznych, związanych ze

stawiennictwem do sądu, a ponadto wynagrodzenia za utratę zarobku. Przewodniczący

może przyznać świadkowi zaliczkę na koszty podróży i na utrzymanie w miejscu

przesłuchania.

Oddział 4

Opinia biegłych

Art. 278. § 1. W wypadkach wymagających wiadomości specjalnych sąd po

wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru może wezwać jednego

lub kilku biegłych w celu zasięgnięcia ich opinii.

§ 2. Sąd orzekający może pozostawić prawo wyboru biegłego sędziemu

wyznaczonemu lub sądowi wezwanemu.

§ 3. Sąd oznaczy, czy opinia ma być przedstawiona ustnie, czy na piśmie.

2018-01-05

©Telksinoe s. 81/424

Art. 279. Dopuszczenie dowodu z biegłych może nastąpić na posiedzeniu

niejawnym po wysłuchaniu wniosków stron co do liczby biegłych i ich wyboru.

Art. 280. Osoba wyznaczona na biegłego może nie przyjąć włożonego na nią

obowiązku z przyczyn, jakie uprawniają świadka do odmowy zeznań, a ponadto

z powodu przeszkody, która uniemożliwia jej wydanie opinii.

Art. 281. Aż do ukończenia czynności biegłego strona może żądać jego wyłączenia

z przyczyn, z jakich można żądać wyłączenia sędziego. Gdy strona zgłasza wniosek

o wyłączenie biegłego po rozpoczęciu przez niego czynności, obowiązana jest

uprawdopodobnić, że przyczyna wyłączenia powstała później lub że przedtem nie była

jej znana.

Art. 282. § 1. Biegły składa przed rozpoczęciem czynności przyrzeczenie

w następującym brzmieniu: „Świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed

prawem przyrzekam uroczyście, że powierzone mi obowiązki biegłego wykonam z całą

sumiennością i bezstronnością”.

§ 2. Poza tym do przyrzeczenia biegłych stosuje się odpowiednio przepisy

dotyczące przyrzeczenia świadków.

Art. 283. § 1. Biegły nie składa przyrzeczenia, gdy obie strony wyrażą na to zgodę.

§ 2. Biegły sądowy stały składa przyrzeczenie tylko przy objęciu stanowiska,

w poszczególnych zaś sprawach powołuje się na nie.

Art. 284. Sąd może zarządzić okazanie biegłemu akt sprawy i przedmiotu oględzin

oraz zarządzić, aby brał udział w postępowaniu dowodowym.

Art. 285. § 1. Opinia biegłego powinna zawierać uzasadnienie.

§ 2. Biegli mogą złożyć opinię łączną.

§ 3. Jeżeli biegły nie może na razie udzielić wyczerpującej opinii, sąd wyznaczy

termin dodatkowy do jej przedstawienia.

Art. 286. Sąd może zażądać ustnego wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie, może

też w razie potrzeby zażądać dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych.

Art. 287. Za nieusprawiedliwione niestawiennictwo, za nieuzasadnioną odmowę

złożenia przyrzeczenia lub opinii albo za nieusprawiedliwione opóźnienie złożenia opinii

sąd skaże biegłego na grzywnę.

2018-01-05

©Telksinoe s. 82/424

Art. 288. Biegły ma prawo żądać wynagrodzenia za stawiennictwo do sądu

i wykonaną pracę. Przewodniczący może przyznać biegłemu zaliczkę na poczet

wydatków.

Art. 289. Do wezwania i przesłuchania biegłych stosuje się ponadto odpowiednio

przepisy o świadkach, z wyjątkiem przepisów o przymusowym sprowadzeniu.

Art. 290. § 1. Sąd może zażądać opinii odpowiedniego instytutu naukowego lub

naukowo-badawczego. Sąd może zażądać od instytutu dodatkowych wyjaśnień bądź

pisemnych, bądź ustnych przez wyznaczoną do tego osobę, może też zarządzić złożenie

dodatkowej opinii przez ten sam lub inny instytut.

§ 2. W opinii instytutu należy wskazać osoby, które przeprowadziły badanie

i wydały opinię.

Art. 2901. § 1. W sprawach rodzinnych i opiekuńczych sąd może zażądać opinii

opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów.

§ 2. Sąd może zażądać od opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów

dodatkowych wyjaśnień bądź pisemnych, bądź ustnych przez wyznaczoną do tego osobę,

może też zarządzić złożenie dodatkowej opinii przez ten sam lub inny opiniodawczy

zespół sądowych specjalistów.

§ 3. W opinii opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów należy wskazać

osoby, które przeprowadziły badanie i wydały opinię.

Art. 291. Instytut naukowy lub naukowo-badawczy może żądać wynagrodzenia za

wykonaną pracę i za stawiennictwo swoich przedstawicieli.

Oddział 5

Oględziny

Art. 292. Sąd może zarządzić oględziny bez udziału lub z udziałem biegłych,

a stosownie do okoliczności – również w połączeniu z przesłuchaniem świadków.

Art. 293. Przepisy o obowiązku przedstawienia dokumentu stosuje się

odpowiednio do przedstawienia przedmiotu oględzin. Jeżeli rodzaj przedmiotu na to

pozwala i nie jest to połączone ze znacznymi kosztami, należy przedmiot oględzin

dostarczyć do sądu.

2018-01-05

©Telksinoe s. 83/424

Art. 294. Jeżeli przedmiot oględzin jest w posiadaniu osoby trzeciej, a oględziny

mają być dokonane w miejscu, gdzie przedmiot znajduje się, osoba ta powinna być

wezwana na termin oględzin i obowiązana jest ułatwić dostęp do przedmiotu.

Art. 295. § 1. Osoba trzecia w ciągu dni trzech od doręczenia jej wezwania może

z ważnych przyczyn żądać od sądu wzywającego zaniechania oględzin.

§ 2. Przed rozpoznaniem żądania osoby trzeciej sąd nie przystąpi do oględzin.

Art. 296. Osobę trzecią, która bez uzasadnionych przyczyn nie zastosowała się do

zarządzeń w przedmiocie oględzin, sąd skaże na grzywnę.

Art. 297. Osoba trzecia wezwana na termin oględzin ma prawo żądać zwrotu

wydatków koniecznych, związanych ze stawiennictwem do sądu, oraz wynagrodzenia za

utratę zarobku na równi ze świadkiem, a ponadto zwrotu wydatków połączonych

z dostarczeniem przedmiotu oględzin.

Art. 298. Oględziny osoby mogą odbyć się tylko za jej zgodą.

Oddział 6

Przesłuchanie stron

Art. 299. Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały

niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów

może dopuścić dowód z przesłuchania stron.

Art. 300. § 1. Za osobę prawną sąd przesłuchuje osoby wchodzące w skład organu

uprawnionego do jej reprezentowania, przy czym sąd decyduje, czy przesłuchać

wszystkie te osoby, czy też tylko niektóre z nich.

§ 2. Za Skarb Państwa sąd może przesłuchać w charakterze strony osoby powołane

do reprezentowania państwowej jednostki organizacyjnej, z której działalnością wiąże się

dochodzone roszczenie, lub inne wskazane osoby.

Art. 301. Jeżeli powództwo jest wytoczone przez prokuratora lub organizację

pozarządową na rzecz oznaczonej osoby, przesłuchuje się w charakterze strony

powodowej tę osobę, chociażby nie przystąpiła ona do sprawy.

Art. 302. § 1. Gdy z przyczyn natury faktycznej lub prawnej przesłuchać można co

do okoliczności spornych jedną tylko stronę, sąd oceni, czy mimo to należy przesłuchać

tę stronę, czy też dowód ten pominąć w zupełności. Sąd postąpi tak samo, gdy druga

2018-01-05

©Telksinoe s. 84/424

strona lub niektórzy ze współuczestników nie stawili się na przesłuchanie stron lub

odmówili zeznań.

§ 2. W sprawach osób znajdujących się pod władzą rodzicielską, opieką lub kuratelą

od uznania sądu zależy przesłuchanie bądź samej strony, bądź jej przedstawiciela

ustawowego, bądź też obojga.

Art. 303. Sąd przesłucha najpierw strony bez odbierania przyrzeczenia. Jeżeli

przesłuchanie to nie wyświetli dostatecznie faktów, sąd może przesłuchać według swego

wyboru jedną ze stron ponownie, po uprzednim odebraniu od niej przyrzeczenia.

Przesłuchanie jednej ze stron co do pewnego faktu z odebraniem od niej przyrzeczenia

nie wyłącza takiego przesłuchania drugiej strony co do innego faktu.

Art. 304. Przed przystąpieniem do przesłuchania sąd uprzedza strony, że

obowiązane są zeznawać prawdę i że stosownie do okoliczności mogą być przesłuchane

ponownie po odebraniu od nich przyrzeczenia. Przed odebraniem przyrzeczenia sąd

uprzedza stronę o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań. Poza tym do

przesłuchania stron i składania przyrzeczenia stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące

świadków, z wyjątkiem przepisów o środkach przymusowych.

Oddział 7

Inne środki dowodowe

Art. 305. Sąd może dopuścić dowód z grupowego badania krwi.

Art. 306. Pobranie krwi w celu jej badania może nastąpić tylko za zgodą osoby,

której krew ma być pobrana, a jeżeli osoba ta nie ukończyła trzynastu lat lub jest

ubezwłasnowolniona całkowicie – za zgodą jej przedstawiciela ustawowego.

Art. 307. § 1. W celu przeprowadzenia dowodu z grupowego badania krwi sąd

zwraca się do biegłego o pobranie krwi, zbadanie jej i złożenie sprawozdania o wynikach

badania łącznie z końcową opinią.

§ 2. Sprawozdanie z grupowego badania krwi powinno zawierać stwierdzenie, czy

sprawdzono należycie tożsamość osób, których krew pobrano, oraz wskazanie sposobu

przeprowadzenia badania. Sprawozdanie powinno być podpisane przez osobę, która

przeprowadziła badanie, a jeżeli krew została pobrana przez inną osobę, pobranie krwi

powinno być stwierdzone jej podpisem.

2018-01-05

©Telksinoe s. 85/424

§ 3. Pobranie krwi i przesłanie jej do instytutu, o jakim mowa w art. 290, można

zlecić biegłemu miejsca zamieszkania stron lub siedziby sądu.

Art. 308. Dowody z innych dokumentów niż wymienione w art. 2431,

w szczególności zawierających zapis obrazu, dźwięku albo obrazu i dźwięku, sąd

przeprowadza, stosując odpowiednio przepisy o dowodzie z oględzin oraz o dowodzie

z dokumentów.

Art. 309. Sposób przeprowadzenia dowodu innymi środkami dowodowymi niż

wymienione w artykułach poprzedzających określi sąd zgodnie z ich charakterem,

stosując odpowiednio przepisy o dowodach.

Rozdział 3

Zabezpieczenie dowodów

Art. 310. Przed wszczęciem postępowania na wniosek, a w toku postępowania

również z urzędu, można zabezpieczyć dowód, gdy zachodzi obawa, że jego

przeprowadzenie stanie się niewykonalne lub zbyt utrudnione, albo gdy z innych

przyczyn zachodzi potrzeba stwierdzenia istniejącego stanu rzeczy.

Art. 311. Wniosek o zabezpieczenie dowodu składa się w sądzie właściwym do

rozpoznania sprawy, a w wypadkach niecierpiących zwłoki lub gdy postępowanie nie

zostało jeszcze wszczęte, w sądzie rejonowym, w którego okręgu dowód ma być

przeprowadzony.

Art. 312. Wniosek powinien zawierać:

1) oznaczenie wnioskodawcy i przeciwnika oraz innych osób zainteresowanych, jeżeli

są znane;

2) wskazanie faktów oraz dowodów;

3) przyczyny uzasadniające potrzebę zabezpieczenia dowodu.

Art. 313. Zabezpieczenie dowodu może być dopuszczone bez wezwania

przeciwnika tylko w wypadkach niecierpiących zwłoki albo gdy przeciwnik nie może być

wskazany lub gdy miejsce jego pobytu nie jest znane.

Art. 314. Sąd wzywa zainteresowanych na termin wyznaczony do przeprowadzenia

dowodu; jednakże w wypadkach niecierpiących zwłoki przeprowadzenie dowodu może

być rozpoczęte nawet przed doręczeniem wezwania przeciwnikowi.

2018-01-05

©Telksinoe s. 86/424

Art. 315. § 1. Strony mają prawo wskazywać przed sądem orzekającym uchybienia

popełnione przy zabezpieczeniu dowodu.

§ 2. (uchylony)

DZIAŁ IV

Orzeczenia

Rozdział 1

Wyroki

Oddział 1

Wydanie wyroku

Art. 316. § 1. Po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan

rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia

nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy.

§ 2. Rozprawa powinna być otwarta na nowo, jeżeli istotne okoliczności ujawniły

się dopiero po jej zamknięciu.

Art. 317. § 1. Sąd może wydać wyrok częściowy, jeżeli nadaje się do

rozstrzygnięcia tylko część żądania lub niektóre z żądań pozwu; to samo dotyczy

powództwa wzajemnego.

§ 2. Na tej samej podstawie sąd może wydać wyrok częściowy, rozstrzygając

o całości żądania powództwa głównego lub wzajemnego.

Art. 318. § 1. Sąd, uznając roszczenie za usprawiedliwione w zasadzie, może

wydać wyrok wstępny tylko co do samej zasady, co do spornej zaś wysokości żądania –

zarządzić bądź dalszą rozprawę, bądź jej odroczenie.

§ 2. W razie zarządzenia dalszej rozprawy, wyrok co do wysokości żądania, jak

również rozstrzygnięcie co do kosztów może zapaść dopiero po uprawomocnieniu się

wyroku wstępnego.

Art. 319. Jeżeli pozwany ponosi odpowiedzialność z określonych przedmiotów

majątkowych albo do wysokości ich wartości, sąd może, nie wymieniając tych

przedmiotów ani ich wartości, uwzględnić powództwo zastrzegając pozwanemu prawo

do powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie

odpowiedzialności.

2018-01-05

©Telksinoe s. 87/424

Art. 3191. Jeżeli z czynności prawnej, ustawy albo orzeczenia sądowego będącego

źródłem zobowiązania wynika, że świadczenie pieniężne może być spełnione wyłącznie

w walucie obcej, sąd, uwzględniając powództwo, zastrzega, że spełnienie tego

świadczenia nastąpi wyłącznie w walucie obcej.

Art. 320. W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może w wyroku rozłożyć

na raty zasądzone świadczenie, a w sprawach o wydanie nieruchomości lub

o opróżnienie pomieszczenia – wyznaczyć odpowiedni termin do spełnienia tego

świadczenia.

Art. 321. § 1. Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty

żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie.

§ 2. (uchylony)

Art. 322. Jeżeli w sprawie o naprawienie szkody, o dochody, zwrot

bezpodstawnego wzbogacenia lub o świadczenie z umowy o dożywocie sąd uzna, że

ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub nader utrudnione, może

w wyroku zasądzić odpowiednią sumę według swej oceny, opartej na rozważeniu

wszystkich okoliczności sprawy.

Art. 323. Wyrok może być wydany jedynie przez sędziów, przed którymi odbyła

się rozprawa poprzedzająca bezpośrednio wydanie wyroku.

Art. 324. § 1. Sąd wydaje wyrok po niejawnej naradzie sędziów. Narada obejmuje

dyskusję, głosowanie nad mającym zapaść orzeczeniem i zasadniczymi powodami

rozstrzygnięcia albo uzasadnieniem, jeżeli ma być wygłoszone, oraz spisanie sentencji

wyroku.

§ 2. Przewodniczący zbiera głosy sędziów według ich starszeństwa służbowego,

a ławników według ich wieku, poczynając od najmłodszego, sam zaś głosuje ostatni.

Sprawozdawca, jeżeli jest wyznaczony, głosuje pierwszy. Wyrok zapada większością

głosów. Sędzia, który przy głosowaniu nie zgodził się z większością, może przy

podpisywaniu sentencji zgłosić zdanie odrębne i obowiązany jest uzasadnić je na piśmie

przed podpisaniem uzasadnienia. W razie zgłoszenia zdania odrębnego nie wygłasza się

uzasadnienia.

§ 3. Sentencję wyroku podpisuje cały skład sądu.

2018-01-05

©Telksinoe s. 88/424

§ 4. W postępowaniu wszczętym za pośrednictwem systemu teleinformatycznego

wyrok może być utrwalony w systemie teleinformatycznym i opatrzony kwalifikowanym

podpisem elektronicznym.

Art. 325.7) Sentencja wyroku powinna zawierać wymienienie sądu, sędziów,

protokolanta oraz prokuratora, jeżeli brał udział w sprawie, datę i miejsce rozpoznania

sprawy i wydania wyroku, wymienienie stron i oznaczenie przedmiotu sprawy oraz

rozstrzygnięcie sądu o żądaniach stron.

Art. 326. § 1. Ogłoszenie wyroku powinno nastąpić na posiedzeniu, na którym

zamknięto rozprawę. Jednakże w sprawie zawiłej sąd może odroczyć ogłoszenie wyroku

tylko jeden raz na czas do dwóch tygodni. W postanowieniu o odroczeniu sąd powinien

wyznaczyć termin ogłoszenia wyroku i ogłosić go niezwłocznie po zamknięciu rozprawy.

§ 2. Ogłoszenie wyroku następuje na posiedzeniu jawnym. Nieobecność stron nie

wstrzymuje ogłoszenia. Jeżeli ogłoszenie było odroczone, może go dokonać sam

przewodniczący lub sędzia sprawozdawca.

§ 3. Ogłoszenia wyroku dokonuje się przez odczytanie sentencji (ogłoszenie

sentencji). Po ogłoszeniu sentencji przewodniczący lub sędzia sprawozdawca podaje

ustnie zasadnicze powody rozstrzygnięcia albo wygłasza uzasadnienie, może jednak tego

zaniechać, jeżeli sprawa była rozpoznawana przy drzwiach zamkniętych.

Art. 327. § 1. Stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika

patentowego lub radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, obecnej przy

ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów

wniesienia środka zaskarżenia. Jeżeli zastępstwo stron przez adwokatów lub radców

prawnych jest obowiązkowe, należy pouczyć stronę o treści przepisów o obowiązkowym

zastępstwie oraz o skutkach niezastosowania się do tych przepisów.

§ 2. Stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego lub rzecznika patentowego,

która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, sąd

7)

Utracił moc z dniem 11 września 2017 r., w zakresie, w jakim dopuszcza rozstrzygnięcie o

prawidłowości procedury wyboru sędziego Trybunału Konstytucyjnego, na podstawie pkt 4 wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 września 2017 r., sygn. akt K 10/17 (Dz. U. poz. 1727) i w

zakresie, w jakim dopuszcza rozstrzygnięcie o prawidłowości procedury przedstawienia kandydatów

na stanowisko Prezesa oraz Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego przez Zgromadzenie Ogólne

Sędziów Trybunału Konstytucyjnego i powołanie ich przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, na

podstawie pkt 5 wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 września 2017 r., sygn. akt K 10/17 (Dz.

U. poz. 1727).

2018-01-05

©Telksinoe s. 89/424

z urzędu w ciągu tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku doręcza odpis jego sentencji

z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia.

Art. 328. § 1. Uzasadnienie wyroku sporządza się pisemnie na wniosek strony

o doręczenie wyroku z uzasadnieniem zgłoszony w terminie tygodniowym od dnia

ogłoszenia sentencji, a w przypadkach, o których mowa w art. 327 § 2 i art. 331 § 11 – od

dnia doręczenia sentencji. Wniosek spóźniony sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym.

Sąd sporządza uzasadnienie wyroku również wówczas, gdy wyrok został zaskarżony

w ustawowym terminie oraz gdy wniesiono skargę o stwierdzenie niezgodności

z prawem prawomocnego orzeczenia, chyba że uzasadnienie zostało wygłoszone.

§ 11. Jeżeli przebieg posiedzenia jest utrwalany za pomocą urządzenia

rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk, uzasadnienie może być wygłoszone po

ogłoszeniu sentencji wyroku i utrwalone za pomocą tego urządzenia, o czym

przewodniczący uprzedza przed wygłoszeniem uzasadnienia. W razie wygłoszenia

uzasadnienia na posiedzeniu nie podaje się odrębnie zasadniczych powodów

rozstrzygnięcia.

§ 2. Uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej

rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione,

dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił

wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku

z przytoczeniem przepisów prawa.

Art. 329. Pisemne uzasadnienie wyroku albo transkrypcję wygłoszonego

uzasadnienia sporządza się w terminie dwutygodniowym od dnia zgłoszenia wniosku

o doręczenie wyroku z uzasadnieniem, a gdy wniosek taki nie był zgłoszony – od dnia

zaskarżenia wyroku lub wniesienia skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia. W sprawie zawiłej, w razie niemożności sporządzenia

pisemnego uzasadnienia w terminie, prezes sądu może przedłużyć ten termin na czas

oznaczony, nie dłuższy niż trzydzieści dni.

Art. 330. § 1. W sprawach rozstrzyganych w składzie trzech sędziów zawodowych

uzasadnienie wyroku podpisują sędziowie, którzy brali udział w jego wydaniu. Jeżeli

którykolwiek z sędziów nie może podpisać uzasadnienia, przewodniczący lub najstarszy

służbą sędzia zaznacza na wyroku przyczynę braku podpisu.

2018-01-05

©Telksinoe s. 90/424

§ 2. Uzasadnienie wyroku w sprawie rozpoznawanej z udziałem ławników

podpisuje tylko przewodniczący. W razie złożenia zdania odrębnego uzasadnienie

wyroku podpisuje przewodniczący wraz z ławnikami.

Art. 331. § 1. Wyrok z uzasadnieniem doręcza się tylko tej stronie, która zgłosiła

wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem.

§ 11. Wyrok wydany na posiedzeniu niejawnym sąd z urzędu doręcza stronom.

Stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika patentowego lub radcy

Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej doręcza się też pouczenie o sposobie

i terminach wniesienia środka zaskarżenia.

§ 2. Jeżeli uzasadnienie zostało wygłoszone na posiedzeniu, stronie, która

w terminie tygodniowym od dnia ogłoszenia sentencji, a w przypadku, o którym mowa

w art. 327 § 2 – od dnia doręczenia sentencji, zgłosiła wniosek o doręczenie wyroku

z uzasadnieniem doręcza się wyrok wraz z transkrypcją uzasadnienia. Wniosek

spóźniony sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym. Doręczenie wyroku z transkrypcją

uzasadnienia jest równoznaczne z doręczeniem wyroku z uzasadnieniem.

Art. 332. § 1. Sąd jest związany wydanym wyrokiem od chwili jego ogłoszenia.

Wyrok wydany na posiedzeniu niejawnym wiąże sąd od chwili podpisania sentencji.

§ 2. Jednakże w razie cofnięcia pozwu przed uprawomocnieniem się wyroku i przed

jego zaskarżeniem z jednoczesnym zrzeczeniem się dochodzonego roszczenia, a za

zgodą pozwanego również bez takiego zrzeczenia się, sąd pierwszej instancji uchyli swój

wyrok i postępowanie w sprawie umorzy, jeżeli uzna cofnięcie takie za dopuszczalne.

Postanowienie sądu w tym przedmiocie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

Oddział 2

Natychmiastowa wykonalność wyroków

Art. 333. § 1. Sąd z urzędu nada wyrokowi przy jego wydaniu rygor

natychmiastowej wykonalności, jeżeli:

1) zasądza alimenty – co do rat płatnych po dniu wniesienia powództwa, a co do rat

płatnych przed wniesieniem powództwa za okres nie dłuższy niż za trzy miesiące;

2) zasądza roszczenie uznane przez pozwanego;

3) wyrok uwzględniający powództwo jest zaoczny.

§ 2. Sąd może nadać wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej

wykonalności, jeżeli zasądza należność z wekslu, czeku, warrantu, rewersu, dokumentu

2018-01-05

©Telksinoe s. 91/424

urzędowego lub dokumentu prywatnego, którego prawdziwość nie została zaprzeczona,

oraz jeżeli uwzględnia powództwo o naruszenie posiadania.

§ 3. Sąd może również na wniosek nadać wyrokowi nadającemu się do wykonania

w drodze egzekucji rygor natychmiastowej wykonalności, gdyby opóźnienie

uniemożliwiało lub znacznie utrudniało wykonanie wyroku albo narażało powoda na

szkodę.

Art. 334. § 1. Sąd może uzależnić natychmiastową wykonalność wyroku od

złożenia przez powoda stosownego zabezpieczenia.

§ 2. Zabezpieczenie może polegać również na wstrzymaniu wydania powodowi

rzeczy odebranych pozwanemu lub sum pieniężnych po ich wyegzekwowaniu albo na

wstrzymaniu sprzedaży zajętego majątku ruchomego.

§ 3. Sprzedaż lub przejęcie na własność zajętej nieruchomości wstrzymuje się

z urzędu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

§ 4. Zabezpieczenie nie może być zarządzone co do należności alimentacyjnych

w granicach, w jakich sąd nadaje wyrokowi zasądzającemu te należności rygor

natychmiastowej wykonalności z urzędu.

Art. 335. § 1. Natychmiastowa wykonalność nie będzie orzeczona nawet za

zabezpieczeniem, jeżeli wskutek wykonania wyroku mogłaby wyniknąć dla pozwanego

niepowetowana szkoda. Przepisu tego nie stosuje się do wyroków zasądzających

alimenty w granicach, w jakich sąd nadaje wyrokowi rygor natychmiastowej

wykonalności z urzędu.

§ 2. Natychmiastowa wykonalność nie będzie również orzeczona nawet za

zabezpieczeniem w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa.

Art. 336. Rygor natychmiastowej wykonalności obowiązuje od chwili ogłoszenia

wyroku lub postanowienia, którym go nadano, a gdy ogłoszenia nie było – od chwili

podpisania sentencji orzeczenia.

Art. 337. Natychmiastowa wykonalność wyroku wygasa z chwilą ogłoszenia,

a jeżeli nie było ogłoszenia, z chwilą podpisania sentencji orzeczenia zmieniającego albo

uchylającego wyrok lub postanowienie o natychmiastowej wykonalności wyroku –

w takim zakresie, w jakim nastąpiła zmiana lub uchylenie.

Art. 338. § 1. Uchylając lub zmieniając wyrok, któremu nadany został rygor

natychmiastowej wykonalności, sąd na wniosek pozwanego orzeka w orzeczeniu

2018-01-05

©Telksinoe s. 92/424

kończącym postępowanie o zwrocie spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia

lub o przywróceniu poprzedniego stanu.

§ 2. Przepis paragrafu poprzedzającego nie wyłącza możliwości dochodzenia

w osobnym procesie naprawienia szkody poniesionej wskutek wykonania wyroku.

Oddział 3

Wyroki zaoczne

Art. 339. § 1. Jeżeli pozwany nie stawił się na posiedzenie wyznaczone na

rozprawę albo mimo stawienia się nie bierze udziału w rozprawie, sąd wyda wyrok

zaoczny.

§ 2. W tym wypadku przyjmuje się za prawdziwe twierdzenie powoda

o okolicznościach faktycznych przytoczonych w pozwie lub w pismach procesowych

doręczonych pozwanemu przed rozprawą, chyba że budzą one uzasadnione wątpliwości

albo zostały przytoczone w celu obejścia prawa.

§ 3. (uchylony)

Art. 340. Wyrok wydany w nieobecności pozwanego nie będzie zaoczny, jeżeli

pozwany żądał przeprowadzenia rozprawy w swej nieobecności albo składał już

w sprawie wyjaśnienia ustnie lub na piśmie.

Art. 341. W razie nienadejścia dowodu doręczenia na dzień rozprawy sąd może

w ciągu następnych dwóch tygodni wydać na posiedzeniu niejawnym wyrok zaoczny,

jeżeli w tym czasie otrzyma dowód doręczenia. Wyrok taki wiąże sąd od chwili

podpisania sentencji.

Art. 342. Wyrok zaoczny sąd uzasadnia, gdy powództwo zostało oddalone

w całości lub w części, a powód zażądał uzasadnienia w ciągu tygodnia od doręczenia

mu wyroku, albo gdy powód, który żądania takiego nie zgłosił, wniósł apelację

w przepisanym terminie.

Art. 343. Wyroki zaoczne doręcza się z urzędu obu stronom z pouczeniem

o przysługujących im środkach zaskarżenia. Pozwanego poucza się także o treści art. 344

§ 2 zdanie drugie.

Art. 3431. Jeżeli po wydaniu wyroku zaocznego okaże się, że pozwany w chwili

wniesienia pozwu nie miał zdolności sądowej, zdolności procesowej albo organu

powołanego do jego reprezentowania, a braki te nie zostały usunięte w wyznaczonym

2018-01-05

©Telksinoe s. 93/424

terminie zgodnie z przepisami kodeksu, sąd z urzędu uchyla wyrok zaoczny i wydaje

odpowiednie postanowienie.

Art. 344. § 1. Pozwany, przeciwko któremu zapadł wyrok zaoczny, może złożyć

sprzeciw w ciągu dwóch tygodni od doręczenia mu wyroku.

§ 2. W piśmie zawierającym sprzeciw pozwany powinien przytoczyć zarzuty, które

pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, oraz

okoliczności faktyczne i dowody. Sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że

strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich w sprzeciwie bez swojej winy lub że

uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu

sprawy albo że występują inne wyjątkowe okoliczności.

§ 3. Sprzeciw złożony po terminie oraz sprzeciw, którego braków strona

w wyznaczonym terminie nie uzupełniła, a także sprzeciw nieopłacony, sąd odrzuca na

posiedzeniu niejawnym.

Art. 345. Jeżeli sprzeciw został złożony prawidłowo, przewodniczący wyznacza

termin rozprawy i zarządza doręczenie sprzeciwu powodowi.

Art. 346. § 1. Na wniosek pozwanego sąd zawiesi rygor natychmiastowej

wykonalności nadany wyrokowi zaocznemu, jeżeli wyrok ten został wydany

z naruszeniem przepisów o dopuszczalności jego wydania albo jeżeli pozwany

uprawdopodobni, że jego niestawiennictwo było niezawinione, a przedstawione

w sprzeciwie okoliczności wywołują wątpliwości co do zasadności wyroku zaocznego.

Zawieszając wykonalność wyroku, sąd może zarządzić środki zabezpieczenia w myśl

oddziału poprzedzającego.

§ 2. Wniosek o zawieszenie natychmiastowej wykonalności sąd może rozstrzygnąć

na posiedzeniu niejawnym.

Art. 347. Po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd wydaje wyrok, którym wyrok

zaoczny w całości lub części utrzymuje w mocy albo uchyla go i orzeka o żądaniu pozwu,

bądź też pozew odrzuca lub postępowanie umarza. Przepis art. 332 § 2 stosuje się

odpowiednio.

Art. 348. Koszty rozprawy zaocznej i sprzeciwu ponosi pozwany, choćby następnie

wyrok zaoczny został uchylony, chyba że niestawiennictwo pozwanego było

niezawinione lub że nie dołączono do akt nadesłanych do sądu przed rozprawą wyjaśnień

pozwanego.

2018-01-05

©Telksinoe s. 94/424

Art. 349. § 1. W razie cofnięcia sprzeciwu sąd, jeżeli uzna, że cofnięcie jest

dopuszczalne, umarza postępowanie wywołane wniesieniem sprzeciwu i orzeka

o kosztach jak przy cofnięciu pozwu. Wyrok zaoczny staje się wówczas prawomocny.

§ 2. Przepis art. 203 § 4 stosuje się odpowiednio.

Oddział 4

Sprostowanie, uzupełnienie i wykładnia wyroków

Art. 350. § 1. Sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy

pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki.

§ 2. Sprostowanie sąd może postanowić na posiedzeniu niejawnym; o sprostowaniu

umieszcza się wzmiankę na oryginale wyroku, a na żądanie stron także na udzielonych

im wypisach. Dalsze odpisy i wypisy powinny być zredagowane w brzmieniu

uwzględniającym postanowienie o sprostowaniu.

§ 3. Jeżeli sprawa toczy się przed sądem drugiej instancji, sąd ten może z urzędu

sprostować wyrok pierwszej instancji.

Art. 351. § 1. Strona może w ciągu dwóch tygodni od ogłoszenia wyroku, a gdy

doręczenie wyroku następuje z urzędu – od jego doręczenia, zgłosić wniosek

o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości żądania, o natychmiastowej

wykonalności albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według

przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu.

§ 2. Wniosek o uzupełnienie wyroku co do zwrotu kosztów lub natychmiastowej

wykonalności sąd może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym.

§ 3. Orzeczenie uzupełniające wyrok zapada w postaci wyroku, chyba że

uzupełnienie dotyczy wyłącznie kosztów lub natychmiastowej wykonalności.

Art. 352. Sąd, który wydał wyrok, rozstrzyga postanowieniem wątpliwości co do

jego treści. Postanowienie w tym przedmiocie sąd może wydać na posiedzeniu

niejawnym.

Art. 353. Wniosek o sprostowanie, uzupełnienie lub wykładnię wyroku nie ma

wpływu na bieg terminu do wniesienia środka zaskarżenia.

2018-01-05

©Telksinoe s. 95/424

Rozdział 1a

Nakazy zapłaty

Art. 3531. § 1. Jeżeli przepis szczególny tak stanowi, sąd rozstrzyga sprawę,

wydając nakaz zapłaty.

§ 2. (uchylony)

Art. 3532. Do nakazów zapłaty stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli

kodeks nie stanowi inaczej.

Rozdział 2

Postanowienia sądu

Art. 354. Jeżeli kodeks nie przewiduje wydania wyroku lub nakazu zapłaty, sąd

wydaje postanowienie.

Art. 355. § 1. Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli powód

cofnął ze skutkiem prawnym pozew lub jeżeli wydanie wyroku stało się z innych

przyczyn zbędne lub niedopuszczalne.

§ 2. Postanowienie o umorzeniu postępowania może zapaść na posiedzeniu

niejawnym, jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew w piśmie procesowym albo

gdy strony zawarły ugodę przed mediatorem, którą zatwierdził sąd.

Art. 356. Rozstrzygnięcia zawarte w postanowieniach niekończących

postępowania w sprawie, wydanych na posiedzeniach jawnych, wpisuje się do protokołu

bez spisywania odrębnej sentencji, jeżeli nie przysługuje na nie zażalenie.

Art. 357. § 1. Postanowienia ogłoszone na posiedzeniu jawnym sąd uzasadnia tylko

wtedy, gdy podlegają one zaskarżeniu, i tylko na żądanie strony zgłoszone w terminie

tygodniowym od dnia ogłoszenia postanowienia. Postanowienia te doręcza się tylko tej

stronie, która zażądała sporządzenia uzasadnienia i doręczenia postanowienia

z uzasadnieniem.

§ 2. Postanowienia wydane na posiedzeniu niejawnym sąd doręcza z urzędu obu

stronom, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Gdy stronie przysługuje środek

zaskarżenia, postanowienie należy doręczyć z uzasadnieniem; doręczając postanowienie,

należy pouczyć stronę występującą w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, rzecznika

2018-01-05

©Telksinoe s. 96/424

patentowego lub radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej

o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia.

§ 3. Uzasadnienie, o którym mowa w paragrafach poprzedzających, należy

sporządzić w ciągu tygodnia od dnia wydania postanowienia na posiedzeniu niejawnym.

Jeżeli postanowienie wydano na posiedzeniu jawnym, termin tygodniowy liczy się od

dnia, w którym zażądano jego doręczenia, a gdy żądania takiego nie było – od dnia

wniesienia zażalenia.

§ 4. Postanowień, które odnoszą się wyłącznie do innych osób (świadka, biegłego,

osoby trzeciej), nie doręcza się stronom; osobom, których te postanowienia dotyczą,

doręcza się je tylko wówczas, gdy nie były one obecne na posiedz eniu, na którym

postanowienia te zostały wydane.

Art. 358. Postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże sąd od chwili,

w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem, jeżeli zaś sąd postanowienia nie

uzasadnia, od chwili podpisania sentencji.

Art. 359. § 1. Postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być

uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone,

a nawet prawomocne.

§ 2. Postanowienia, o których mowa w § 1, mogą być zmieniane lub uchylane także

wówczas, gdy zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez

Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową

międzynarodową lub z ustawą.

Art. 360. Postanowienia stają się skuteczne w takim zakresie i w taki sposób, jaki

wynika z ich treści, z chwilą ogłoszenia, a jeżeli ogłoszenia nie było – z chwilą

podpisania sentencji.

Art. 361. Do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy o wyrokach, jeżeli

kodeks nie stanowi inaczej.

Art. 362. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się odpowiednio do zarządzeń

przewodniczącego.

Art. 3621. Do postanowień referendarza sądowego stosuje się odpowiednio

przepisy o postanowieniach sądu.

2018-01-05

©Telksinoe s. 97/424

Rozdział 3

Prawomocność orzeczeń

Art. 363. § 1. Orzeczenie sądu staje się prawomocne, jeżeli nie przysługuje co do

niego środek odwoławczy lub inny środek zaskarżenia.

§ 2. Mimo niedopuszczalności odrębnego zaskarżenia nie stają się prawomocne

postanowienia podlegające rozpoznaniu przez sąd drugiej instancji, gdy sąd ten

rozpoznaje sprawę, w której je wydano.

§ 3. Jeżeli zaskarżono tylko część orzeczenia, staje się ono prawomocne w części

pozostałej z upływem terminu do zaskarżenia, chyba że sąd drugiej instancji może

z urzędu rozpoznać sprawę także w tej części.

Art. 364. § 1. Prawomocność orzeczenia stwierdza na wniosek strony sąd pierwszej

instancji na posiedzeniu niejawnym, a dopóki akta sprawy znajdują się w sądzie drugiej

instancji – ten sąd. Stwierdzenia dokonuje sąd jednoosobowo.

§ 2. Postanowienia w sprawie, o której mowa w § 1, może wydać także referendarz

sądowy.

Art. 365. § 1. Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał,

lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej,

a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

§ 2. Kodeks postępowania karnego określa, w jakim zakresie orzeczenia sądu

cywilnego nie wiążą sądu w postępowaniu karnym.

Art. 366. Wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co

w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko

między tymi samymi stronami.

DZIAŁ V

Środki odwoławcze

Rozdział 1

Apelacja

Art. 367. § 1. Od wyroku sądu pierwszej instancji przysługuje apelacja do sądu

drugiej instancji.

2018-01-05

©Telksinoe s. 98/424

§ 2. Apelację od wyroku sądu rejonowego rozpoznaje sąd okręgowy, a od wyroku

sądu okręgowego jako pierwszej instancji – sąd apelacyjny.

§ 3. Rozpoznanie sprawy następuje w składzie trzech sędziów zawodowych.

Postanowienia dotyczące postępowania dowodowego na posiedzeniu niejawnym wydaje

sąd w składzie jednego sędziego.

§ 4. Postanowienie o przyznaniu i cofnięciu zwolnienia od kosztów sądowych,

o odmowie zwolnienia, o odrzuceniu wniosku o zwolnienie oraz o nałożeniu na stronę

obowiązku uiszczenia kosztów i skazaniu na grzywnę, jak również postanowienie

o ustanowieniu, cofnięciu ustanowienia, o odrzuceniu wniosku o ustanowienie adwokata

lub radcy prawnego oraz o skazaniu na grzywnę i nałożeniu na stronę obowiązku

uiszczenia ich wynagrodzenia sąd może wydać na posiedzeniu niejawnym w składzie

jednego sędziego.

Art. 368. § 1. Apelacja powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla

pisma procesowego, a ponadto zawierać:

1) oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on

zaskarżony w całości czy w części;

2) zwięzłe przedstawienie zarzutów;

3) uzasadnienie zarzutów;

4) powołanie, w razie potrzeby, nowych faktów i dowodów oraz wykazanie, że ich

powołanie w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji nie było możliwe albo

że potrzeba powołania się na nie wynikła później;

5) wniosek o zmianę lub o uchylenie wyroku z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany

lub uchylenia.

§ 2. W sprawach o prawa majątkowe należy oznaczyć wartość przedmiotu

zaskarżenia. Wartość ta może być oznaczona na kwotę wyższą od wartości przedmiotu

sporu wskazanej w pozwie jedynie wtedy, gdy powód rozszerzył powództwo lub sąd

orzekł ponad żądanie. Przepisy art. 19–24 i 25 § 1 stosuje się odpowiednio.

Art. 369. § 1. Apelację wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok,

w terminie dwutygodniowym od doręczenia stronie skarżącej wyroku z uzasadnieniem.

§ 2. Jeżeli strona nie zgłosiła wniosku o doręczenie wyroku z uzasadnieniem

w terminie tygodniowym od dnia ogłoszenia sentencji, termin do wniesienia apelacji

biegnie od dnia, w którym upłynął termin do zgłoszenia takiego wniosku.

2018-01-05

©Telksinoe s. 99/424

§ 3. Termin, o którym mowa w § 1 i 2, uważa się za zachowany także wtedy, gdy

przed jego upływem strona wniosła apelację do sądu drugiej instancji. W takim wypadku

sąd ten niezwłocznie przesyła apelację do sądu, który wydał zaskarżony wyrok.

Art. 370. Sąd pierwszej instancji odrzuci na posiedzeniu niejawnym apelację

wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą lub z innych przyczyn

niedopuszczalną, jak również apelację, której braków strona nie uzupełniła

w wyznaczonym terminie.

Art. 3701. (utracił moc)8)

Art. 371. Po doręczeniu apelacji stronie przeciwnej sąd pierwszej instancji

przedstawia niezwłocznie akta sprawy sądowi drugiej instancji.

Art. 372. Strona przeciwna może w ciągu dwóch tygodni od dnia doręczenia

apelacji wnieść odpowiedź na apelację wprost do sądu drugiej instancji.

Art. 373. Sąd drugiej instancji odrzuca na posiedzeniu niejawnym apelację, jeżeli

ulegała ona odrzuceniu przez sąd pierwszej instancji. Jeżeli dostrzeże braki, do których

usunięcia strona nie była wezwana, zażąda ich usunięcia. W razie nieusunięcia braków

w wyznaczonym terminie apelacja ulega odrzuceniu.

Art. 374. Sąd drugiej instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym

w razie cofnięcia pozwu, cofnięcia apelacji albo jeżeli zachodzi nieważność

postępowania.

Art. 375. Poza wypadkami wymienionymi w dwóch artykułach poprzedzających

sąd drugiej instancji wyznacza rozprawę.

Art. 376. Rozprawa przed sądem drugiej instancji odbywa się bez względu na

niestawiennictwo jednej lub obu stron. Wydany wyrok nie jest zaoczny.

Art. 377. Po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania

sędziego, który zwięźle przedstawia stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem

zarzutów i wniosków apelacyjnych. Sąd może zrezygnować ze sprawozdania za zgodą

obecnych stron albo w przypadku ich niestawiennictwa, chyba że rozprawa odbywa się

z udziałem publiczności.

8)

Z dniem 5 czerwca 2008 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2008 r.,

sygn. akt P 18/07 (Dz. U. poz. 619).

2018-01-05

©Telksinoe s. 100/424

Art. 378. § 1. Sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w granicach apelacji;

w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania.

§ 2. W granicach zaskarżenia sąd drugiej instancji może z urzędu rozpoznać sprawę

także na rzecz współuczestników, którzy wyroku nie zaskarżyli, gdy będące przedmiotem

zaskarżenia prawa lub obowiązki są dla nich wspólne. Współuczestników tych należy

zawiadomić o rozprawie; mogą oni składać pisma przygotowawcze.

Art. 379. Nieważność postępowania zachodzi:

1) jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna;

2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej

reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie

był należycie umocowany;

3) jeżeli o to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa

wcześniej wszczęta albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona;

4) jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli

w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy;

5) jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw;

6) jeżeli sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez

względu na wartość przedmiotu sporu.

Art. 380. Sąd drugiej instancji, na wniosek strony, rozpoznaje również te

postanowienia sądu pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze

zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Art. 381. Sąd drugiej instancji może pominąć nowe fakty i dowody, jeżeli strona

mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba

powołania się na nie wynikła później.

Art. 382. Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego

w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym.

Art. 383. W postępowaniu apelacyjnym nie można rozszerzyć żądania pozwu ani

występować z nowymi roszczeniami. Jednakże w razie zmiany okoliczności można

żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego wartości lub innego przedmiotu,

a w sprawach o świadczenie powtarzające się można nadto rozszerzyć żądanie pozwu

o świadczenia za dalsze okresy.

2018-01-05

©Telksinoe s. 101/424

Art. 384. Sąd nie może uchylić lub zmienić wyroku na niekorzyść strony wnoszącej

apelację, chyba że strona przeciwna również wniosła apelację.

Art. 385. Sąd drugiej instancji oddala apelację, jeżeli jest ona bezzasadna.

Art. 386. § 1. W razie uwzględnienia apelacji sąd drugiej instancji zmienia

zaskarżony wyrok i orzeka co do istoty sprawy.

§ 2. W razie stwierdzenia nieważności postępowania sąd drugiej instancji uchyla

zaskarżony wyrok, znosi postępowanie w zakresie dotkniętym nieważnością i przekazuje

sprawę sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

§ 3. Jeżeli pozew ulega odrzuceniu albo zachodzi podstawa do umorzenia

postępowania, sąd drugiej instancji uchyla wyrok oraz odrzuca pozew lub umarza

postępowanie.

§ 4. Poza wypadkami określonymi w § 2 i 3 sąd drugiej instancji może uchylić

zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie

nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty spraw y albo gdy wydanie wyroku

wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości.

§ 5. W wypadku uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania, sąd rozpoznaje ją w innym składzie.

§ 6. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone

w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiążą zarówno sąd, któremu sprawa

została przekazana, jak i sąd drugiej instancji, przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Nie

dotyczy to jednak wypadku, gdy nastąpiła zmiana stanu prawnego.

Art. 387. § 1. Sąd drugiej instancji uzasadnia z urzędu wyrok oraz postanowienie

kończące postępowanie w sprawie. W sprawach, w których apelację oddalono lub

zmieniono zaskarżony wyrok, pisemne uzasadnienie sporządza się tylko wówczas, gdy

strona zgłosiła wniosek o doręczenie wyroku z uzasadnieniem.

§ 2. Pisemne uzasadnienie albo transkrypcję wygłoszonego uzasadnienia sporządza

się w terminie dwóch tygodni od dnia ogłoszenia sentencji orzeczenia. Jeżeli ogłoszenia

nie było, termin ten liczy się od dnia wydania orzeczenia. Jeżeli apelację oddalono lub

zmieniono zaskarżony wyrok, pisemne uzasadnienie albo transkrypcję wygłoszonego

uzasadnienia sporządza się w terminie dwóch tygodni od dnia zgłoszenia wniosku

o doręczenie wyroku z uzasadnieniem.

2018-01-05

©Telksinoe s. 102/424

§ 21. Jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego ani

nie zmienił ustaleń faktycznych sądu pierwszej instancji, a w apelacji nie zgłoszono

zarzutów dotyczących tych ustaleń, uzasadnienie wyroku może zawierać jedynie

wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.

§ 3. Orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się tej stronie, która w terminie

tygodniowym od dnia ogłoszenia sentencji zgłosiła wniosek o doręczenie orzeczenia

z uzasadnieniem. Przepisy art. 327 § 2 i art. 331 § 2 stosuje się odpowiednio. Jeżeli

ogłoszenia nie było, orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się stronom z urzędu w terminie

tygodniowym od dnia sporządzenia uzasadnienia.

§ 4. Jeżeli uzasadnienie nie zostało sporządzone, a w sprawie została wniesiona

skarga kasacyjna lub skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego

orzeczenia, sąd drugiej instancji sporządza uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia

w terminie dwóch tygodni od dnia wniesienia skargi.

Art. 3871. W razie wydania przez sąd drugiej instancji orzeczenia, od którego

przysługuje skarga kasacyjna, strony i ich przedstawiciele mają obowiązek, do czasu

upływu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, zawiadamiać sąd drugiej instancji

o każdej zmianie miejsca zamieszkania.

Art. 388. § 1. W razie wniesienia skargi kasacyjnej, gdyby na skutek wykonania

orzeczenia stronie mogła być wyrządzona niepowetowana szkoda, sąd drugiej instancji

może wstrzymać wykonanie zaskarżonego orzeczenia do czasu ukończenia postępowania

kasacyjnego lub uzależnić wykonanie tego orzeczenia – a w razie oddalenia apelacji

także orzeczenia sądu pierwszej instancji – od złożenia przez powoda stosownego

zabezpieczenia. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

§ 2. Zabezpieczenie może również polegać na wstrzymaniu wydania powodowi

sum pieniężnych po ich wyegzekwowaniu od pozwanego lub na wstrzymaniu sprzedaży

zajętego majątku.

§ 3. Do czasu upływu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wstrzymuje się

z urzędu sprzedaż nieruchomości.

§ 4. Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do wstrzymania skuteczności zaskarżonego

orzeczenia niepodlegającego wykonaniu.

Art. 389. Po bezskutecznym upływie terminu do zaskarżenia wydanego wyroku sąd

drugiej instancji zwraca akta sądowi pierwszej instancji.

2018-01-05

©Telksinoe s. 103/424

Art. 390. § 1. Jeżeli przy rozpoznawaniu apelacji powstanie zagadnienie prawne

budzące poważne wątpliwości, sąd może przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia

Sądowi Najwyższemu, odraczając rozpoznanie sprawy. Sąd Najwyższy władny jest

przejąć sprawę do rozpoznania albo przekazać zagadnienie do rozstrzygnięcia

powiększonemu składowi tego Sądu.

§ 2. Uchwała Sądu Najwyższego rozstrzygająca zagadnienie prawne wiąże w danej

sprawie.

Art. 391. § 1. Jeżeli nie ma szczególnych przepisów o postępowaniu przed sądem

drugiej instancji, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu

przed sądem pierwszej instancji. Przepisy art. 194–196 i 198 nie mają zastosowania.

§ 2. W razie cofnięcia apelacji sąd drugiej instancji umarza postępowanie

apelacyjne i orzeka o kosztach jak przy cofnięciu pozwu. Gdy cofnięcie apelacji nastąpiło

przed sądem pierwszej instancji, postępowanie umarza sąd pierwszej instancji.

Rozdział 11

(zawierający art. 392–39320 – uchylony)

Rozdział 2

Zażalenie

Art. 394. § 1. Zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia

sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, a ponadto na postanowienia

sądu pierwszej instancji i zarządzenia przewodniczącego, których przedmiotem jest:

1) zwrot pozwu, odmowa odrzucenia pozwu, przekazanie sprawy sądowi

równorzędnemu lub niższemu albo podjęcie postępowania w innym trybie;

2) odmowa zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcie takiego zwolnienia oraz

odmowa ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołanie;

3) oddalenie opozycji przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego oraz

niedopuszczenie interwenienta do udziału w sprawie wskutek uwzględnienia

opozycji;

4) rygor natychmiastowej wykonalności;

41) wstrzymanie wykonania prawomocnego orzeczenia do czasu rozstrzygnięcia skargi

o wznowienie postępowania;

42) stwierdzenie prawomocności orzeczenia;

2018-01-05

©Telksinoe s. 104/424

5) skazanie świadka, biegłego, strony, jej pełnomocnika oraz osoby trzeciej na

grzywnę, zarządzenie przymusowego sprowadzenia i aresztowania świadka oraz

odmowa zwolnienia świadka i biegłego od grzywny i świadka od przymusowego

sprowadzenia;

6) zawieszenie postępowania i odmowa podjęcia zawieszonego postępowania;

7) odmowa uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia;

8) sprostowanie lub wykładnia orzeczenia albo ich odmowa;

9) zwrot kosztów, określenie zasad ponoszenia przez strony kosztów procesu, wymiar

opłaty, zwrot opłaty lub zaliczki, obciążenie kosztami sądowymi, jeżeli strona nie

składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy, koszty przyznane w nakazie zapłaty,

zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz

wynagrodzenie biegłego, mediatora i należności świadka;

10) oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego;

101) zatwierdzenie ugody zawartej przed mediatorem;

11) odrzucenie zażalenia;

12) odrzucenie skargi na orzeczenie referendarza sądowego.

§ 2. Termin do wniesienia zażalenia jest tygodniowy i liczy się od doręczenia

postanowienia, a gdy strona nie zażądała w terminie przepisanym doręczenia

postanowienia zapadłego na rozprawie – od ogłoszenia postanowienia.

§ 3. Zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma

procesowego oraz zawierać wskazanie zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego

zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia ze wskazaniem

w miarę potrzeby nowych faktów i dowodów.

Art. 3941. § 1. Zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje na postanowienie sądu

drugiej instancji odrzucające skargę kasacyjną oraz na postanowienie sądu drugiej lub

pierwszej instancji odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem

prawomocnego orzeczenia.

§ 11. Zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie uchylenia przez sąd

drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego

rozpoznania.

2018-01-05

©Telksinoe s. 105/424

§ 2.9) W sprawach, w których przysługuje skarga kasacyjna, zażalenie przysługuje

także na postanowienie sądu drugiej instancji kończące postępowanie w sprawie,

z wyjątkiem postanowień, o których mowa w art. 3981, a także postanowień wydanych

w wyniku rozpoznania zażalenia na postanowienie sądu pierwszej instancji.

§ 3. Do postępowania przed Sądem Najwyższym toczącego się na skutek zażalenia

stosuje się odpowiednio art. 394 § 2 i 3, art. 395, art. 397 § 1, art. 3986 § 3, art. 39810,

art. 39814, art. 39815 § 1 zdanie pierwsze, art. 39816, art. 39817 i art. 39821.

Art. 3942. § 1. Na postanowienia sądu drugiej instancji, których przedmiotem są

oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego, zwrot kosztów procesu, zwrot kosztów

nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, skazanie świadka, biegłego, strony,

jej pełnomocnika oraz osoby trzeciej na grzywnę, zarządzenie przymusowego

sprowadzenia i aresztowania świadka, odmowa zwolnienia świadka i biegłego od

grzywny i świadka od przymusowego sprowadzenia, przysługuje zażalenie do innego

składu tego sądu, z wyjątkiem postanowień wydanych w wyniku rozpoznania zażalenia

na postanowienie sądu pierwszej instancji.

§ 2. W postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia, o którym mowa w § 1,

przepisy art. 394 § 2 i 3, art. 395 § 1, art. 396 i art. 397 § 1, 11 i § 2 zdanie pierwsze

stosuje się odpowiednio.

Art. 395. § 1. Akta sprawy wraz z zażaleniem sąd pierwszej instancji przedstawia

sądowi drugiej instancji po doręczeniu zażalenia stronie przeciwnej, a w przypadkach

gdy ustawa przewiduje doręczenie zaskarżonego postanowienia tylko jednej ze stron oraz

w przypadkach wskazanych w art. 394 § 1 pkt 5 – niezwłocznie po złożeniu zażalenia

bez doręczenia go stronie przeciwnej. Odpowiedź na zażalenie może być wniesiona

wprost do sądu drugiej instancji w terminie tygodniowym od dnia doręczenia zażalenia.

§ 2. Jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście

uzasadnione, sąd, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu

niejawnym, nie przesyłając akt sądowi drugiej instancji, uchylić zaskarżone

9)

Uznany za niezgodny z Konstytucją z dniem 15 lutego 2010 r. w zakresie, w jakim – w brzmieniu

obowiązującym do dnia 21 maja 2009 r. – nie dawał podstaw do zaskarżenia postanowienia

w przedmiocie kosztów procesu zasądzonych po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji, na podstawie

wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 lutego 2010 r., sygn. akt SK 10/09 (Dz. U. poz. 125), oraz

uznany za niezgodny z Konstytucją z dniem 22 czerwca 2010 r. w zakresie, w jakim nie przewiduje

możliwości zaskarżenia postanowienia sądu drugiej instancji oddalającego wniosek o wyłączenie

sędziego złożony w postępowaniu przed sądem drugiej instancji, na podstawie wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 2 czerwca 2010 r., sygn. akt SK 38/09 (Dz. U. poz. 724).

2018-01-05

©Telksinoe s. 106/424

postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Od ponownie wydanego

postanowienia przysługują środki odwoławcze na zasadach ogólnych.

Art. 396. Sąd pierwszej instancji może wstrzymać wykonanie zaskarżonego

postanowienia do czasu rozstrzygnięcia zażalenia. Postanowienie takie może zapaść na

posiedzeniu niejawnym.

Art. 397. § 1. Sąd drugiej instancji rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym.

§ 11. W postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia sąd drugiej instancji

uzasadnia z urzędu postanowienie kończące to postępowanie.

§ 2. Do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio

przepisy o postępowaniu apelacyjnym. Rozpoznanie zażalenia na postanowienie

w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcia takiego

zwolnienia, odrzucenia wniosku o zwolnienie oraz nałożenia na stronę obowiązku

uiszczenia kosztów i skazania na grzywnę, odmowy ustanowienia adwokata lub radcy

prawnego lub ich odwołania oraz nałożenia na stronę obowiązku uiszczenia

wynagrodzenia adwokata lub radcy prawnego dla niej ustanowionego i skazania na

grzywnę następuje w składzie jednego sędziego.

Art. 3971. (uchylony)

Art. 398. Przepisy niniejszego działu stosuje się odpowiednio do zażaleń na

zarządzenia przewodniczącego.

DZIAŁ Va

Skarga kasacyjna

Art. 3981. § 1. Od wydanego przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku lub

postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania

kończących postępowanie w sprawie strona, Prokurator Generalny, Rzecznik Praw

Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka może wnieść skargę kasacyjną do Sądu

Najwyższego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

§ 2. Wniesienie skargi kasacyjnej przez stronę wyłącza – w zaskarżonym zakresie –

wniesienie skargi kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw

Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka.

Art. 3982. § 1. Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna w sprawach o prawa

majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż pięćdziesiąt tysięcy

2018-01-05

©Telksinoe s. 107/424

złotych, a w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych – niższa niż

dziesięć tysięcy złotych. Jednakże w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych skarga

kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia w sprawach

o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem

ubezpieczenia społecznego. Niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia skarga

kasacyjna przysługuje także w sprawach o odszkodowanie z tytułu wyrządzenia szkody

przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem.

§ 2. Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna także w sprawach:

1) o rozwód, o separację, o alimenty, o czynsz najmu lub dzierżawy oraz o naruszenie

posiadania;

2) dotyczących kar porządkowych, świadectwa pracy i roszczeń z tym związanych

oraz o deputaty lub ich ekwiwalent;

3) rozpoznanych w postępowaniu uproszczonym.

§ 3. Niedopuszczalna jest skarga kasacyjna od wyroku ustalającego nieistnienie

małżeństwa lub orzekającego unieważnienie małżeństwa, jeżeli choćby jedna ze stron po

uprawomocnieniu się wyroku zawarła związek małżeński.

Art. 3983. § 1. Skargę kasacyjną strona może oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe

zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ

na wynik sprawy.

§ 2. Prokurator Generalny może oprzeć skargę kasacyjną na podstawach

określonych w § 1, jeżeli przez wydanie orzeczenia doszło do naruszenia podstawowych

zasad porządku prawnego, Rzecznik Praw Obywatelskich – jeżeli przez wydanie

orzeczenia doszło do naruszenia konstytucyjnych wolności albo praw człowieka

i obywatela, a Rzecznik Praw Dziecka – jeżeli przez wydanie orzeczenia doszło do

naruszenia praw dziecka.

§ 3. Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów

lub oceny dowodów.

Art. 3984. § 1. Skarga kasacyjna powinna zawierać:

1) oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono

zaskarżone w całości czy w części;

2018-01-05

©Telksinoe s. 108/424

2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie;

3) wniosek o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu

żądanego uchylenia i zmiany.

§ 2. Oprócz wymagań przewidzianych w § 1, skarga kasacyjna powinna zawierać

wniosek o przyjęcie do rozpoznania i jego uzasadnienie.

§ 3. Ponadto skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym

dla pisma procesowego, a w sprawach o prawa majątkowe powinna zawierać również

oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia. Do skargi kasacyjnej dołącza się także dwa

jej odpisy przeznaczone do akt Sądu Najwyższego oraz dla Prokuratora Generalnego,

chyba że sam wniósł skargę.

Art. 3985. § 1. Skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone

orzeczenie, w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem

stronie skarżącej.

§ 2. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego,

Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka wynosi sześć miesięcy od dnia

uprawomocnienia się orzeczenia, a jeżeli strona zażądała doręczenia orzeczenia

z uzasadnieniem – od chwili doręczenia orzeczenia stronie.

Art. 3986. § 1. Jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych

w art. 3984 § 2 lub 3, przewodniczący w sądzie drugiej instancji wzywa skarżącego do

usunięcia braków w terminie tygodniowym pod rygorem odrzucenia skargi.

§ 2.10) Sąd drugiej instancji odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną

wniesioną po upływie terminu, skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 3984

§ 1, nieopłaconą oraz skargę, której braków nie usunięto w terminie lub z innych

przyczyn niedopuszczalną.

§ 3.10) Sąd Najwyższy odrzuca skargę kasacyjną, która podlegała odrzuceniu przez

sąd drugiej instancji, albo zwraca ją temu sądowi w celu usunięcia dostrzeżonych braków.

§ 4. O odrzuceniu skargi kasacyjnej niespełniającej wymagań określonych

w art. 3984 § 1 sąd drugiej instancji albo Sąd Najwyższy zawiadamia właściwy organ

samorządu zawodowego, do którego należy pełnomocnik.

10)

Utracił moc z dniem 8 lipca 2008 r. w związku z art. 3984 § 1 pkt 3 w zakresie, w jakim przewiduje

odrzucenie – bez wezwania do usunięcia braków – skargi kasacyjnej niespełniającej wymagań

określonych w art. 3984 § 1 pkt 3, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 lipca

2008 r., sygn. akt SK 40/07 (Dz. U. poz. 779).

2018-01-05

©Telksinoe s. 109/424

Art. 3987. § 1. Strona przeciwna może wnieść do sądu drugiej instancji odpowiedź

na skargę kasacyjną w terminie dwutygodniowym od doręczenia jej skargi. W razie

wniesienia skargi kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw

Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka odpowiedź na skargę mogą wnieść obydwie

strony.

§ 2. Po upływie terminu do wniesienia odpowiedzi lub po zarządzeniu doręczenia

odpowiedzi skarżącemu, sąd drugiej instancji niezwłocznie przedstawia skargę kasacyjną

i odpowiedź wraz z aktami sprawy Sądowi Najwyższemu. Do akt sprawy dołącza się dwa

odpisy zaskarżonego orzeczenia z uzasadnieniem.

Art. 3988. § 1. W każdej sprawie Sąd Najwyższy może zwrócić się do Prokuratora

Generalnego o zajęcie na piśmie stanowiska co do skargi kasacyjnej wniesionej przez

stronę i odpowiedzi na skargę. Prokurator Generalny lub wyznaczony przez niego

prokurator przedstawia stanowisko w terminie trzydziestu dni, a jeżeli uzna, że wymaga

tego ochrona praworządności, praw obywatelskich lub interesu publicznego, bierze

udział w postępowaniu kasacyjnym.

§ 2. Odpis pisma, o którym mowa w § 1, doręcza się stronom, które mogą się do

niego ustosunkować w terminie czternastu dni, nie później jednak niż na rozprawie

kasacyjnej.

Art. 3989. § 1. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli:

1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne;

2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości

lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów;

3) zachodzi nieważność postępowania lub

4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.

§ 2. O przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania Sąd

Najwyższy orzeka na posiedzeniu niejawnym. Postanowienie nie wymaga pisemnego

uzasadnienia.11)

Art. 39810. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w składzie trzech sędziów.

W pozostałych wypadkach Sąd Najwyższy orzeka w składzie jednego sędziego.

11)

Zdanie drugie utraciło moc z dniem 15 czerwca 2007 r. na podstawie wyroku Trybunału

Konstytucyjnego z dnia 30 maja 2007 r., sygn. akt SK 68/06 (Dz. U. poz. 731).

2018-01-05

©Telksinoe s. 110/424

Art. 39811. § 1. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu

niejawnym, chyba że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, a skarżący złożył

w skardze kasacyjnej wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie. Sąd Najwyższy może

także rozpoznać skargę kasacyjną na rozprawie, jeżeli przemawiają za tym inne względy.

§ 2. Sędzia sprawozdawca przedstawia na rozprawie zwięźle stan sprawy, ze

szczególnym uwzględnieniem podstaw i wniosków kasacyjnych.

§ 3. Udzielając głosu stronom, przewodniczący może ograniczyć czas wystąpienia,

stosownie do wagi i zawiłości sprawy.

§ 4. Jeżeli w rozprawie bierze udział Prokurator Generalny lub upoważniony przez

niego prokurator, przewodniczący udziela mu głosu po wysłuchaniu stron.

Art. 39812. Z wyjątkiem wypadków określonych w art. 173–1751, postępowanie

przed Sądem Najwyższym ulega zawieszeniu jedynie na zgodny wniosek stron.

Art. 39813. § 1. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach

zaskarżenia oraz w granicach podstaw; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu

pod rozwagę nieważność postępowania.

§ 2. W postępowaniu kasacyjnym nie jest dopuszczalne powołanie nowych faktów

i dowodów, a Sąd Najwyższy jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi

podstawę zaskarżonego orzeczenia.

§ 3. Skarżący może przytoczyć nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych.

Art. 39814. Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma uzasadnionych

podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada

prawu.

Art. 39815. § 1. Sąd Najwyższy w razie uwzględnienia skargi kasacyjnej uchyla

zaskarżone orzeczenie w całości lub w części i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie, lub innemu sądowi równorzędnemu; Sąd

Najwyższy może uchylić także w całości lub w części orzeczenie sądu pierwszej instancji

i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi temu samemu lub

równorzędnemu. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy przepis art. 415 stosuje się

odpowiednio.

§ 2. W razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, sąd rozpoznaje ją

w innym składzie.

2018-01-05

©Telksinoe s. 111/424

Art. 39816. Jeżeli podstawa naruszenia prawa materialnego jest oczywiście

uzasadniona, a skargi kasacyjnej nie oparto także na podstawie naruszenia przepisów

postępowania lub podstawa ta okazała się nieuzasadniona, Sąd Najwyższy może na

wniosek skarżącego uchylić zaskarżony wyrok i orzec co do istoty sprawy. Przepis

art. 415 stosuje się odpowiednio.

Art. 39817. § 1. Jeżeli przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie

prawne budzące poważne wątpliwości, Sąd Najwyższy może odroczyć wydanie

orzeczenia i przekazać to zagadnienie do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi tego

Sądu.

§ 2. Uchwała powiększonego składu Sądu Najwyższego jest w danej sprawie

wiążąca.

§ 3. Sąd Najwyższy w powiększonym składzie może przejąć sprawę do swego

rozpoznania.

Art. 39818. W razie wniesienia skargi kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego,

Rzecznika Praw Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka koszty procesu

w postępowaniu kasacyjnym podlegają wzajemnemu zniesieniu.

Art. 39819. Jeżeli pozew ulegał odrzuceniu albo istniała podstawa do umorzenia

postępowania, Sąd Najwyższy uchyla wydane w sprawie wyroki oraz odrzuca pozew lub

umarza postępowanie. Przepis art. 415 stosuje się odpowiednio.

Art. 39820. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią

prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej

od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych

z wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy.

Art. 39821. Jeżeli nie ma szczególnych przepisów o postępowaniu przed Sądem

Najwyższym, do postępowania tego stosuje się odpowiednio przepisy o apelacji, z tym

że skargę kasacyjną cofnąć może również sama strona, a termin na sporządzenie

uzasadnienia orzeczenia przez Sąd Najwyższy wynosi miesiąc.

DZIAŁ Vb

Skarga na orzeczenie referendarza sądowego

Art. 39822. § 1. Na orzeczenia referendarza sądowego co do istoty sprawy oraz na

orzeczenia kończące postępowanie, jak również na orzeczenia, o których mowa

2018-01-05

©Telksinoe s. 112/424

w art. 394 § 1 pkt 1, 2, 42 i 5–9, przysługuje skarga, chyba że przepis szczególny stanowi

inaczej. Skargę rozpoznaje sąd, w którym wydano zaskarżone orzeczenie.

§ 2. W razie wniesienia skargi orzeczenie referendarza sądowego traci moc.

§ 3. Sąd rozpoznaje sprawę jako sąd pierwszej instancji, chyba że przepis

szczególny stanowi inaczej.

§ 4. Skargę wnosi się do sądu w terminie tygodniowym od dnia doręczenia stronie

postanowienia referendarza sądowego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

§ 5. Sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu, nieopłaconą

lub z innych przyczyn niedopuszczalną, jak również skargę, której braków nie

uzupełniono w terminie.

Art. 39823. § 1. Rozpoznając skargę na postanowienie referendarza w przedmiocie

kosztów sądowych lub kosztów procesu oraz na postanowienie o odmowie ustanowienia

adwokata lub radcy prawnego, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone

postanowienie referendarza sądowego utrzymuje w mocy albo je zmienia.

§ 2. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie skargi na postanowienie

referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego postanowienia. Sąd rozpoznaje

skargę w składzie jednego sędziego, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio

przepisy o zażaleniu.

DZIAŁ VI

Wznowienie postępowania

Art. 399. § 1. W wypadkach przewidzianych w dziale niniejszym można żądać

wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym wyrokiem.

§ 2. Na podstawie określonej w art. 4011 postępowanie może być wznowione

również w razie zakończenia go postanowieniem.

Art. 400. Niedopuszczalna jest skarga o wznowienie od wyroku orzekającego

unieważnienie małżeństwa lub rozwód albo ustalającego nieistnienie małżeństwa, jeżeli

choćby jedna ze stron zawarła po jego uprawomocnieniu się nowy związek małżeński.

Art. 401. Można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności:

1) jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia

wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się wyroku nie mogła

domagać się wyłączenia;

2018-01-05

©Telksinoe s. 113/424

2) jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie

reprezentowana bądź jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona

możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed

uprawomocnieniem się wyroku niemożność działania ustała lub brak reprezentacji

był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności

procesowe.

Art. 4011. Można żądać wznowienia postępowania również w wypadku, gdy

Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją,

ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało

wydane orzeczenie.

Art. 402. (uchylony)

Art. 403. § 1. Można żądać wznowienia na tej podstawie, że:

1) wyrok został oparty na dokumencie podrobionym lub przerobionym albo na

skazującym wyroku karnym, następnie uchylonym;

2) wyrok został uzyskany za pomocą przestępstwa.

§ 2. Można również żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia

prawomocnego wyroku, dotyczącego tego samego stosunku prawnego, albo wykrycia

takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ

na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

§ 3. (uchylony)

§ 4. Można żądać wznowienia, jeżeli na treść wyroku miało wpływ postanowienie

niekończące postępowania w sprawie, wydane na podstawie aktu normatywnego

uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną

umową międzynarodową lub z ustawą, uchylone lub zmienione zgodnie z art. 4161.

Art. 404. Z powodu przestępstwa można żądać wznowienia jedynie wówczas, gdy

czyn został ustalony prawomocnym wyrokiem skazującym, chyba że postępowanie karne

nie może być wszczęte lub że zostało umorzone z innych przyczyn niż brak dowodów.

Art. 405. Do wznowienia postępowania z przyczyn nieważności oraz na podstawie

przewidzianej w art. 4011 właściwy jest sąd, który wydał zaskarżone orzeczenie, a jeżeli

zaskarżono orzeczenia sądów różnych instancji, właściwy jest sąd instancji wyższej. Do

wznowienia postępowania na innej podstawie właściwy jest sąd, który ostatnio orzekał

co do istoty sprawy.

2018-01-05

©Telksinoe s. 114/424

Art. 406. Do postępowania ze skargi o wznowienie stosuje się odpowiednio

przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy poniższe nie

stanowią inaczej.

Art. 407. § 1. Skargę o wznowienie wnosi się w terminie trzymiesięcznym; termin

ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy

podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji – od dnia,

w którym o wyroku dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy.

§ 2. W sytuacji określonej w art. 4011 skargę o wznowienie wnosi się w terminie

trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Jeżeli

w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie, o którym mowa

w art. 4011, nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego,

który został następnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia

o odrzuceniu, a w wypadku wydania go na posiedzeniu jawnym – od dnia ogłoszenia tego

postanowienia.

Art. 408. Po upływie lat dziesięciu od dnia uprawomocnienia się wyroku nie można

żądać wznowienia, z wyjątkiem przypadku, gdy strona była pozbawiona możności

działania lub nie była należycie reprezentowana.

Art. 409. Skarga o wznowienie powinna czynić zadość warunkom pozwu oraz

zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia, podstawę wznowienia i jej uzasadnienie,

okoliczności stwierdzające zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz wniosek

o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia.

Art. 410. § 1. Sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie przepisanego terminu,

niedopuszczalną lub nieopartą na ustawowej podstawie. Postanowienie może być wydane

na posiedzeniu niejawnym.

§ 2. Na żądanie sądu skarżący uprawdopodobni okoliczności stwierdzające

zachowanie terminu lub dopuszczalność wznowienia.

Art. 411. (uchylony)

Art. 412. § 1. Sąd rozpoznaje sprawę na nowo w granicach, jakie zakreśla podstawa

wznowienia.

2018-01-05

©Telksinoe s. 115/424

§ 2. Po ponownym rozpoznaniu sprawy sąd stosownie do okoliczności bądź oddala

skargę o wznowienie, bądź uwzględniając ją zmienia zaskarżone orzeczenie albo je

uchyla i w razie potrzeby pozew odrzuca lub postępowanie umarza.

§ 3. (uchylony)

§ 4. Jeżeli do rozstrzygnięcia o wznowieniu postępowania zakończonego wyrokiem

właściwy jest Sąd Najwyższy, sąd ten orzeka tylko o dopuszczalności wznowienia,

a rozpoznanie sprawy przekazuje sądowi drugiej instancji.

Art. 413. Sędzia, którego udziału lub zachowania się w procesie poprzednim

dotyczy skarga, wyłączony jest od orzekania w postępowaniu ze skargi o wznowienie.

Art. 414. Wniesienie skargi o wznowienie nie tamuje wykonania zaskarżonego

wyroku. W razie uprawdopodobnienia, że skarżącemu grozi niepowetowana szkoda, sąd

może na wniosek strony wstrzymać wykonanie wyroku, chyba że strona przeciwna złoży

odpowiednie zabezpieczenie. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu

niejawnym.

Art. 415. Uchylając lub zmieniając wyrok, sąd na wniosek skarżącego

w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie orzeka o zwrocie spełnionego lub

wyegzekwowanego świadczenia lub o przywróceniu stanu poprzedniego. Nie wyłącza to

możliwości dochodzenia w osobnym procesie, także od Skarbu Państwa, naprawienia

szkody poniesionej wskutek wydania lub wykonania wyroku.

Art. 416. § 1. Niedopuszczalne jest dalsze wznowienie postępowania

zakończonego prawomocnym orzeczeniem wydanym na skutek skargi o wznowienie.

§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli skarga o wznowienie postępowania została

oparta na podstawie wznowienia określonej w art. 4011.

Art. 4161. W sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem mogą być uchylone

postanowienia niekończące postępowania w sprawie, jeżeli zostały wydane na podstawie

aktu normatywnego uznanego przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny

z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą. Przepisy

o wznowieniu postępowania stosuje się odpowiednio.

2018-01-05

©Telksinoe s. 116/424

DZIAŁ VII

(zawierający art. 417–424 – uchylony)

DZIAŁ VIII

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia

Art. 4241. § 1. Można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego

wyroku sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli przez jego

wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub uchylenie tego wyroku

w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie było i nie jest możliwe.

§ 2. W wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia

podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw

człowieka i obywatela, można także żądać stwierdzenia niezgodności z prawem

prawomocnego wyroku sądu pierwszej lub drugiej instancji kończącego postępowanie

w sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, chyba

że jest możliwa zmiana lub uchylenie wyroku w drodze innych przysługujących stronie

środków prawnych.

Art. 4241a. § 1. Od wyroków sądu drugiej instancji, od których wniesiono skargę

kasacyjną, oraz od orzeczeń Sądu Najwyższego skarga nie przysługuje.

§ 2. Orzeczenie Sądu Najwyższego wydane na skutek wniesienia skargi kasacyjnej

traktuje się jak orzeczenie wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi.

Art. 4241b. W wypadku prawomocnych orzeczeń, od których skarga nie

przysługuje, odszkodowania z tytułu szkody wyrządzonej przez wydanie prawomocnego

orzeczenia niezgodnego z prawem można domagać się bez uprzedniego stwierdzenia

niezgodności orzeczenia z prawem w postępowaniu ze skargi, chyba że strona nie

skorzystała z przysługujących jej środków prawnych.

Art. 4242. W wypadkach określonych w art. 4241 skargę może wnieść także

Prokurator Generalny, jeżeli niezgodność wyroku z prawem wynika z naruszenia

podstawowych zasad porządku prawnego, Rzecznik Praw Obywatelskich – jeżeli

niezgodność wyroku z prawem wynika z naruszenia konstytucyjnych wolności albo praw

człowieka i obywatela, albo Rzecznik Praw Dziecka – jeżeli niezgodność wyroku

z prawem wynika z naruszenia praw dziecka.

Art. 4243. Od tego samego wyroku strona może wnieść tylko jedną skargę.

2018-01-05

©Telksinoe s. 117/424

Art. 4244. Skargę można oprzeć na podstawie naruszeń prawa materialnego lub

przepisów postępowania, które spowodowały niezgodność wyroku z prawem, gdy przez

jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda. Podstawą skargi nie mogą być jednak

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Art. 4245. § 1. Skarga powinna zawierać:

1) oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on

zaskarżony w całości lub w części;

2) przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie;

3) wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny;

4) uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie wyroku,

którego skarga dotyczy;

5) wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków

prawnych nie było i nie jest możliwe, a ponadto – gdy skargę wniesiono, stosując

art. 4241 § 2 – że występuje wyjątkowy wypadek uzasadniający wniesienie skargi;

6) wniosek o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem.

§ 2. Ponadto skarga powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma

procesowego. Do skargi – oprócz jej odpisów dla doręczenia ich uczestniczącym

w sprawie osobom – dołącza się dwa odpisy przeznaczone do akt Sądu Najwyższego.

Art. 4246. § 1. Skargę wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok, w terminie

dwóch lat od dnia jego uprawomocnienia się.

§ 2. W razie stwierdzenia niezachowania warunków formalnych określonych

w art. 4245 § 2, przewodniczący wzywa o poprawienie lub uzupełnienie skargi.

§ 3. Skargę nieopłaconą, skargę wniesioną z naruszeniem art. 871 § 1 oraz skargę,

której braków strona nie usunęła w terminie, sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym.

Art. 4247. Po doręczeniu skargi stronie przeciwnej, a gdy skargę wniósł Prokurator

Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka – obydwu

stronom, sąd przedstawia niezwłocznie akta sprawy Sądowi Najwyższemu.

Art. 4248. § 1. Sąd Najwyższy odrzuca na posiedzeniu niejawnym skargę, jeżeli

ulegała ona odrzuceniu przez sąd niższej instancji, skargę wniesioną po upływie terminu,

skargę niespełniającą wymagań określonych w art. 4245 § 1, jak również skargę z innych

przyczyn niedopuszczalną.

2018-01-05

©Telksinoe s. 118/424

§ 2. Skarga podlega także odrzuceniu, jeżeli zmiana zaskarżonego wyroku w drodze

innych środków prawnych była lub jest możliwa albo jeżeli nie zachodzi wyjątek,

o którym mowa w art. 4241 § 2.

Art. 4249. Sąd Najwyższy odmawia przyjęcia skargi do rozpoznania, jeżeli jest

oczywiście bezzasadna.

Art. 42410. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę w granicach zaskarżenia oraz

w granicach podstaw. Skarga podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, chyba że

ważne względy przemawiają za wyznaczeniem rozprawy.

Art. 42411. § 1. Sąd Najwyższy oddala skargę w razie braku podstawy do

stwierdzenia, że zaskarżony wyrok jest niezgodny z prawem.

§ 2. Uwzględniając skargę, Sąd Najwyższy stwierdza, że wyrok jest w zaskarżonym

zakresie niezgodny z prawem.

§ 3. Jeżeli w chwili orzekania sprawa ze względu na osobę nie podlegała

orzecznictwu sądów polskich albo w sprawie droga sądowa była niedopuszczalna, Sąd

Najwyższy – stwierdzając niezgodność wyroku z prawem – uchyla zaskarżony wyrok

oraz wyrok sądu pierwszej instancji i odrzuca pozew albo umarza postępowanie.

Art. 42412. W wypadkach nieuregulowanych przepisami niniejszego działu do

postępowania wywołanego wniesieniem skargi stosuje się odpowiednio przepisy

o skardze kasacyjnej.

TYTUŁ VII

Postępowania odrębne

DZIAŁ I

Postępowanie w sprawach małżeńskich

Rozdział 1

Przepisy ogólne

Art. 425. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się w sprawach o unieważnienie

małżeństwa, o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa i o rozwód oraz o separację

na żądanie jednego z małżonków.

2018-01-05

©Telksinoe s. 119/424

Art. 426. Do reprezentowania strony konieczne jest pełnomocnictwo udzielone do

prowadzenia danej sprawy.

Art. 427. Posiedzenia odbywają się przy drzwiach zamkniętych, chyba że obie

strony żądają publicznego rozpoznania sprawy, a sąd uzna, że jawność nie zagraża

moralności.

Art. 428. § 1. Rozprawa odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze

stron. Jednakże w razie nieusprawiedliwionego niestawiennictwa powoda na pierwsze

posiedzenie sądowe wyznaczone w celu przeprowadzenia rozprawy, postępowanie ulega

zawieszeniu, chyba że prokurator popiera żądanie unieważnienia albo ustalenia istnienia

lub nieistnienia małżeństwa.

§ 2. Podjęcie postępowania następuje na wniosek powoda, nie wcześniej jednak niż

po upływie trzech miesięcy od dnia zawieszenia postępowania. W razie niezgłoszenia

takiego wniosku w ciągu roku po zawieszeniu, sąd umorzy postępowanie. Umorzenie

wywołuje takie same skutki, jak umorzenie postępowania zawieszonego na zgodny

wniosek stron lub z powodu ich niestawiennictwa.

Art. 429. Jeżeli strona wezwana do osobistego stawiennictwa nie stawi się bez

usprawiedliwionych powodów na posiedzenie, sąd może skazać ją na grzywnę według

przepisów o karach za niestawiennictwo świadka, nie może jednak nakazać

przymusowego sprowadzenia jej do sądu.

Art. 430. Małoletni, którzy nie ukończyli lat trzynastu, a zstępni stron, którzy nie

ukończyli lat siedemnastu, nie mogą być przesłuchiwani w charakterze świadków.

Art. 431. W sprawach przewidzianych w rozdziale niniejszym nie można oprzeć

rozstrzygnięcia wyłącznie na uznaniu powództwa lub przyznaniu okoliczności

faktycznych. W sprawach tych nie stosuje się art. 339 § 2.

Art. 432. W każdej sprawie o rozwód lub o separację sąd zarządza

przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron. W innych sprawach sąd nie może

odmówić dopuszczenia takiego dowodu, jeżeli strona go powołała. Art. 302 § 1 stosuje

się odpowiednio.

Art. 433. Protokół rozprawy powinien zawierać oświadczenie małżonków co do

liczby, wieku i płci dzieci żyjących, stosunków majątkowych i zarobkowych obu

2018-01-05

©Telksinoe s. 120/424

małżonków, szczególnych obowiązków utrzymania osób niebędących ich wspólnymi

dziećmi oraz co do treści umowy majątkowej, jeżeli małżonkowie umowę taką zawarli.

Art. 434. Sąd może zarządzić przeprowadzenie przez wyznaczoną osobę wywiadu

środowiskowego w celu ustalenia warunków, w których żyją i wychowują się dzieci

stron.

Art. 4341. (uchylony)

Art. 435. § 1. Wyrok prawomocny ma skutek wobec osób trzecich.

§ 2. Nie dotyczy to części orzekającej o prawach i roszczeniach majątkowych

poszukiwanych łącznie z prawami niemajątkowymi.

Rozdział 2

Sprawy o rozwód i o separację

Art. 436. § 1. Jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, sąd może skierować

strony do mediacji. Skierowanie to jest możliwe także wtedy, gdy postępowanie zostało

zawieszone.

§ 2. Przepisy o mediacji stosuje się odpowiednio, z tym że przedmiotem mediacji

może być także pojednanie małżonków.

§ 3. (uchylony)

§ 4. Jeżeli strony nie uzgodniły osoby mediatora, sąd kieruje je do stałego mediatora

posiadającego wiedzę teoretyczną, w szczególności posiadającego wykształcenie

z zakresu psychologii, pedagogiki, socjologii lub prawa oraz umiejętności praktyczne

w zakresie prowadzenia mediacji w sprawach rodzinnych.

Art. 437. (uchylony)

Art. 438. (uchylony)

Art. 439. § 1. Powództwo wzajemne o rozwód lub o separację jest

niedopuszczalne.

§ 2. W czasie trwania procesu o rozwód lub o separację nie może być wszczęta

odrębna sprawa o rozwód albo o separację.

§ 3. Strona pozwana w sprawie o rozwód może jednak również żądać rozwodu albo

separacji. Strona pozwana w sprawie o separację może również żądać separacji albo

rozwodu.

2018-01-05

©Telksinoe s. 121/424

Art. 440. § 1. Jeżeli sąd nabierze przekonania, że istnieją widoki na utrzymanie

pożycia małżeńskiego, zawiesza postępowanie. Zawieszenie takie może nastąpić tylko

raz w toku postępowania.

§ 2. Podjęcie postępowania następuje na wniosek jednej ze stron; poza tym stosuje

się odpowiednio art. 428 § 2.

Art. 441. Postępowanie dowodowe ma przede wszystkim na celu ustalenie

okoliczności dotyczących rozkładu pożycia, jak również okoliczności dotyczących dzieci

stron i ich sytuacji, a w razie uznania powództwa – także przyczyn, które skłoniły do tego

stronę pozwaną.

Art. 442. Jeżeli pozwany uznaje żądanie pozwu a małżonkowie nie mają wspólnych

małoletnich dzieci, sąd może ograniczyć postępowanie dowodowe do przesłuchania

stron.

Art. 443. (uchylony)

Art. 444. Małżonek może dochodzić roszczeń alimentacyjnych od drugiego

małżonka na wypadek orzeczenia rozwodu, jak również na wypadek orzeczenia separacji.

Dochodzenie następuje przez zgłoszenie wniosku na rozprawie w obecności drugiego

małżonka albo w piśmie, które należy doręczyć drugiemu małżonkowi.

Art. 445. § 1. W czasie trwania procesu o rozwód lub o separację nie może być

wszczęta odrębna sprawa o zaspokojenie potrzeb rodziny i o alimenty pomiędzy

małżonkami albo pomiędzy nimi a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi co do świadczeń

za okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację. Pozew lub wniosek

o zabezpieczenie w takiej sprawie sąd przekaże sądowi, w którym toczy się sprawa

o rozwód lub o separację, w celu rozstrzygnięcia według przepisów o postępowaniu

zabezpieczającym.

§ 2. Postępowanie w sprawie o zaspokojenie potrzeb rodziny lub o alimenty,

wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację, ulega z urzędu

zawieszeniu z chwilą wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację co do świadczeń

za okres od jego wytoczenia. Z chwilą wydania w sprawie o rozwód lub o separację

postanowienia o udzieleniu zabezpieczenia wykonania obowiązku zaspokajania potrzeb

rodziny lub o alimenty wstrzymuje się także z mocy prawa wykonanie nieprawomocnych

orzeczeń o obowiązku tych świadczeń, wydanych w poprzednio wszczętej sprawie, za

okres od wytoczenia powództwa o rozwód lub o separację.

2018-01-05

©Telksinoe s. 122/424

§ 3. Po prawomocnym zakończeniu sprawy o rozwód lub o separację zawieszone

postępowanie podejmuje się z mocy prawa, orzeczenia zaś, których wykonanie było

wstrzymane, podlegają wykonaniu, jednak tylko co do okresu, za który w sprawie

o rozwód lub o separację nie orzeczono o roszczeniach objętych zawieszonym

postępowaniem. W pozostałym zakresie postępowanie ulega z mocy prawa umorzeniu.

Art. 4451. § 1. Jeżeli sprawa o rozwód lub o separację jest w toku, nie może być

wszczęte odrębne postępowanie dotyczące władzy rodzicielskiej nad wspólnymi

małoletnimi dziećmi stron lub o ustalenie kontaktów z nimi. W razie potrzeby orzeczenia

o władzy rodzicielskiej lub o kontaktach stosuje się przepisy o postępowaniu

zabezpieczającym.

§ 2. Postępowanie w sprawie dotyczącej władzy rodzicielskiej lub kontaktów

wszczęte przed wytoczeniem powództwa o rozwód lub o separację ulega z urzędu

zawieszeniu, a o władzy rodzicielskiej lub kontaktach przez cały czas trwania sprawy

o rozwód lub o separację sąd orzeka w postępowaniu zabezpieczającym. Sąd postanowi

podjąć postępowanie dotyczące władzy rodzicielskiej lub kontaktów, jeżeli

w prawomocnym orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie o rozwód lub

o separację nie orzeczono o władzy rodzicielskiej lub kontaktach. W przeciwnym

wypadku postępowanie ulega umorzeniu.

Art. 4452. W każdym stanie sprawy o rozwód lub separację sąd może skierować

strony do mediacji w celu ugodowego załatwienia spornych kwestii dotyczących

zaspokojenia potrzeb rodziny, alimentów, sposobu sprawowania władzy rodzicielskiej,

kontaktów z dziećmi oraz spraw majątkowych podlegających rozstrzygnięciu w wyroku

orzekającym rozwód lub separację. Przepis art. 436 § 4 stosuje się odpowiednio.

Art. 4453. Na wniosek strony stosuje się przepisy art. 5821 § 2 lub 3.

Art. 446. W razie śmierci jednego z małżonków postępowanie umarza się.

Rozdział 3

Inne sprawy

Art. 447. § 1. Na wniosek osoby, która po śmierci jednego z małżonków zamierza

wytoczyć powództwo o unieważnienie małżeństwa, sąd rejonowy miejsca zamieszkania

zmarłego ustanawia kuratora. Jeżeli zmarli obydwoje małżonkowie, ustanawia się dwóch

kuratorów.

2018-01-05

©Telksinoe s. 123/424

§ 2. Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do powództwa

o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa.

Art. 448. § 1. Jeżeli powództwo o unieważnienie małżeństwa wytacza prokurator,

pozywa on oboje małżonków, a w wypadku śmierci jednego z nich – kuratora

ustanowionego na miejsce zmarłego małżonka.

§ 2. Przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do powództwa

prokuratora o ustalenie istnienia lub nieistnienia małżeństwa.

Art. 449. § 1. W sprawach o unieważnienie albo o ustalenie istnienia lub

nieistnienia małżeństwa odpis pozwu doręcza się prokuratorowi i zawiadamia się go

o terminach rozprawy.

§ 2. Jeżeli sprawa taka została wytoczona lub jest popierana przez prokuratora, nie

stosuje się przepisów o zawieszeniu postępowania na zgodny wniosek stron lub z powodu

niestawiennictwa obu stron.

Art. 450. § 1. Postępowanie o unieważnienie małżeństwa w razie śmierci jednego

z małżonków zawiesza się.

§ 2. Postępowanie umarza się, jeżeli zstępni małżonka, który wytoczył powództwo,

nie zgłoszą w ciągu sześciu miesięcy po wydaniu postanowienia o zawieszeniu wniosku

o podjęcie postępowania.

§ 3. W razie śmierci pozwanego małżonka, a jeżeli pozwanymi byli oboje

małżonkowie, w razie śmierci jednego z nich, postępowanie podejmuje się po

ustanowieniu przez sąd orzekający na posiedzeniu niejawnym kuratora, który wstępuje

na miejsce zmarłego małżonka.

Art. 451. Przepisy art. 444, 445 i 4451 stosuje się odpowiednio w sprawach

o unieważnienie małżeństwa.

Art. 452. W sprawach o ustanowienie rozdzielności majątkowej między

małżonkami stosuje się odpowiednio przepisy art. 426, 431, 432, 435 § 1, 441 i 446.

DZIAŁ II

Postępowanie w sprawach ze stosunków między rodzicami a dziećmi

Art. 453. Przepisy niniejszego działu stosuje się w sprawach o ustalenie lub

zaprzeczenie pochodzenia dziecka, o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa oraz

o rozwiązanie przysposobienia.

2018-01-05

©Telksinoe s. 124/424

Art. 4531. W sprawach o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka oraz

o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa matka i ojciec dziecka mają zdolność

procesową także wtedy, gdy są ograniczeni w zdolności do czynności prawnych, jeżeli

ukończyli lat szesnaście.

Art. 454. § 1. W sprawach o ustalenie macierzyństwa albo ojcostwa prokurator

wytaczając powództwo wskazuje w pozwie dziecko, na którego rzecz wytacza

powództwo, oraz pozywa odpowiednio matkę dziecka albo domniemanego ojca, a jeżeli

osoby te nie żyją – kuratora ustanowionego na ich miejsce.

§ 11. W sprawach o zaprzeczenie macierzyństwa prokurator, wytaczając

powództwo, pozywa kobietę wpisaną jako matka w akcie urodzenia dziecka oraz

mężczyznę, którego ojcostwo zostało ustalone z uwzględnieniem jej macierzyństwa,

a jeżeli osoby te nie żyją – kuratora ustanowionego na ich miejsce oraz dziecko.

§ 2. W sprawach o zaprzeczenie ojcostwa prokurator wytaczając powództwo

pozywa męża matki dziecka, a jeżeli ten nie żyje – kuratora ustanowionego na jego

miejsce oraz dziecko, jak również matkę dziecka, jeżeli ta żyje.

§ 3. W sprawach o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa prokurator,

wytaczając powództwo, pozywa dziecko oraz mężczyznę, który uznał ojcostwo, a jeżeli

ten nie żyje – kuratora ustanowionego na jego miejsce, a także matkę dziecka, jeżeli ta

żyje; w razie uznania ojcostwa po śmierci dziecka prokurator pozywa ustanowionego na

miejsce dziecka kuratora.

§ 4. W sprawach o rozwiązanie przysposobienia prokurator wytaczając powództwo

pozywa przysposabiającego oraz przysposobionego.

Art. 4541. § 1. Powództwo wzajemne o ustalenie lub zaprzeczenie macierzyństwa,

o ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa, a także o ustalenie bezskuteczności uznania

ojcostwa nie jest dopuszczalne.

§ 2. W czasie trwania procesu o ustalenie lub zaprzeczenie macierzyństwa,

o ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa albo o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa

nie może być wszczęta odrębna sprawa o ustalenie lub zaprzeczenie macierzyństwa,

o ustalenie lub zaprzeczenie ojcostwa albo o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa.

§ 3. Strona pozwana może jednak również żądać ustalenia lub zaprzeczenia

macierzyństwa, ustalenia lub zaprzeczenia ojcostwa albo ustalenia bezskuteczności

uznania ojcostwa.

2018-01-05

©Telksinoe s. 125/424

Art. 455. Rozprawa odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej ze stron.

Art. 456. § 1. Postępowanie umarza się w razie śmierci jednej ze stron, a jeżeli

w charakterze tej samej strony występuje kilka osób, w razie śmierci wszystkich tych

osób, z zastrzeżeniem § 2 i 3.

§ 2. W sprawie wytoczonej przez dziecko o ustalenie albo zaprzeczenie

macierzyństwa, o zaprzeczenie ojcostwa albo ustalenie bezskuteczności uznania, jak

również w sprawie wytoczonej przez dziecko albo jego matkę o ustalenie ojcostwa,

postępowanie zawiesza się w razie śmierci pozwanych do czasu ustanowienia przez sąd

orzekający kuratora, który wstępuje do sprawy na miejsce zmarłego. Przepis ten stosuje

się w sprawie o rozwiązanie przysposobienia w razie śmierci przysposabiającego.

§ 3.12) W sprawie o ustalenie lub zaprzeczenie macierzyństwa, ustalenie lub

zaprzeczenie ojcostwa oraz w sprawie o ustalenie bezskuteczności uznania ojcostwa

postępowanie umarza się w razie śmierci dziecka, chyba że dziecko, które wytoczyło

powództwo o ustalenie macierzyństwa albo o ustalenie ojcostwa, pozostawiło zstępnych;

w takim wypadku postępowanie zawiesza się. Jeżeli zstępni w ciągu sześciu miesięcy od

dnia wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zgłoszą wniosku o jego

podjęcie, sąd postępowanie umorzy.

Art. 4561. § 1. W sprawach o ustalenie macierzyństwa przewodniczący

zawiadamia o toczącym się procesie mężczyznę, którego dotyczy domniemanie

pochodzenia dziecka od męża matki, doręczając mu odpis pozwu.

§ 2. W sprawach o zaprzeczenie macierzyństwa przewodniczący zawiadamia

o toczącym się procesie mężczyznę, którego ojcostwa dotyczy wynik postępowania,

doręczając mu odpis pozwu.

Art. 457. W sprawach o zaprzeczenie pochodzenia dziecka lub o ustalenie

bezskuteczności uznania ojcostwa, albo o rozwiązanie przysposobienia odpis pozwu

doręcza się prokuratorowi i zawiadamia się go o terminach rozprawy.

Art. 458. § 1. W sprawach objętych przepisami działu niniejszego stosuje się

odpowiednio przepisy art. 426, 429, 431, 434 i 435.

12)

Utracił moc z dniem 4 grudnia 2013 r. w zakresie, w jakim odnosi się do sprawy zaprzeczenia ojcostwa,

na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 listopada 2013 r., sygn. akt P 33/12 (Dz. U.

poz. 1439).

2018-01-05

©Telksinoe s. 126/424

§ 2. Jeżeli jednocześnie z ustaleniem ojcostwa dochodzi się związanych z tym

roszczeń majątkowych, do części postępowania dotyczących tych roszczeń nie stosuje się

przepisów art. 429 i 456. W razie śmierci pozwanego postępowanie w części dotyczącej

roszczeń majątkowych zawiesza się do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy

o ustalenie ojcostwa, po czym może ono być podjęte z udziałem następców prawnych

zmarłego lub kuratora spadku.

DZIAŁ III

Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

Rozdział 1

Przepisy ogólne

Art. 459. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się w sprawach z zakresu prawa

pracy, a także w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.

Art. 460. § 1. Zdolność sądową i procesową ma także pracodawca, chociażby nie

posiadał osobowości prawnej, a w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

zdolność tę ma organ rentowy i wojewódzki zespół do spraw orzekania

o niepełnosprawności.

§ 2. W razie potrzeby ustanowienia dla strony kuratora, postanowienie, o którym

mowa w art. 69, może zapaść również z urzędu.

Art. 461. § 1. Powództwo w sprawach z zakresu prawa pracy może być wytoczone

bądź przed sąd właściwości ogólnej pozwanego, bądź przed sąd, w którego okręgu praca

jest, była lub miała być wykonywana, bądź też przed sąd, w którego okręgu znajduje się

zakład pracy.

§ 11. Do właściwości sądów rejonowych, bez względu na wartość przedmiotu sporu,

należą sprawy z zakresu prawa pracy o ustalenie istnienia stosunku pracy, o uznanie

bezskuteczności wypowiedzenia stosunku pracy, o przywrócenie do pracy

i przywrócenie poprzednich warunków pracy lub płacy oraz łącznie z nimi dochodzone

roszczenia i o odszkodowanie w przypadku nieuzasadnionego lub naruszającego

przepisy wypowiedzenia oraz rozwiązania stosunku pracy, a także sprawy dotyczące kar

porządkowych i świadectwa pracy oraz roszczenia z tym związane.

2018-01-05

©Telksinoe s. 127/424

§ 2. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwy do rozpoznania

sprawy jest sąd, w którego okręgu ma miejsce zamieszkania strona odwołująca się od

decyzji wydanej przez organ rentowy, chyba że przepis odrębny stanowi inaczej.

§ 21. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w których wniesiono

odwołanie od decyzji organu emerytalnego określonego przez ministra właściwego do

spraw wewnętrznych, wojskowego organu emerytalnego albo organu emerytalnego

właściwego w stosunku do funkcjonariuszy Służby Więziennej, właściwy jest sąd,

w którego okręgu ma siedzibę ten organ.

§ 22. W sprawach, w których nie można określić właściwości sądu według

przepisów § 1–21, właściwy jest sąd, w którego okręgu ma siedzibę organ rentowy.

§ 3. Sąd właściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę do rozpoznania

innemu sądowi równorzędnemu, rozpoznającemu sprawy z zakresu prawa pracy lub

ubezpieczeń społecznych, jeżeli przemawiają za tym względy celowości. Postanowienie

w tym przedmiocie może zapaść na posiedzeniu niejawnym. Sąd, któremu sprawa została

przekazana, jest związany postanowieniem sądu przekazującego.

Art. 462. W sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

organizacje pozarządowe w zakresie swoich zadań statutowych, za zgodą pracownika lub

ubezpieczonego wyrażoną na piśmie, mogą wytaczać powództwa na rzecz pracownika

lub wnosić odwołania od decyzji organów rentowych, a także, za zgodą pracownika lub

ubezpieczonego wyrażoną na piśmie, przystępować do nich w toczącym się

postępowaniu.

Art. 463. (uchylony)

Art. 464. § 1. Odrzucenie pozwu nie może nastąpić z powodu niedopuszczalności

drogi sądowej, gdy do rozpoznania sprawy właściwy jest inny organ. W tym wypadku

sąd przekaże mu sprawę. Postanowienie sądu o przekazaniu sprawy może zapaść na

posiedzeniu niejawnym. Jeżeli jednak organ ten uprzednio uznał się za niewłaściwy, sąd

rozpozna sprawę.

§ 2. Wniesienie do sądu pozwu, przekazanego następnie stosownie do paragrafu

poprzedzającego, wywołuje skutki, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa.

Art. 465. § 1. Pełnomocnikiem pracownika lub ubezpieczonego może być również

przedstawiciel związku zawodowego lub inspektor pracy albo pracownik zakładu pracy,

2018-01-05

©Telksinoe s. 128/424

w którym mocodawca jest lub był zatrudniony, a ubezpieczonego – także przedstawiciel

organizacji zrzeszającej emerytów i rencistów.

§ 11. Pełnomocnikiem pracodawcy niebędącego osobą prawną lub przedsiębiorcą

albo organu rentowego może być również jego pracownik. Pełnomocnikiem

wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności może być jego

członek.

§ 2. Do odbioru należności zasądzonych na rzecz pracownika lub ubezpieczonego

jest wymagane pełnomocnictwo szczególne, udzielone po powstaniu tytułu

egzekucyjnego.

Art. 466. Pracownik lub ubezpieczony działający bez adwokata lub radcy prawnego

może zgłosić w sądzie właściwym ustnie do protokołu powództwo oraz treść środków

odwoławczych i innych pism procesowych.

Art. 467. § 1. Niezwłocznie po wniesieniu sprawy przewodniczący lub wyznaczony

przez niego sędzia dokonuje jej wstępnego badania.

§ 2. Wstępne badanie sprawy polega na ustaleniu, czy pismo wszczynające

postępowanie sądowe spełnia niezbędne wymagania, pozwalające nadać mu dalszy bieg,

oraz na podjęciu czynności umożliwiających rozstrzygnięcie sprawy na pierwszym

posiedzeniu.

§ 3. Po wstępnym badaniu sprawy przewodniczący wzywa do usunięcia braków

formalnych pisma tylko wówczas, gdy braki te nie dadzą się usunąć w toku czynności

wyjaśniających.

§ 4. Jeżeli w toku wstępnego badania sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych

okaże się, że występują istotne braki w materiale, a przeprowadzenie jego uzupełnienia

w postępowaniu sądowym byłoby połączone ze znacznymi trudnościami,

przewodniczący lub wyznaczony przez niego sędzia może zwrócić organowi rentowemu

akta sprawy w celu uzupełnienia materiału sprawy. To samo dotyczy wypadku, w którym

decyzja organu rentowego nie zawiera:

1) podstawy prawnej i faktycznej;

2) wskazania sposobu wyliczenia świadczenia;

3) stosownego pouczenia o skutkach prawnych decyzji i trybie jej zaskarżenia.

Art. 468. § 1. Sąd podejmie czynności wyjaśniające, jeżeli przemawiają za tym

wyniki wstępnego badania sprawy, a także gdy sprawa nie była przedmiotem

2018-01-05

©Telksinoe s. 129/424

postępowania przed komisją pojednawczą, chyba że czynności te nie przyspieszą

postępowania lub są oczywiście niecelowe z innych przyczyn.

§ 2. Czynności wyjaśniające mają na celu:

1) usunięcie braków formalnych pism procesowych, w tym w szczególności

dokładniejsze określenie zgłoszonych żądań;

2) w sprawach z zakresu prawa pracy – wyjaśnienie stanowisk stron oraz skłonienie

ich do pojednania i zawarcia ugody;

3) ustalenie, jakie z istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności są sporne

między stronami oraz czy i jakie dowody należy przeprowadzić w celu ich

wyjaśnienia;

4) wyjaśnienie innych okoliczności, mających znaczenie dla prawidłowego

i szybkiego rozstrzygnięcia sprawy.

§ 3. Czynności wyjaśniające przeprowadza się bez udziału ławników.

§ 4. Postanowienie określające środki dowodowe i fakty podlegające stwierdzeniu

może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Art. 469. Sąd uzna zawarcie ugody, cofnięcie pozwu, sprzeciwu lub środka

odwoławczego oraz zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia za niedopuszczalne także

wówczas, gdyby czynność ta naruszała słuszny interes pracownika lub ubezpieczonego.

Art. 470. W razie podjęcia czynności wyjaśniających lub zarządzenia osobistego

stawiennictwa na rozprawę, strona pozwana powinna być reprezentowana przez osobę

obeznaną ze stanem faktycznym sprawy i uprawnioną do zawarcia ugody.

Art. 471. Termin rozprawy powinien być wyznaczony tak, aby od daty zakończenia

czynności wyjaśniających, a jeżeli nie podjęto tych czynności – od daty wniesienia

pozwu lub odwołania, do rozprawy nie upłynęło więcej niż dwa tygodnie, chyba że

zachodzą niedające się usunąć przeszkody.

Art. 472. Sąd żąda przedstawienia niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy akt

osobowych i innych dokumentów, stosując odpowiednio przepis art. 1491.

Art. 473. § 1. W sprawach przewidzianych w niniejszym dziale nie stosuje się

przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i z przesłuchania stron.

§ 2. (uchylony)

Art. 474. (uchylony)

2018-01-05

©Telksinoe s. 130/424

Art. 475. Jeżeli strona bez usprawiedliwionych powodów nie wykona w toku

postępowania postanowień lub zarządzeń, sąd może skazać ją na grzywnę według

przepisów o karach za niestawiennictwo świadka i odmówić przyznania kosztów lub

zastosować jeden z tych środków; nie może jednak nakazać przymusowego sprowadzenia

jej do sądu. Gdy stroną tą jest jednostka organizacyjna, grzywnie podlega pracownik

odpowiedzialny za wykonanie postanowień lub zarządzeń, a w razie niewyznaczenia

takiego pracownika lub niemożności jego ustalenia – kierownik tej jednostki.

Art. 4751. Przepisów art. 466, 467, 468, 470 i 471 nie stosuje się do skargi

kasacyjnej i do postępowania przed Sądem Najwyższym, wywołanego jej wniesieniem.

Art. 476. § 1. Przez sprawy z zakresu prawa pracy rozumie się sprawy:

1) o roszczenia ze stosunku pracy lub z nim związane;

11) o ustalenie istnienia stosunku pracy, jeżeli łączący strony stosunek prawny, wbrew

zawartej między nimi umowie, ma cechy stosunku pracy;

2) o roszczenia z innych stosunków prawnych, do których z mocy odrębnych

przepisów stosuje się przepisy prawa pracy;

3) o odszkodowania dochodzone od zakładu pracy na podstawie przepisów

o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

§ 2. Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się sprawy,

w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych, dotyczących:

1) ubezpieczeń społecznych;

2) emerytur i rent;

3) (uchylony)

4) innych świadczeń w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych;

5) świadczeń odszkodowawczych przysługujących w razie wypadku lub choroby

pozostających w związku ze służbą wojskową albo służbą w Policji, Straży

Granicznej, Służbie Celno-Skarbowej, Państwowej Straży Pożarnej, Biurze

Ochrony Rządu, Służbie Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu

Wojskowego oraz Centralnym Biurze Antykorupcyjnym.

§ 3. Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się także sprawy

wszczęte na skutek niewydania przez organ rentowy decyzji we właściwym terminie,

2018-01-05

©Telksinoe s. 131/424

a także sprawy, w których wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego zespołu

do spraw orzekania o niepełnosprawności, sprawy o roszczenia ze stosunków prawnych

między członkami otwartych funduszy emerytalnych a tymi funduszami lub ich organami

oraz sprawy ze stosunków między emerytami lub osobami uposażonymi w rozumieniu

przepisów o emeryturach kapitałowych a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych.

§ 4. Przez organy rentowe rozumie się:

1) jednostki organizacyjne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych określone w przepisach

o systemie ubezpieczeń społecznych, właściwe do wydawania decyzji w sprawach

świadczeń,

2) (uchylony)

3) wojskowe organy emerytalne oraz organy emerytalne resortów spraw

wewnętrznych i sprawiedliwości, a także inne organy wojskowe i organy resortów

spraw wewnętrznych i sprawiedliwości

– właściwe do wydawania decyzji w sprawach, o których mowa w § 2, a także Prezesa

Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

§ 5. Przez użyte w niniejszym dziale określenie

1) pracownik – rozumie się również:

a) członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej, osobę świadczącą pracę na

podstawie umowy o pracę nakładczą oraz członków rodziny i spadkobierców

pracownika, członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej i osoby świadczącej

pracę na podstawie umowy o pracę nakładczą, a także inne osoby, którym

z mocy odrębnych przepisów przysługują roszczenia z zakresu prawa pracy,

b) osobę dochodzącą od zakładu pracy odszkodowania lub ustalenia uprawnień

do świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach z tytułu wypadków

przy pracy i chorób zawodowych;

2) ubezpieczony – rozumie się osobę ubiegającą się o:

a) świadczenie z ubezpieczeń społecznych albo o emeryturę lub rentę,

b) ustalenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku ubezpieczenia, jego zakresu lub

wymiaru składki z tego tytułu,

c) świadczenia w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych,

d) świadczenie odszkodowawcze przysługujące w razie wypadku lub choroby

pozostające w związku ze służbą wojskową albo służbą w Policji, Straży

2018-01-05

©Telksinoe s. 132/424

Granicznej, Służbie Celno-Skarbowej, Państwowej Straży Pożarnej, Biurze

Ochrony Rządu, Służbie Więziennej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego,

Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu

Wojskowego oraz Centralnym Biurze Antykorupcyjnym.

Rozdział 2

Postępowanie w sprawach z zakresu prawa pracy

Art. 477. W postępowaniu wszczętym z powództwa pracownika wezwania do

udziału w sprawie, o którym mowa w art. 194 § 1 i § 3, sąd może dokonać również

z urzędu. Przewodniczący poucza pracownika o roszczeniach wynikających

z przytoczonych przez niego faktów.

Art. 4771. Jeżeli pracownik dokonał wyboru jednego z przysługujących mu

alternatywnie roszczeń, a zgłoszone roszczenie okaże się nieuzasadnione, sąd może

z urzędu uwzględnić inne roszczenie alternatywne.

Art. 4772. § 1. Zasądzając należność pracownika w sprawach z zakresu prawa

pracy, sąd z urzędu nada wyrokowi przy jego wydaniu rygor natychmiastowej

wykonalności w części nieprzekraczającej pełnego jednomiesięcznego wynagrodzenia

pracownika. Przepis art. 334 § 4 i art. 335 § 1 zdanie drugie stosuje się odpowiednio; nie

stosuje się przepisu art. 335 § 2.

§ 2. Uznając wypowiedzenie umowy o pracę za bezskuteczne, sąd na wniosek

pracownika może w wyroku nałożyć na zakład pracy obowiązek dalszego zatrudnienia

pracownika do czasu prawomocnego rozpoznania sprawy.

Art. 4773. (uchylony)

Art. 4774. (uchylony)

Art. 4775. (uchylony)

Art. 4776. § 1. Wyrok sądu pierwszej instancji zasądzający świadczenia na rzecz

pracownika lub członków jego rodziny, w stosunku do którego sąd drugiej instancji

oddalił apelację zakładu pracy, podlega natychmiastowemu wykonaniu także w części,

w której sąd nie nadał mu rygoru natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 4772.

§ 2. Przepis § 1 stosuje się również do wyroków sądu drugiej instancji

zasądzających świadczenia na rzecz pracownika lub członków jego rodziny.

2018-01-05

©Telksinoe s. 133/424

§ 3. Sąd drugiej instancji nadaje z urzędu wyrokowi, o którym mowa w § 1 i 2,

klauzulę wykonalności w dniu ogłoszenia wyroku i wyrok zaopatrzony klauzulą wydaje

uprawnionemu.

Art. 4777. Przepisów art. 464, 467, 468, 470–473 nie stosuje się w sprawach,

w których pracownik jest stroną pozwaną.

Art. 4777a. Przepisu art. 176 § 2 nie stosuje się w postępowaniach z zakresu prawa

pracy, w sprawach, w których podmiot w restrukturyzacji, o którym mowa w art. 2

pkt 44 ustawy z dnia 10 czerwca 2016 r. o Bankowym Funduszu Gwarancyjnym,

systemie gwarantowania depozytów oraz przymusowej restrukturyzacji, jest pozwanym.

Rozdział 3

Postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych

Art. 4778. § 1. Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu

ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość

sądów rejonowych.

§ 2. Do właściwości sądów rejonowych należą sprawy:

1) o zasiłek chorobowy, wyrównawczy, opiekuńczy, macierzyński oraz pogrzebowy;

2) o świadczenie rehabilitacyjne;

3) o odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy rolniczej, wypadku w drodze do

pracy lub z pracy, wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, wypadku lub

choroby zawodowej pozostającej w związku z czynną służbą wojskową albo służbą

w Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie

Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze

Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Biurze Ochrony Rządu, Służbie Więziennej,

Państwowej Straży Pożarnej i Służbie Celno-Skarbowej;

4) o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

5) (uchylony)

6) (uchylony)

Art. 4779. § 1. Odwołania od decyzji organów rentowych lub orzeczeń

wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności wnosi się na piśmie

do organu lub zespołu, który wydał decyzję lub orzeczenie, lub do protokołu

2018-01-05

©Telksinoe s. 134/424

sporządzonego przez ten organ lub zespół, w terminie miesiąca od dnia doręczenia

decyzji lub orzeczenia.

§ 2. Organ rentowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania

o niepełnosprawności przekazuje niezwłocznie odwołanie wraz z aktami sprawy do sądu.

Organ ten lub zespół, jeżeli uzna odwołanie w całości za słuszne, może zmienić lub

uchylić zaskarżoną decyzję lub orzeczenie. W tym przypadku odwołaniu nie nadaje się

dalszego biegu.

§ 21. Jeżeli w odwołaniu od decyzji organu rentowego wskazano nowe okoliczności

dotyczące niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej egzystencji albo

stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, które powstały po dniu wydania

orzeczenia przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, od którego nie

wniesiono sprzeciwu, lub orzeczenia komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń

Społecznych, organ rentowy nie przekazuje odwołania do sądu, lecz kieruje do lekarza

orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do ponownego rozpatrzenia. Organ

rentowy uchyla decyzję, rozpatruje nowe okoliczności i wydaje decyzję, od której

przysługuje odwołanie do sądu. Przepis ten stosuje się także wówczas, gdy nie można

ustalić daty powstania wskazanych w odwołaniu nowych okoliczności.

§ 3. Sąd odrzuci odwołanie wniesione po upływie terminu, chyba że przekroczenie

terminu nie jest nadmierne i nastąpiło z przyczyn niezależnych od odwołującego się.

§ 31. Sąd odrzuci odwołanie w sprawie o świadczenie z ubezpieczeń społecznych,

do którego prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy lub

niezdolności do samodzielnej egzystencji albo stwierdzenia stałego lub długotrwałego

uszczerbku na zdrowiu, jeżeli podstawę do wydania decyzji stanowi orzeczenie lekarza

orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a osoba zainteresowana nie wniosła

sprzeciwu od tego orzeczenia do komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

i odwołanie jest oparte wyłącznie na zarzutach dotyczących tego orzeczenia. Jeżeli

odwołanie opiera się także na zarzucie nierozpatrzenia wniesionego po terminie

sprzeciwu od tego orzeczenia, a wniesienie sprzeciwu po terminie nastąpiło z przyczyn

niezależnych od osoby zainteresowanej, sąd uchyla decyzję, przekazuje sprawę do

ponownego rozpoznania organowi rentowemu i umarza postępowanie. W takim

przypadku organ rentowy kieruje sprzeciw do rozpatrzenia do komisji lekarskiej Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych.

2018-01-05

©Telksinoe s. 135/424

§ 32. W przypadkach, o których mowa w § 31, postanowienie sądu może zapaść na

posiedzeniu niejawnym.

§ 33. Przepis § 31 stosuje się odpowiednio w sprawach o świadczenia

z ubezpieczenia społecznego rolników.

§ 4. Jeżeli organ rentowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania

o niepełnosprawności nie wydał decyzji lub orzeczenia w terminie dwóch miesięcy od

dnia zgłoszenia roszczenia w sposób przepisany, odwołanie można wnieść w każdym

czasie po upływie tego terminu.

§ 5. Ubezpieczony lub osoba odwołująca się od orzeczenia wojewódzkiego zespołu

do spraw orzekania o niepełnosprawności może również wnieść odwołanie –

z wyłączeniem odwołania, o którym mowa w § 4 – do protokołu w sądzie właściwym do

rozpoznania sprawy albo w sądzie właściwym dla miejsca zamieszkania ubezpieczonego

lub osoby odwołującej się od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania

o niepełnosprawności.

§ 6. Sąd, do którego wniesiono odwołanie, niezwłocznie przekazuje protokół

organowi lub zespołowi, który wydał zaskarżoną decyzję lub orzeczenie, chyba że sąd

ten jest właściwy do jego rozpoznania. W takim przypadku przewodniczący niezwłocznie

zażąda akt sprawy i nada bieg odwołaniu, przesyłając odpis protokołu organowi lub

zespołowi, który wydał zaskarżoną decyzję lub orzeczenie.

Art. 47710. § 1. Odwołanie powinno zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji lub

orzeczenia, zwięzłe przytoczenie zarzutów oraz wniosków i ich uzasadnienie oraz podpis

ubezpieczonego albo osoby odwołującej się od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do

spraw orzekania o niepełnosprawności, albo przedstawiciela ustawowego lub

pełnomocnika ubezpieczonego albo osoby odwołującej się od orzeczenia wojewódzkiego

zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności.

§ 2. Jeżeli ubezpieczony zgłosił nowe żądanie, dotychczas nierozpoznane przez

organ rentowy, sąd przyjmuje to żądanie do protokołu i przekazuje go do rozpoznania

organowi rentowemu.

Art. 47711. § 1. Stronami są ubezpieczony, osoba odwołująca się od orzeczenia

wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, inna osoba, której

praw i obowiązków dotyczy zaskarżona decyzja, organ rentowy, wojewódzki zespół do

spraw orzekania o niepełnosprawności i zainteresowany.

2018-01-05

©Telksinoe s. 136/424

§ 2. Zainteresowanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia

sprawy. Jeżeli zainteresowany nie bierze udziału w sprawie, sąd zawiadomi go

o toczącym się postępowaniu. Zainteresowany może przystąpić do sprawy w ciągu

dwóch tygodni od dnia doręczenia zawiadomienia. Do zainteresowanego przepisu

art. 174 § 1 nie stosuje się.

§ 3. Postanowienie sądu o zawiadomieniu zainteresowanego o toczącym się

postępowaniu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

Art. 47712. Nie jest dopuszczalne zawarcie ugody.

Art. 47713. § 1. Zmiana przez organ rentowy zaskarżonej decyzji lub wojewódzki

zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności zaskarżonego orzeczenia przed

rozstrzygnięciem sprawy przez sąd – przez wydanie decyzji lub orzeczenia

uwzględniającego w całości lub w części żądanie strony – powoduje umorzenie

postępowania w całości lub w części. Poza tym zmiana lub wykonanie decyzji lub

orzeczenia nie ma wpływu na bieg sprawy.

§ 2. Postanowienie sądu o umorzeniu postępowania może zapaść na posiedzeniu

niejawnym.

Art. 47714. § 1. Sąd oddala odwołanie, jeżeli nie ma podstaw do jego

uwzględnienia.

§ 2. W przypadku uwzględnienia odwołania sąd zmienia w całości lub w części

zaskarżoną decyzję organu rentowego lub zaskarżone orzeczenie wojewódzkiego zespołu

do spraw orzekania o niepełnosprawności i orzeka co do istoty sprawy.

§ 3. Jeżeli odwołanie wniesiono w związku z niewydaniem decyzji przez organ

rentowy lub niewydaniem orzeczenia przez wojewódzki zespół do spraw orzekania

o niepełnosprawności, sąd w razie uwzględnienia odwołania zobowiązuje organ lub

zespół do wydania decyzji lub orzeczenia w określonym terminie, zawiadamiając o tym

organ nadrzędny, albo orzeka co do istoty sprawy. Jednocześnie sąd stwierdza, czy

niewydanie decyzji przez organ rentowy nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa.

§ 4. W sprawie o świadczenie z ubezpieczeń społecznych, do którego prawo jest

uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej

egzystencji albo stwierdzenia stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, jeżeli

podstawę do wydania decyzji stanowi orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu

Ubezpieczeń Społecznych lub orzeczenie komisji lekarskiej Zakładu Ubezpieczeń

2018-01-05

©Telksinoe s. 137/424

Społecznych i odwołanie od decyzji opiera się wyłącznie na zarzutach dotyczących tego

orzeczenia, sąd nie orzeka co do istoty sprawy na podstawie nowych okoliczności

dotyczących stwierdzenia niezdolności do pracy lub niezdolności do samodzielnej

egzystencji albo stwierdzenia stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu, które

powstały po dniu złożenia odwołania od tej decyzji. W tym przypadku sąd uchyla

decyzję, przekazuje sprawę do rozpoznania organowi rentowemu i umarza postępowanie.

§ 5. Przepis § 4 stosuje się odpowiednio w sprawach o świadczenia z ubezpieczenia

społecznego rolników.

§ 6. W sprawie, w której wniesiono odwołanie od orzeczenia wojewódzkiego

zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, sąd nie orzeka co do istoty sprawy na

podstawie nowych okoliczności dotyczących niepełnosprawności, które powstały po dniu

wniesienia odwołania od tego orzeczenia. W tym przypadku sąd uchyla orzeczenie,

przekazuje sprawę do rozpoznania wojewódzkiemu zespołowi do spraw orzekania

o niepełnosprawności i umarza postępowanie.

Art. 47714a. Sąd drugiej instancji uchylając wyrok i poprzedzającą go decyzję

organu rentowego może sprawę przekazać do ponownego rozpoznania bezpośrednio

organowi rentowemu.

Art. 47715. (uchylony)

Art. 47716. (uchylony)

DZIAŁ IV

Postępowanie w sprawach o naruszenie posiadania

Art. 478. W sprawach o naruszenie posiadania sąd bada jedynie ostatni stan

posiadania i fakt jego naruszenia, nie rozpoznając samego prawa ani dobrej wiary

pozwanego.

Art. 479. W sprawach o naruszenie posiadania powództwo wzajemne nie jest

dopuszczalne.

2018-01-05

©Telksinoe s. 138/424

DZIAŁ IVa

Postępowanie w sprawach z zakresu ochrony konkurencji i konsumentów oraz

w sprawie praktyk nieuczciwie wykorzystujących przewagę kontraktową

Rozdział 1

(zawierający art. 4791–47927 – uchylony)

(Rozdział 2 – uchylony)

Art. 47928. § 1. Sąd Okręgowy w Warszawie – sąd ochrony konkurencji

i konsumentów jest właściwy w sprawach:

1) odwołań od decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów,

zwanego w przepisach niniejszego rozdziału „Prezesem Urzędu”;

2) zażaleń na postanowienia wydawane przez Prezesa Urzędu w postępowaniach

prowadzonych na podstawie przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów lub

przepisów odrębnych;

2a) zażaleń na postanowienia wydawane przez Prezesa Urzędu w sprawie rozpatrzenia

sprzeciwu, o którym mowa w art. 84c ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie

działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584, z późn. zm.13));

3) zażaleń na postanowienia wydawane przez Prezesa Urzędu w postępowaniu

zabezpieczającym prowadzonym na podstawie przepisów ustawy o ochronie

konkurencji i konsumentów;

4) zażaleń na postanowienia wydawane w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym

w celu wykonania obowiązków wynikających z decyzji i postanowień wydawanych

przez Prezesa Urzędu;

5) zażaleń, o których mowa w art. 105m i w art. 105p ustawy z dnia 16 lutego 2007 r.

o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2015 r. poz. 184, 1618 i 1634);

6) zażaleń, o których mowa w art. 22 ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r.

o przeciwdziałaniu nieuczciwemu wykorzystywaniu przewagi kontraktowej

w obrocie produktami rolnymi i spożywczymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 67).

§ 2. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu wnosi się za jego pośrednictwem do sądu

ochrony konkurencji i konsumentów w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji.

13)

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2015 r. poz. 699, 875,

978, 1197, 1268, 1272, 1618, 1649, 1688, 1712, 1844 i 1893 oraz z 2016 r. poz. 65, 352, 615, 780, 868,

903, 960, 1165, 1228 i 1579.

2018-01-05

©Telksinoe s. 139/424

§ 3. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu powinno czynić zadość wymaganiom

przepisanym dla pisma procesowego oraz zawierać oznaczenie zaskarżonej decyzji,

przytoczenie zarzutów, zwięzłe ich uzasadnienie, wskazanie dowodów, a także zawierać

wniosek o uchylenie lub zmianę decyzji w całości lub w części.

Art. 47929. § 1. Stroną postępowania przed sądem ochrony konkurencji

i konsumentów jest Prezes Urzędu oraz podmiot będący stroną w postępowaniu przed

Prezesem Urzędu, a także wnoszący zażalenie.

§ 2. (uchylony)

§ 3. Pełnomocnikiem Prezesa Urzędu może być pracownik Urzędu Ochrony

Konkurencji i Konsumentów.

Art. 47929a. (uchylony)

Art. 47930. W razie wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, sąd ochrony

konkurencji i konsumentów może, na wniosek strony, która wniosła odwołanie,

wstrzymać wykonanie decyzji do czasu rozstrzygnięcia sprawy. Postanowienie może być

wydane na posiedzeniu niejawnym.

Art. 47931. (utracił moc)14)

Art. 47931a. § 1. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów oddala odwołanie od

decyzji Prezesa Urzędu, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia.

§ 2. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów odrzuca odwołanie wniesione po

upływie terminu do jego wniesienia, niedopuszczalne z innych przyczyn, a także wtedy,

gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków odwołania.

§ 3. W razie uwzględnienia odwołania, sąd ochrony konkurencji i konsumentów

zaskarżoną decyzję albo uchyla, albo zmienia w całości lub w części i orzeka co do istoty

sprawy. Jednocześnie sąd stwierdza, czy zaskarżona decyzja została wydana bez

podstawy prawnej albo z rażącym naruszeniem prawa.

§ 4. W razie uwzględnienia odwołania od decyzji stwierdzającej naruszenie

zakazów określonych w art. 6 ust. 1 pkt 1–6 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie

konkurencji i konsumentów lub w art. 101 ust. 1 lit. a–e Traktatu o funkcjonowaniu Unii

Europejskiej, poprzez jej uchylenie w części dotyczącej przedsiębiorcy albo zmianę

w taki sposób, że na przedsiębiorcę nie jest nakładana kara pieniężna, sąd ochrony

14)

Z dniem 30 listopada 2003 r. na podstawie pkt I 1 a oraz pkt II wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 12 czerwca 2002 r., sygn. akt P. 13/01 (Dz. U. poz. 764).

2018-01-05

©Telksinoe s. 140/424

konkurencji i konsumentów z urzędu uchyla tę decyzję również w części dotyczącej

osoby zarządzającej, o której mowa w art. 6a tej ustawy, która dopuściła do naruszenia

zakazów przez tego przedsiębiorcę.

§ 5. W postępowaniu apelacyjnym i kasacyjnym przepis §4 stosuje się

odpowiednio.

Art. 47932. § 1. Zażalenie na postanowienie Prezesa Urzędu wnosi się do sądu

ochrony konkurencji i konsumentów w terminie tygodnia od dnia doręczenia tego

postanowienia.

§ 2. Przepisy art. 47928 § 2 i § 3 oraz art. 47930 i art. 47931a stosuje się odpowiednio

do zażaleń na postanowienia Prezesa Urzędu.

Art. 47933. § 1. W postępowaniu przed sądem ochrony konkurencji i konsumentów

chroni się tajemnicę przedsiębiorstwa oraz inne tajemnice podlegające ochronie na

podstawie odrębnych przepisów.

§ 2. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów może, w drodze postanowienia,

ujawnić stronie postępowania sądowego informacje chronione w postępowaniu przed

Prezesem Urzędu jako tajemnica przedsiębiorstwa drugiej strony tylko wtedy, gdy:

1) zmieniły się istotnie okoliczności będące podstawą wydania przez Prezesa Urzędu

postanowienia ograniczającego prawo wglądu do materiału dowodowego

załączonego przez strony do akt sprawy;

2) strona, której tajemnica przedsiębiorstwa jest chroniona, wyraziła zgodę.

§ 2a. Dokumenty, o których mowa w art. 70 ust. 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r.

o ochronie konkurencji i konsumentów, mogą być kopiowane przez strony i innych

uczestników postępowania jedynie, w przypadku gdy przedsiębiorca lub osoba

zarządzająca, o których mowa w tym przepisie, wyrażą na to pisemną zgodę. Bez

pisemnej zgody przedsiębiorcy lub osoby zarządzającej można sporządzać jedynie

odręczne notatki z tych dokumentów, po uprzednim zobowiązaniu się, że informacje

uzyskane w ten sposób będą wykorzystywane jedynie na potrzeby postępowania

toczącego się w sprawie.

§ 2b. Kopie dokumentów, o których mowa w art. 70 ust. 4 ustawy z dnia 16 lutego

2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów, sporządzone bez pisemnej zgody

przedsiębiorcy lub osoby zarządzającej lub informacje uzyskane dzięki dostępowi do tych

2018-01-05

©Telksinoe s. 141/424

dokumentów nie mogą być wykorzystane jako dowód w postępowaniu prowadzonym

przed sądem w innej sprawie.

§ 3. Sąd na wniosek strony lub z urzędu może, w drodze postanowienia,

w niezbędnym zakresie ograniczyć pozostałym stronom prawo wglądu do materiału

dowodowego załączonego przez strony do akt sprawy w toku postępowania sądowego,

jeżeli udostępnienie tego materiału groziłoby ujawnieniem tajemnicy przedsiębiorstwa

lub innych tajemnic podlegających ochronie na podstawie odrębnych przepisów.

§ 4. Ograniczenie prawa wglądu do materiału dowodowego, o którym mowa w § 3,

nie dotyczy Prezesa Urzędu.

§ 5. Na postanowienie, o którym mowa w § 2 i 3, nie przysługuje zażalenie.

§ 6. W przypadku wystąpienia przez inny sąd cywilny do sądu ochrony konkurencji

i konsumentów, w związku z prowadzonym postępowaniem, o udostępnienie

dokumentów, o których mowa w art. 70 ust. 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie

konkurencji i konsumentów, dokumenty te są udostępniane jedynie za pisemną zgodą

przedsiębiorcy lub osoby zarządzającej, o których mowa w tym przepisie.

Art. 47934. (utracił moc)15)

Art. 47935. § 1. (uchylony)

§ 2. Skarga kasacyjna od orzeczenia sądu drugiej instancji przysługuje niezależnie

od wartości przedmiotu zaskarżenia.

DZIAŁ IVb

(zawierający art. 47936–47944 – uchylony)

[Art. 47945. § 1. Odpis prawomocnego wyroku uwzględniającego powództwo sąd

Przepis

uchylający art.

przesyła Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. 47945 wejdzie w

życie z dn.

§ 2. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów prowadzi, na podstawie

18.04.2026 r. (Dz.

wyroków, o których mowa w § 1, rejestr postanowień wzorców umowy uznanych za U. z 2015 r. poz.

1634).

niedozwolone.

§ 3. Rejestr, o którym mowa w § 2, jest jawny.

§ 4. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, wzór rejestru postanowień

wzorców umowy uznanych za niedozwolone.]

15)

Z dniem 25 czerwca 2002 r. na podstawie pkt I 2 b wyroku Trybunału Konstytucyjnego, o którym

mowa w odnośniku 13.

2018-01-05

©Telksinoe s. 142/424

DZIAŁ IVc

Postępowanie w sprawach z zakresu regulacji energetyki

Art. 47946. Sąd Okręgowy w Warszawie – sąd ochrony konkurencji i konsumentów

jest właściwy w sprawach:

1) odwołań od decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, zwanego w przepisach

niniejszego rozdziału „Prezesem Urzędu”;

2) zażaleń na postanowienia wydawane przez Prezesa Urzędu w postępowaniach

prowadzonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo

energetyczne (Dz. U. z 2012 r. poz. 1059, z późn. zm.16)) lub przepisów odrębnych.

Art. 47947. § 1. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu wnosi się za jego

pośrednictwem do sądu ochrony konkurencji i konsumentów w terminie

dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji.

§ 2. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów odrzuca odwołanie wniesione po

upływie terminu do jego wniesienia, niedopuszczalne z innych przyczyn, a także wtedy,

gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków odwołania.

Art. 47948. § 1. Prezes Urzędu przekazuje niezwłocznie odwołanie wraz z aktami

sprawy do sądu.

§ 2. Jeżeli Prezes Urzędu uzna odwołanie za słuszne, może – nie przekazując akt

sądowi – uchylić albo zmienić swoją decyzję w całości lub w części, o czym

bezzwłocznie powiadamia stronę, przesyłając jej nową decyzję, od której stronie służy

odwołanie.

Art. 47949. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu powinno czynić zadość

wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego oraz zawierać oznaczenie zaskarżonej

decyzji i wartości przedmiotu sporu, przytoczenie zarzutów, zwięzłe ich uzasadnienie,

wskazanie dowodów, a także zawierać wniosek o uchylenie albo zmianę decyzji

w całości lub w części.

Art. 47950. § 1. W sprawach z zakresu regulacji energetyki stronami są także Prezes

Urzędu i zainteresowany.

16)

Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2013 r. poz. 984 i 1238,

z 2014 r. poz. 457, 490, 900, 942, 1101 i 1662, z 2015 r. poz. 151, 478, 942, 1618, 1893, 1960 i 2365

oraz z 2016 r. poz. 266, 831, 925, 1052 i 1165.

2018-01-05

©Telksinoe s. 143/424

§ 2. Zainteresowanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia

procesu. Jeżeli zainteresowany nie został wezwany do udziału w sprawie, sąd ochrony

konkurencji i konsumentów wezwie go na wniosek strony albo z urzędu.

Art. 47951. Pełnomocnikiem Prezesa Urzędu może być pracownik Urzędu

Regulacji Energetyki.

Art. 47952. W razie wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, sąd ochrony

konkurencji i konsumentów może, na wniosek strony, która wniosła odwołanie,

wstrzymać wykonanie decyzji do czasu rozstrzygnięcia sprawy. Postanowienie może być

wydane na posiedzeniu niejawnym.

Art. 47953. § 1. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów oddala odwołanie od

decyzji Prezesa Urzędu, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia.

§ 2. W razie uwzględnienia odwołania, sąd ochrony konkurencji i konsumentów

zaskarżoną decyzję albo uchyla, albo zmienia w całości lub w części i orzeka co do istoty

sprawy.

Art. 47954. (uchylony)

Art. 47955. Przepisy art. 47932 § 1 i art. 47947–47954 stosuje się odpowiednio do

zażaleń na postanowienia Prezesa Urzędu.

Art. 47956. § 1. (uchylony)

§ 2. Skarga kasacyjna od orzeczenia sądu drugiej instancji przysługuje niezależnie

od wartości przedmiotu zaskarżenia.

DZIAŁ IVd

Postępowanie w sprawach z zakresu regulacji telekomunikacji i poczty

Art. 47957. Sąd Okręgowy w Warszawie – sąd ochrony konkurencji i konsumentów

jest właściwy w sprawach:

1) odwołań od decyzji Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej, zwanego

w przepisach niniejszego rozdziału „Prezesem Urzędu”;

2) zażaleń na postanowienia wydawane przez Prezesa Urzędu w postępowaniach

prowadzonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 lipca 2004 r. – Prawo

telekomunikacyjne (Dz. U. z 2016 r. poz. 1489 i 1579), ustawy z dnia 23 listopada

2012 r. – Prawo pocztowe lub przepisów odrębnych.

2018-01-05

©Telksinoe s. 144/424

Art. 47958. § 1. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu wnosi się za jego

pośrednictwem do sądu ochrony konkurencji i konsumentów w terminie

dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji.

§ 2. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów odrzuca odwołanie wniesione po

upływie terminu do jego wniesienia, niedopuszczalne z innych przyczyn, a także wtedy,

gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków odwołania.

Art. 47959. § 1. Prezes Urzędu przekazuje niezwłocznie odwołanie wraz z aktami

sprawy do sądu.

§ 2. Jeżeli Prezes Urzędu uzna odwołanie za słuszne, może – nie przekazując akt

sądowi – uchylić albo zmienić swoją decyzję w całości lub w części, o czym

bezzwłocznie powiadamia stronę, przesyłając jej nową decyzję, od której stronie służy

odwołanie.

Art. 47960. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu powinno czynić zadość

wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego oraz zawierać oznaczenie zaskarżonej

decyzji i wartości przedmiotu sporu, przytoczenie zarzutów, zwięzłe ich uzasadnienie,

wskazanie dowodów, a także zawierać wniosek o uchylenie albo zmianę decyzji

w całości lub w części.

Art. 47961. § 1. W sprawach z zakresu regulacji telekomunikacji i poczty stronami

są także Prezes Urzędu i zainteresowany.

§ 2. Zainteresowanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia

procesu oraz ten, kto uczestniczył w postępowaniu przed Prezesem Urzędu na prawach

strony. Jeżeli zainteresowany nie został wezwany do udziału w sprawie, sąd ochrony

konkurencji i konsumentów wezwie go na wniosek strony albo z urzędu.

Art. 47962. Pełnomocnikiem Prezesa Urzędu może być pracownik Urzędu

Komunikacji Elektronicznej.

Art. 47963. W razie wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, sąd ochrony

konkurencji i konsumentów może, na wniosek strony, która wniosła odwołanie,

wstrzymać do czasu rozstrzygnięcia sprawy wykonanie decyzji, jeżeli zachodzi

niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do

odwrócenia skutków. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

2018-01-05

©Telksinoe s. 145/424

Art. 47964. § 1. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów oddala odwołanie od

decyzji Prezesa Urzędu, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia.

§ 2. W razie uwzględnienia odwołania, sąd ochrony konkurencji i konsumentów

zaskarżoną decyzję albo uchyla, albo zmienia w całości lub w części i orzeka co do istoty

sprawy.

Art. 47965. (uchylony)

Art. 47966. Przepisy art. 47932 § 1 i art. 47958–47965 stosuje się odpowiednio do

zażaleń na postanowienia Prezesa Urzędu.

Art. 47966a. W postępowaniu w sprawach z zakresu regulacji telekomunikacji

i poczty przepisy art. 47933 stosuje się odpowiednio.

Art. 47967. § 1. (uchylony)

§ 2. Skarga kasacyjna od orzeczenia sądu drugiej instancji przysługuje niezależnie

od wartości przedmiotu zaskarżenia.

DZIAŁ IVe

Postępowanie w sprawach z zakresu regulacji transportu kolejowego

Art. 47968. Sąd Okręgowy w Warszawie – sąd ochrony konkurencji i konsumentów

jest właściwy w sprawach:

1) odwołań od decyzji Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego, zwanego w przepisach

niniejszego rozdziału „Prezesem Urzędu”;

2) zażaleń na postanowienia wydawane przez Prezesa Urzędu w postępowaniach

prowadzonych na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r.

o transporcie kolejowym (Dz. U. poz. 591, z późn. zm.17))18) lub przepisów

odrębnych.

Art. 47969. § 1. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu wnosi się za jego

pośrednictwem do sądu ochrony konkurencji i konsumentów w terminie

dwutygodniowym od dnia doręczenia decyzji.

17)

Zmiany wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 1998 r. poz. 668, z 1999 r. poz. 934,

z 2000 r. poz. 948, 1268 i 1314 oraz z 2001 r. poz. 1800.

18)

Ustawa utraciła moc z dniem 1 czerwca 2003 r. na podstawie art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 28 marca

2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. poz. 789).

2018-01-05

©Telksinoe s. 146/424

§ 2. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów odrzuca odwołanie wniesione po

upływie terminu do jego wniesienia, niedopuszczalne z innych przyczyn, a także wtedy,

gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków odwołania.

Art. 47970. § 1. Prezes Urzędu przekazuje niezwłocznie odwołanie wraz z aktami

sprawy do sądu.

§ 2. Jeżeli Prezes Urzędu uzna odwołanie za słuszne, może – nie przekazując akt

sądowi – uchylić albo zmienić swoją decyzję w całości lub w części, o czym

bezzwłocznie powiadamia stronę, przesyłając jej nową decyzję, od której stronie służy

odwołanie.

Art. 47971. Odwołanie od decyzji Prezesa Urzędu powinno czynić zadość

wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego oraz zawierać oznaczenie zaskarżonej

decyzji i wartości przedmiotu sporu, przytoczenie zarzutów, zwięzłe ich uzasadnienie,

wskazanie dowodów, a także zawierać wniosek o uchylenie albo zmianę decyzji

w całości lub w części.

Art. 47972. § 1. W sprawach z zakresu regulacji transportu kolejowego stronami są

także Prezes Urzędu i zainteresowany.

§ 2. Zainteresowanym jest ten, czyje prawa lub obowiązki zależą od rozstrzygnięcia

procesu. Jeżeli zainteresowany nie został wezwany do udziału w sprawie, sąd ochrony

konkurencji i konsumentów wezwie go na wniosek strony albo z urzędu.

Art. 47973. Pełnomocnikiem Prezesa Urzędu może być pracownik Urzędu

Transportu Kolejowego.

Art. 47974. W razie wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Urzędu, sąd ochrony

konkurencji i konsumentów może, na wniosek strony, która wniosła odwołanie,

wstrzymać wykonanie decyzji do czasu rozstrzygnięcia sprawy. Postanowienie może być

wydane na posiedzeniu niejawnym.

Art. 47975. § 1. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów oddala odwołanie od

decyzji Prezesa Urzędu, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia.

§ 2. W razie uwzględnienia odwołania, sąd ochrony konkurencji i konsumentów

zaskarżoną decyzję albo uchyla, albo zmienia w całości lub w części i orzeka co do istoty

sprawy.

Art. 47976. (uchylony)

2018-01-05

©Telksinoe s. 147/424

Art. 47977. Przepisy art. 47932 § 1 i art. 47969–47975 stosuje się odpowiednio do

zażaleń na postanowienia Prezesa Urzędu.

Art. 47978. § 1. (uchylony)

§ 2. Skarga kasacyjna od orzeczenia sądu drugiej instancji przysługuje niezależnie

od wartości przedmiotu zaskarżenia.

DZIAŁ IVf

Postępowanie w sprawach z zakresu regulacji rynku wodno-kanalizacyjnego

Art. 47979. Sąd Okręgowy w Warszawie – sąd ochrony konkurencji i konsumentów

jest właściwy w sprawach:

1) odwołań od decyzji, o których mowa w art. 27e ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca

2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków

(Dz. U. z 2017 r. poz. 328, 1566 i 2180), organu regulacyjnego, o którym mowa

w art. 27a ust. 1 tej ustawy, zwanego w przepisach niniejszego działu „organem

regulacyjnym”;

2) zażaleń na postanowienia organu regulacyjnego, o których mowa w art. 27e ust. 3

ustawy, o której mowa w pkt 1.

Art. 47980. § 1. Odwołanie od decyzji organu regulacyjnego wnosi się, za jego

pośrednictwem, do sądu ochrony konkurencji i konsumentów w terminie 14 dni od dnia

doręczenia decyzji.

§ 2. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów odrzuca odwołanie wniesione po

upływie terminu do jego wniesienia, niedopuszczalne z innych przyczyn, a także wtedy,

gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie braków odwołania.

Art. 47981. § 1. Organ regulacyjny niezwłocznie przekazuje odwołanie wraz

z aktami sprawy do sądu.

§ 2. Jeżeli organ regulacyjny uwzględni odwołanie w całości, może – nie

przekazując akt sądowi – wydać nową decyzję, w której uchyla lub zmienia swoją

decyzję, o czym bezzwłocznie powiadamia stronę, przesyłając jej nową decyzję, od której

stronie służy odwołanie.

Art. 47982. Odwołanie od decyzji organu regulacyjnego powinno czynić zadość

wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego oraz zawierać oznaczenie zaskarżonej

decyzji i wartości przedmiotu sporu, przytoczenie zarzutów, zwięzłe ich uzasadnienie,

2018-01-05

©Telksinoe s. 148/424

wskazanie dowodów, a także wniosek o uchylenie albo zmianę decyzji w całości lub

w części.

Art. 47983. W sprawach z zakresu regulacji rynku wodno-kanalizacyjnego stronami

są także organ regulacyjny oraz podmioty będące stroną w postępowaniu przed tym

organem.

Art. 47984. Pełnomocnikiem organu regulacyjnego może być pracownik Krajowego

Zarządu Gospodarki Wodnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie lub

pracownik regionalnego zarządu gospodarki wodnej Państwowego Gospodarstwa

Wodnego Wody Polskie.

Art. 47985. W razie wniesienia odwołania od decyzji organu regulacyjnego sąd

ochrony konkurencji i konsumentów może na wniosek strony, która wniosła odwołanie,

wstrzymać wykonanie decyzji do czasu rozstrzygnięcia sprawy. Postanowienie może być

wydane na posiedzeniu niejawnym.

Art. 47986. § 1. Sąd ochrony konkurencji i konsumentów oddala odwołanie od

decyzji organu regulacyjnego, jeżeli nie ma podstaw do jego uwzględnienia.

§ 2. W razie uwzględnienia odwołania sąd ochrony konkurencji i konsumentów

uchyla albo zmienia w całości lub w części zaskarżoną decyzję i orzeka co do istoty

sprawy.

Art. 47987. § 1. Zażalenie na postanowienie organu regulacyjnego wnosi się do sądu

ochrony konkurencji i konsumentów w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego

postanowienia.

§ 2. Przepisy art. 47931a § 4 i 5 i art. 47980–47986 stosuje się odpowiednio do zażaleń

na postanowienia organu regulacyjnego.

Art. 47988. Skarga kasacyjna od orzeczenia sądu drugiej instancji przysługuje

niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia.

DZIAŁ V

Postępowanie nakazowe i upominawcze

Rozdział 1

Przepisy ogólne

Art. 480. (uchylony)

2018-01-05

©Telksinoe s. 149/424

Art. 481. (uchylony)

Art. 482. (uchylony)

Art. 483. (uchylony)

Art. 484. (uchylony)

Rozdział 2

Postępowanie nakazowe

Art. 4841. § 1. Postępowanie nakazowe należy do właściwości sądów rejonowych

i okręgowych.

§ 2. Sąd rozpoznaje sprawę w postępowaniu nakazowym na pisemny wniosek

powoda zgłoszony w pozwie.

§ 3. Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym.

Art. 485. § 1. Sąd wydaje nakaz zapłaty, jeżeli powód dochodzi roszczenia

pieniężnego albo świadczenia innych rzeczy zamiennych, a okoliczności uzasadniające

dochodzone żądanie są udowodnione dołączonym do pozwu:

1) dokumentem urzędowym;

2) zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem;

3) wezwaniem dłużnika do zapłaty i pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu

długu;

4) zaakceptowanym przez dłużnika żądaniem zapłaty, zwróconym przez bank

i niezapłaconym z powodu braku środków na rachunku bankowym.

§ 2. Sąd wydaje również nakaz zapłaty przeciwko zobowiązanemu z weksla, czeku,

warrantu lub rewersu należycie wypełnionego, których prawdziwość i treść nie nasuwają

wątpliwości. W razie przejścia na powoda praw z weksla, z czeku, z warrantu lub

z rewersu, do wydania nakazu niezbędne jest przedstawienie dokumentów do

uzasadnienia roszczenia, o ile przejście tych praw na powoda nie wynika bezpośrednio

z weksla, z czeku, z warrantu lub z rewersu.

§ 2a. Sąd wydaje nakaz zapłaty na podstawie dołączonej do pozwu umowy, dowodu

spełnienia wzajemnego świadczenia niepieniężnego, dowodu doręczenia dłużnikowi

faktury lub rachunku, jeżeli powód dochodzi należności zapłaty świadczenia

pieniężnego, odsetek w transakcjach handlowych określonych w ustawie z dnia 8 marca

2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 684) lub

2018-01-05

©Telksinoe s. 150/424

kwoty, o której mowa w art. 10 ust. 1 tej ustawy, oraz na podstawie dokumentów

potwierdzających poniesienie kosztów odzyskiwania należności, jeżeli powód dochodzi

również zwrotu kosztów, o których mowa w art. 10 ust. 2 tej ustawy.

§ 3. Sąd może wydać nakaz zapłaty, jeżeli bank dochodzi roszczenia na podstawie

wyciągu z ksiąg bankowych podpisanego przez osoby upoważnione do składania

oświadczeń w zakresie praw i obowiązków majątkowych banku i opatrzonego pieczęcią

banku oraz dowodu doręczenia dłużnikowi pisemnego wezwania do zapłaty.

§ 4. Jeżeli nie dołączono oryginału weksla, czeku, warrantu lub rewersu albo

dokumentów określonych w § 3, przewodniczący wzywa powoda do ich złożenia pod

rygorem zwrotu pozwu na podstawie art. 130.

Art. 486. § 1. W razie braku podstaw do wydania nakazu zapłaty, przewodniczący

wyznacza rozprawę, chyba że sprawa może być rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

§ 2. W sprawach, o których mowa w art. 485 § 2a, sąd wydaje nakaz zapłaty,

a w razie braku podstaw do jego wydania przewodniczący wyznacza rozprawę albo

posiedzenie niejawne nie później niż przed upływem 2 miesięcy od dnia wniesienia

pozwu albo od dnia uzupełnienia braków pozwu.

Art. 487. (uchylony)

Art. 488. (uchylony)

Art. 489. (uchylony)

Art. 490. (uchylony)

Art. 491. § 1. Wydając nakaz zapłaty sąd orzeka, że pozwany ma w ciągu dwóch

tygodni od dnia doręczenia nakazu zaspokoić roszczenie w całości wraz z kosztami albo

wnieść w tym terminie zarzuty.

§ 2. Nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla, warrantu, rewersu lub czeku może

być w formie skróconej umieszczony na ich odpisie.

§ 3. Nakaz zapłaty doręcza się stronom; pozwanemu wraz z pozwem, załącznikami

i pouczeniem o treści art. 493 § 1 zdanie trzecie.

Art. 492. § 1. Nakaz zapłaty z chwilą wydania stanowi tytuł zabezpieczenia,

wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności. Kwota zasądzona nakazem wraz

z wymagalnymi odsetkami stanowi sumę, której złożenie przez dłużnika na rachunek

depozytowy Ministra Finansów w rozumieniu przepisów o finansach publicznych,

2018-01-05

©Telksinoe s. 151/424

zwany dalej „rachunkiem depozytowym Ministra Finansów”, wystarczy do

zabezpieczenia. Jeżeli nakaz zobowiązuje do wydania rzeczy zamiennych, do

zabezpieczenia wystarczy złożenie sumy równej wartości przedmiotu sporu.

§ 2. Powód wnosząc o dokonanie zabezpieczenia jest obowiązany wskazać sposób

zabezpieczenia. Sąd na wniosek pozwanego może ograniczyć zabezpieczenie według

swego uznania. Przepis art. 742 oraz przepisy o ograniczeniu zabezpieczenia przeciwko

Skarbowi Państwa stosuje się odpowiednio.

§ 3. Nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla, warrantu, rewersu lub czeku staje

się natychmiast wykonalny po upływie terminu do zaspokojenia roszczenia. W razie

wniesienia zarzutów sąd może na wniosek pozwanego wstrzymać wykonanie nakazu.

Przepisy o ograniczeniu wykonalności w sprawach przeciwko Skarbowi Państwa stosuje

się odpowiednio.

Art. 4921. § 1. Jeżeli doręczenie nakazu zapłaty nie może nastąpić dlatego, że

miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu nakazu nie mogło

nastąpić w kraju, sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty, a przewodniczący podejmuje

odpowiednie czynności.

§ 2. Jeżeli po wydaniu nakazu zapłaty okaże się, że pozwany w chwili wniesienia

pozwu nie miał zdolności sądowej, zdolności procesowej albo organu powołanego do

jego reprezentowania, a braki te nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie zgodnie

z przepisami kodeksu, sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty i wydaje odpowiednie

postanowienie.

Art. 493. § 1. Pismo zawierające zarzuty wnosi się do sądu, który wydał nakaz

zapłaty. W piśmie pozwany powinien wskazać, czy zaskarża nakaz w całości, czy

w części, przedstawić zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed

wdaniem się w spór co do istoty sprawy oraz okoliczności faktyczne i dowody. Sąd

pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła

ich w zarzutach bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów

nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują inne wyjątkowe

okoliczności.

§ 2. Jeżeli pozew wniesiono na urzędowym formularzu, wniesienie zarzutów

wymaga również zachowania tej formy.

2018-01-05

©Telksinoe s. 152/424

§ 3. Do potrącenia mogą być przedstawione tylko wierzytelności udowodnione

dokumentami, o których mowa w art. 485.

§ 4. Powództwo wzajemne jest niedopuszczalne.

Art. 494. § 1. Sąd odrzuca zarzuty wniesione po upływie terminu, nieopłacone lub

z innych przyczyn niedopuszczalne, jak również zarzuty, których braków pozwany nie

usunął w terminie.

§ 2. Nakaz zapłaty, przeciwko któremu w całości lub w części nie wniesiono

skutecznie zarzutów, ma skutki prawomocnego wyroku.

Art. 495. § 1. W razie prawidłowego wniesienia zarzutów przewodniczący

wyznacza rozprawę i zarządza doręczenie ich powodowi.

§ 2. W toku postępowania nie można występować z nowymi roszczeniami zamiast

lub obok dotychczasowych. Jednakże w razie zmiany okoliczności powód może żądać

zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego wartości lub innego przedmiotu,

a w sprawach o świadczenie powtarzające się może nadto rozszerzyć żądanie pozwu

o świadczenia za dalsze okresy.

§ 3. (uchylony)

§ 4. Przepisów art. 194–196 i art. 198 nie stosuje się.

Art. 496. Po przeprowadzeniu rozprawy sąd wydaje wyrok, w którym nakaz

zapłaty w całości lub w części utrzymuje w mocy albo go uchyla i orzeka o żądaniu

pozwu, bądź też postanowieniem uchyla nakaz zapłaty i pozew odrzuca lub postępowanie

umarza.

Art. 497. § 1. W razie cofnięcia zarzutów sąd, jeżeli nie uznaje cofnięcia za

niedopuszczalne, orzeka postanowieniem, że nakaz pozostaje w mocy.

§ 2. Przepisy o kosztach w razie cofnięcia pozwu oraz art. 203 § 3 stosuje się

odpowiednio.

Rozdział 3

Postępowanie upominawcze

Art. 4971. § 1. Postępowanie upominawcze należy do właściwości sądów

rejonowych i okręgowych.

§ 2. Sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym.

2018-01-05

©Telksinoe s. 153/424

§ 3. Czynności w postępowaniu upominawczym może wykonywać referendarz

sądowy.

Art. 498. § 1. Nakaz zapłaty wydaje się, jeżeli powód dochodzi roszczenia

pieniężnego, a w innych sprawach, jeżeli przepis szczególny tak stanowi.

§ 2. W razie braku podstaw do wydania nakazu zapłaty przewodniczący wyznacza

rozprawę, chyba że sprawa może być rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.

Art. 499. Nakaz zapłaty nie może być wydany, jeżeli według treści pozwu:

1) roszczenie jest oczywiście bezzasadne;

2) przytoczone okoliczności budzą wątpliwość;

3) zaspokojenie roszczenia zależy od świadczenia wzajemnego;

4) miejsce pobytu pozwanego nie jest znane albo gdyby doręczenie mu nakazu nie

mogło nastąpić w kraju.

§ 2. (uchylony)

Art. 500. (uchylony)

Art. 501. (uchylony)

Art. 502. § 1. W nakazie zapłaty nakazuje się pozwanemu, żeby w ciągu dwóch

tygodni od doręczenia tego nakazu zaspokoił roszczenie w całości wraz z kosztami albo

w tym terminie wniósł sprzeciw do sądu.

§ 2. Pozwanemu doręcza się nakaz zapłaty wraz z pozwem i pouczeniem o sposobie

wniesienia sprzeciwu, o treści art. 503 § 1 zdanie trzecie oraz o skutkach niezaskarżenia

nakazu.

§ 3. (uchylony)

Art. 5021. § 1. Jeżeli doręczenie nakazu zapłaty nie może nastąpić z przyczyn

wskazanych w art. 499 pkt 4, sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty, a przewodniczący

podejmuje odpowiednie czynności.

§ 2. Jeżeli po wydaniu nakazu zapłaty okaże się, że pozwany w chwili wniesienia

pozwu nie miał zdolności sądowej, zdolności procesowej albo organu powołanego do

jego reprezentowania, a braki te nie zostały usunięte w wyznaczonym terminie zgodnie

z przepisami kodeksu, sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty i wydaje odpowiednie

postanowienie.

2018-01-05

©Telksinoe s. 154/424

Art. 503. § 1. Pismo zawierające sprzeciw wnosi się do sądu, który wydał nakaz

zapłaty, a w przypadku nakazu wydanego przez referendarza sądowego – do sądu, przed

którym wytoczono powództwo. W piśmie pozwany powinien wskazać, czy zaskarża

nakaz w całości, czy w części, przedstawić zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy

zgłosić przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, oraz okoliczności faktyczne

i dowody. Sąd pomija spóźnione twierdzenia i dowody, chyba że strona uprawdopodobni,

że nie zgłosiła ich w sprzeciwie bez swojej winy lub że uwzględnienie spóźnionych

twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że występują

inne wyjątkowe okoliczności.

§ 2. Jeżeli pozew wniesiono na urzędowym formularzu, wniesienie sprzeciwu

wymaga również zachowania tej formy.

Art. 504. § 1. Sąd odrzuca sprzeciw wniesiony po upływie terminu lub z innych

przyczyn niedopuszczalny albo którego braków pozwany nie usunął w terminie.

§ 2. Nakaz zapłaty, przeciwko któremu w całości lub w części nie wniesiono

skutecznie sprzeciwu, ma skutki prawomocnego wyroku.

Art. 505. § 1. W razie prawidłowego wniesienia sprzeciwu nakaz zapłaty traci moc,

a przewodniczący wyznacza rozprawę i zarządza doręczenie powodowi sprzeciwu razem

z wezwaniem na rozprawę.

§ 2. Nakaz zapłaty traci moc w części zaskarżonej sprzeciwem. Sprzeciw jednego

tylko ze współpozwanych o to samo roszczenie oraz co do jednego lub niektórych

uwzględnionych roszczeń powoduje utratę mocy nakazu jedynie co do nich.

§ 3. Na wniosek pozwanego sąd albo referendarz sądowy na posiedzeniu

niejawnym wydaje postanowienie, w którym stwierdza utratę mocy nakazu zapłaty

w całości lub w części.

DZIAŁ VI

Postępowanie uproszczone

Art. 5051. Przepisy niniejszego działu stosuje się w następujących sprawach

należących do właściwości sądów rejonowych:

1) o roszczenia wynikające z umów, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza

dwudziestu tysięcy złotych, a w sprawach o roszczenia wynikające z rękojmi,

gwarancji jakości lub z niezgodności rzeczy sprzedanej konsumentowi z umową,

jeżeli wartość przedmiotu umowy nie przekracza tej kwoty;

2018-01-05

©Telksinoe s. 155/424

2) o zapłatę czynszu najmu lokali mieszkalnych i opłat obciążających najemcę oraz

opłat z tytułu korzystania z lokalu mieszkalnego w spółdzielni mieszkaniowej bez

względu na wartość przedmiotu sporu.

Art. 5052. Pozew, odpowiedź na pozew, sprzeciw od wyroku zaocznego i pismo

zawierające wnioski dowodowe wnoszone w postępowaniu uproszczonym powinny być

sporządzone na urzędowych formularzach.

Art. 5053. § 1. Jednym pozwem można dochodzić tylko jednego roszczenia.

§ 2. Połączenie kilku roszczeń w jednym pozwie jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy

wynikają z tej samej umowy lub umów tego samego rodzaju. W wypadku

niedopuszczalnego połączenia w jednym pozwie kilku roszczeń przewodniczący

zarządza zwrot pozwu, stosując art. 1301.

§ 3. Jeżeli powód dochodzi części roszczenia, sprawa podlega rozpoznaniu

w postępowaniu przewidzianym w niniejszym rozdziale tylko wtedy, gdy postępowanie

to byłoby właściwe dla całego roszczenia wynikającego z faktów przytoczonych przez

powoda. W przeciwnym wypadku sprawa rozpoznawana jest z pominięciem przepisów

niniejszego rozdziału.

Art. 5054. § 1. Zmiana powództwa jest niedopuszczalna. Przepisów art. 75–85 oraz

art. 194–196 i art. 198 nie stosuje się.

§ 2. Powództwo wzajemne oraz zarzut potrącenia są dopuszczalne, jeżeli roszczenia

nadają się do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym.

Art. 5055. (uchylony)

Art. 5056. § 1. (uchylony)

§ 2. Przepisów art. 278–291 nie stosuje się.

§ 3. Jeżeli sąd uzna, że ścisłe udowodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub

nader utrudnione, może w wyroku zasądzić odpowiednią sumę według swej oceny,

opartej na rozważeniu wszystkich okoliczności sprawy.

Art. 5057. Jeżeli sąd uzna, że sprawa jest szczególnie zawiła lub jej rozstrzygnięcie

wymaga wiadomości specjalnych, w dalszym ciągu rozpoznaje ją z pominięciem

przepisów niniejszego działu. W takim wypadku nie pobiera się uzupełniającej opłaty od

pozwu. Przepisu art. 1303 § 2 nie stosuje się.

2018-01-05

©Telksinoe s. 156/424

Art. 5058. § 1. Wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku strona może zgłosić

również do protokołu bezpośrednio po ogłoszeniu wyroku.

§ 2. Dla strony, która zrzekła się doręczenia uzasadnienia wyroku, termin do

wniesienia apelacji biegnie od dnia ogłoszenia wyroku.

§ 3. Strona obecna na posiedzeniu, na którym ogłoszono wyrok, może po jego

ogłoszeniu w oświadczeniu złożonym do protokołu zrzec się prawa do wniesienia

apelacji. W razie zrzeczenia się prawa do wniesienia apelacji przez wszystkich

uprawnionych wyrok staje się prawomocny.

Art. 5059. § 1. (uchylony)

§ 11. Apelację można oprzeć na zarzutach:

1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe

zastosowanie;

2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik

sprawy.

§ 2. Po upływie terminu do wniesienia apelacji przytaczanie dalszych zarzutów jest

niedopuszczalne.

Art. 50510. § 1. Sąd rozpoznaje apelację w składzie jednego sędziego.

§ 2. Sąd może rozpoznać apelację na posiedzeniu niejawnym, chyba że strona

w apelacji lub w odpowiedzi na apelację zażądała przeprowadzenia rozprawy.

§ 3. (utracił moc)19)

Art. 50511. § 1. Sąd drugiej instancji nie przeprowadza postępowania dowodowego

z wyjątkiem dowodu z dokumentu.

§ 2. Przepisu paragrafu poprzedzającego nie stosuje się, jeżeli apelację oparto na

późniejszym wykryciu okoliczności faktycznych lub środkach dowodowych, z których

strona nie mogła skorzystać przed sądem pierwszej instancji.

Art. 50512. § 1. Jeżeli sąd drugiej instancji stwierdzi, że zachodzi naruszenie prawa

materialnego, a zgromadzone dowody nie dają wystarczających podstaw do zmiany

wyroku, uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania.

19)

Z dniem 13 października 2006 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

2 października 2006 r., sygn. akt SK 34/06 (Dz. U. poz. 1379).

2018-01-05

©Telksinoe s. 157/424

§ 2. Uchylając zaskarżony wyrok sąd drugiej instancji może przekazać sprawę do

rozpoznania z wyłączeniem przepisów o postępowaniu uproszczonym także wówczas,

gdy sprawa stosownie do art. 5051 podlega rozpoznaniu w tym postępowaniu.

§ 3. Sąd drugiej instancji oddala apelację również wtedy, gdy mimo naruszenia

prawa materialnego lub przepisów postępowania albo błędnego uzasadnienia zaskarżony

wyrok odpowiada prawu.

Art. 50513. § 1. (uchylony)

§ 2. Jeżeli sąd drugiej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego,

uzasadnienie wyroku powinno zawierać jedynie wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku

z przytoczeniem przepisów prawa.

§ 3. (uchylony)

Art. 50513a. W postępowaniu toczącym się na skutek zażalenia sąd drugiej instancji

uzasadnia z urzędu jedynie postanowienia uchylające zaskarżone postanowienie albo

zarządzenie.

Art. 50514. § 1. W postępowaniu uproszczonym w sprawach z zakresu prawa pracy

przepisów art. 466, art. 467, art. 468, art. 470, art. 471, art. 477 i art. 4771 nie stosuje się.

§ 2. (uchylony)

DZIAŁ VII

Europejskie postępowania w sprawach transgranicznych

Rozdział 1

Europejskie postępowanie nakazowe

Art. 50515. § 1. Sąd rozpoznaje sprawę w europejskim postępowaniu nakazowym,

jeżeli są spełnione warunki określone w przepisach rozporządzenia (WE) nr 1896/2006

Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 12 grudnia 2006 r. ustanawiającego

postępowanie w sprawie europejskiego nakazu zapłaty (Dz. Urz. UE L 399 z 30.12.2006,

str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej „rozporządzeniem nr 1896/2006”.

§ 2. W sprawie rozpoznawanej według przepisów niniejszego rozdziału nie stosuje

się przepisów o innych postępowaniach odrębnych.

Art. 50516. § 1. Europejskie postępowanie nakazowe należy do właściwości sądów

rejonowych i okręgowych.

§ 2. Europejski nakaz zapłaty może wydać także referendarz sądowy.

2018-01-05

©Telksinoe s. 158/424

§ 3. Referendarz sądowy może wydawać zarządzenia.

Art. 50517. Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym.

Art. 50518. § 1. Jeżeli europejski nakaz zapłaty, zgodnie z przepisami

rozporządzenia nr 1896/2006, może zostać wydany tylko co do części roszczenia i powód

wyraża na to zgodę, sprawę co do pozostałej części roszczenia sąd rozpoznaje we

właściwym trybie. W przypadkach wskazanych w ustawie sąd rozpoznaje sprawę według

przepisów o postępowaniach odrębnych, z wyłączeniem przepisów o postępowaniu

nakazowym i upominawczym.

§ 2. (uchylony)

Art. 50519. § 1. W razie wniesienia sprzeciwu zgodnie z przepisami rozporządzenia

nr 1896/2006, europejski nakaz zapłaty traci moc, a sąd rozpoznaje sprawę we

właściwym trybie. W przypadkach wskazanych w ustawie sąd rozpoznaje sprawę według

przepisów o postępowaniach odrębnych, z wyłączeniem przepisów o postępowaniu

nakazowym i upominawczym.

§ 2. (uchylony)

§ 3. (uchylony)

§ 4. Jeżeli powód zgodnie z przepisami rozporządzenia nr 1896/2006 zażądał

zakończenia postępowania na wypadek wniesienia sprzeciwu, sąd umarza postępowanie,

orzekając o kosztach jak przy cofnięciu pozwu.

Art. 50519a. Sąd odrzuca sprzeciw wniesiony po upływie przypisanego terminu lub

z innych przyczyn niedopuszczalny, jak również sprzeciw którego braków pozwany nie

usunął w terminie.

Art. 50520. § 1. W razie stwierdzenia, że istnieje określona w przepisach

rozporządzenia nr 1896/2006 podstawa do uchylenia europejskiego nakazu zapłaty, na

wniosek pozwanego sąd, który go wydał, a w przypadku nakazu wydanego przez

referendarza sądowego – sąd, przed którym wytoczono powództwo, uchyla nakaz

zapłaty.

§ 2. Wniosek powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego i wskazywać

okoliczności uzasadniające uchylenie europejskiego nakazu zapłaty.

§ 3. Przed uchyleniem europejskiego nakazu zapłaty sąd wysłucha powoda na

posiedzeniu lub zażąda od niego oświadczenia na piśmie.

2018-01-05

©Telksinoe s. 159/424

§ 4. Na postanowienie sądu w przedmiocie uchylenia europejskiego nakazu zapłaty

przysługuje zażalenie.

Rozdział 2

Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń

Art. 50521. § 1. Sąd rozpoznaje sprawę w europejskim postępowaniu w sprawie

drobnych roszczeń, jeżeli są spełnione warunki określone w przepisach rozporządzenia

(WE) nr 861/2007 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lipca 2007 r.

ustanawiającego europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń (Dz. Urz.

UE L 199 z 31.07.2007, str. 1, z późn. zm.), zwanego dalej „rozporządzeniem

nr 861/2007”.

§ 2. W sprawie rozpoznawanej według przepisów niniejszego rozdziału nie stosuje

się przepisów o innych postępowaniach odrębnych.

Art. 50522. § 1. Europejskie postępowanie w sprawie drobnych roszczeń należy do

właściwości sądów rejonowych i okręgowych.

§ 2. Referendarz sądowy może wydawać zarządzenia.

Art. 50523. Rozpoznanie sprawy następuje na posiedzeniu niejawnym. Sąd może

wyznaczyć rozprawę w przypadkach wskazanych w przepisach rozporządzenia

nr 861/2007.

Art. 50524. Jeżeli przepisy rozporządzenia nr 861/2007 stanowią, że pozew

powinien zostać zwrócony, sąd wydaje postanowienie.

Art. 50525. § 1. Świadek składa zeznanie na piśmie, jeżeli sąd tak postanowi.

W takim przypadku świadek składa przyrzeczenie przez podpisanie tekstu przyrzeczenia.

Świadek obowiązany jest złożyć tekst zeznania w sądzie w terminie wyznaczonym przez

sąd. Przepisy art. 165 § 2, art. 274 § 1 i art. 276 stosuje się odpowiednio.

§ 2. Przesłuchanie strony następuje na piśmie, jeżeli sąd tak postanowi. Przepisu

art. 303 nie stosuje się.

Art. 50526. Wyrok wydany na posiedzeniu niejawnym wiąże sąd od chwili

podpisania sentencji. Sąd z urzędu doręcza wyrok obu stronom z pouczeniem

o przysługujących im środkach zaskarżenia.

Art. 50527. § 1. Przepisy art. 5059–50511, art. 50512 § 1 i 3 oraz art. 50513 stosuje się.

2018-01-05

©Telksinoe s. 160/424

§ 2. Uchylając zaskarżony wyrok, sąd drugiej instancji przekazuje sprawę do

rozpoznania z wyłączeniem przepisów o postępowaniach odrębnych.

Art. 50527a. § 1. W razie stwierdzenia, że istnieje określona w przepisach

rozporządzenia nr 861/2007 podstawa do uchylenia wyroku, na wniosek pozwanego sąd,

który go wydał, uchyla wyrok.

§ 2. Wniosek powinien czynić zadość warunkom pisma procesowego i wskazywać

okoliczności uzasadniające uchylenie wyroku.

§ 3. Sąd może rozpoznać wniosek na posiedzeniu niejawnym. Przed uchyleniem

wyroku sąd wysłucha powoda na posiedzeniu lub zażąda od niego oświadczenia na

piśmie.

§ 4. Na postanowienie sądu w przedmiocie uchylenia wyroku przysługuje

zażalenie.

DZIAŁ VIII

Postępowania elektroniczne

Rozdział 1

Elektroniczne postępowanie upominawcze

Art. 50528. W postępowaniu określonym w niniejszym rozdziale stosuje się

przepisy o postępowaniu upominawczym z odrębnościami wynikającymi z niniejszego

rozdziału.

Art. 50529. W elektronicznym postępowaniu upominawczym nie stosuje się

przepisów o postępowaniach odrębnych innych niż wymienione w art. 50528 oraz

przepisu art. 139 § 5.

Art. 50529a. W elektronicznym postępowaniu upominawczym mogą być

dochodzone roszczenia, które stały się wymagalne w okresie trzech lat przed dniem

wniesienia pozwu.

Art. 50530. § 1. (uchylony)

§ 2. Czynności sądu, referendarza i przewodniczącego utrwalane są wyłącznie

w systemie teleinformatycznym, a wytworzone w ich wyniku dane w postaci

elektronicznej opatrywane są kwalifikowanym podpisem elektronicznym.

2018-01-05

©Telksinoe s. 161/424

Art. 50531. § 1. Powód wnosi pisma wyłącznie za pośrednictwem systemu

teleinformatycznego.

§ 2. Jeżeli pozwany dokona wyboru wnoszenia pism procesowych za

pośrednictwem systemu teleinformatycznego, dalsze pisma w sprawie wnosi wyłącznie

za pośrednictwem tego systemu.

§ 21. Pisma wniesione za pośrednictwem systemu teleinformatycznego nie

wymagają opatrzenia ich podpisem, o którym mowa w art. 126 § 5.

§ 3. (uchylony)

§ 4. O skutkach wniesienia pisma za pośrednictwem systemu teleinformatycznego

sąd poucza pozwanego przy pierwszym doręczeniu.

§ 5. (uchylony)

§ 6. (uchylony)

Art. 50532. § 1. W pozwie powód powinien wskazać dowody na poparcie swoich

twierdzeń. Dowodów nie dołącza się do pozwu. Przepisu art. 128 nie stosuje się.

§ 2. Pozew powinien zawierać również:

1) numer PESEL lub NIP pozwanego będącego osobą fizyczną, jeżeli jest on

obowiązany do jego posiadania lub posiada go nie mając takiego obowiązku lub

2) numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku – numer

w innym właściwym rejestrze, ewidencji lub NIP pozwanego niebędącego osobą

fizyczną, który nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ew idencji,

jeżeli jest on obowiązany do jego posiadania,

3) datę wymagalności roszczenia.

§ 3. Sąd może skazać na grzywnę powoda, jego przedstawiciela ustawowego lub

pełnomocnika, który w złej wierze lub wskutek niezachowania należytej staranności

oznaczył nieprawidłowo dane, o których mowa w § 2 pkt 1 lub 2 oraz art. 126 § 2 pkt 1.

§ 4. Wraz z pozwem powód może złożyć wniosek o umorzenie postępowania

w przypadku braku podstaw do wydania nakazu zapłaty lub uchylenia nakazu zapłaty.

Art. 50533. § 1. W przypadku braku podstaw do wydania nakazu zapłaty sąd

przekazuje sprawę do sądu według właściwości ogólnej.

§ 2. Postanowienie o przekazaniu sprawy doręcza się tylko powodowi.

§ 3. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli powód wraz z pozwem złożył wniosek

o umorzenie postępowania w przypadku braku podstaw do wydania nakazu zapłaty.

2018-01-05

©Telksinoe s. 162/424

W takim przypadku sąd umarza postępowanie, orzekając o kosztach jak przy cofnięciu

pozwu.

Art. 50534. § 1. W przypadkach wskazanych w art. 5021 § 1 i 2 sąd z urzędu uchyla

nakaz zapłaty i przekazuje sprawę do sądu według właściwości ogólnej, chyba że powód

w wyznaczonym terminie usunie przeszkodę w doręczeniu nakazu zapłaty.

§ 2. Postanowienie o przekazaniu sprawy doręcza się tylko powodowi.

§ 3. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli powód wraz z pozwem złożył wniosek

o umorzenie postępowania w przypadku uchylenia nakazu zapłaty. W takim przypadku

sąd umarza postępowanie, orzekając o kosztach jak przy cofnięciu pozwu.

Art. 50535. Do sprzeciwu od nakazu zapłaty nie dołącza się dowodów.

Art. 50536. W razie prawidłowego wniesienia sprzeciwu nakaz zapłaty traci moc

w całości, a sąd przekazuje sprawę do sądu według właściwości ogólnej. W takim

przypadku nie pobiera się opłaty uzupełniającej od pozwu.

Art. 50537. § 1. Po przekazaniu sprawy do sądu według właściwości ogólnej

przewodniczący wzywa powoda wyłącznie do wykazania umocowania, o ile

stwierdzenie umocowania przez sąd nie jest możliwe na podstawie wykazu lub innego

rejestru, do którego sąd ma dostęp drogą elektroniczną, lub do przedłożenia

pełnomocnictwa, a po przekazaniu sprawy na podstawie art. 50533 § 1 lub art. 50534 § 1

przewodniczący wzywa powoda również do uiszczenia opłaty uzupełniającej od pozwu

– w terminie dwutygodniowym od dnia doręczenia wezwania pod rygorem umorzenia

postępowania. W razie nieusunięcia powyższych braków pozwu sąd umarza

postępowanie.

§ 2. W przypadku wniesienia sprzeciwu przez przedstawiciela ustawowego, organ

albo osobę wymienioną w art. 67 lub pełnomocnika przewodniczący wzywa pozwanego

wyłącznie do wykazania umocowania, o ile stwierdzenie umocowania przez sąd nie jest

możliwe na podstawie wykazu lub innego rejestru, do którego sąd ma dostęp drogą

elektroniczną, lub przedłożenia pełnomocnictwa – w terminie dwutygodniowym od dnia

doręczenia wezwania. Nieusunięcie powyższych braków nie uzasadnia odrzucenia

sprzeciwu.

Art. 50538. Rozpoznanie zażalenia na postanowienie wydane w elektronicznym

postępowaniu upominawczym następuje w składzie jednego sędziego. W postępowaniu

2018-01-05

©Telksinoe s. 163/424

toczącym się na skutek zażalenia przepisy art. 50530 § 2 i art. 50531 stosuje się

odpowiednio.

Art. 50539. W razie wniesienia skargi o wznowienie postępowania sąd przekazuje

sprawę do sądu według właściwości ogólnej. Do wznowienia postępowania właściwy jest

sąd według właściwości ogólnej.

KSIĘGA DRUGA

POSTĘPOWANIE NIEPROCESOWE

TYTUŁ I

Przepisy ogólne

Art. 506. Sąd wszczyna postępowanie nieprocesowe na wniosek; w wypadkach

wskazanych w ustawie sąd może wszcząć postępowanie także z urzędu.

Art. 507. Sprawy należące do postępowania nieprocesowego rozpoznają sądy

rejonowe, z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów

okręgowych.

Art. 508. § 1. Jeżeli właściwość miejscowa nie jest oznaczona w przepisie

szczególnym, wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania wnioskodawcy,

a w braku miejsca zamieszkania – sąd miejsca jego pobytu. Do postępowania z urzędu

właściwy jest sąd miejsca, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie będące podstawą

wszczęcia postępowania. W braku wskazanych wyżej podstaw właściwy będzie sąd dla

m.st. Warszawy.

§ 2. W wypadku gdy sąd właściwy nie może z powodu przeszkody rozpoznać

sprawy lub podjąć innej czynności albo gdy wymagają tego względy celowości, sąd nad

nim przełożony wyznaczy na posiedzeniu niejawnym inny sąd do rozpoznania sprawy

w całości lub w części.

§ 3. Wyznaczenie następuje z urzędu albo na przedstawienie sądu właściwego, albo

też na wniosek właściwego organu lub osoby zainteresowanej, po wysłuchaniu w razie

potrzeby innych osób zainteresowanych.

Art. 509. Sprawy o przysposobienie w pierwszej instancji sąd rozpoznaje

w składzie jednego sędziego i dwóch ławników.

2018-01-05

©Telksinoe s. 164/424

Art. 5091. § 1. Czynności w postępowaniu wieczystoksięgowym może wykonywać

referendarz sądowy.

§ 2. Czynności w postępowaniach należących do właściwości sądów rejonowych

prowadzących rejestry sądowe może wykonywać referendarz sądowy, z wyłączeniem

prowadzenia rozprawy.

§ 3. Czynności w sprawach z zakresu prawa spadkowego może wykonywać

referendarz sądowy, z wyłączeniem prowadzenia rozprawy, zabezpieczenia spadku oraz

przesłuchania świadków testamentu ustnego.

§ 4. Czynności w sprawach depozytowych może wykonywać referendarz sądowy,

z wyłączeniem spraw o stwierdzenie likwidacji niepodjętego depozytu.

Art. 510. § 1. Zainteresowanym w sprawie jest każdy, czyich praw dotyczy wynik

postępowania, może on wziąć udział w każdym stanie sprawy aż do zakończenia

postępowania w drugiej instancji. Jeżeli weźmie udział, staje się uczestnikiem. Na

odmowę dopuszczenia do wzięcia udziału w sprawie przysługuje zażalenie.

§ 2. Jeżeli okaże się, że zainteresowany nie jest uczestnikiem, sąd wezwie go do

udziału w sprawie. Przez wezwanie do wzięcia udziału w sprawie wezwany staje się

uczestnikiem. W razie potrzeby wyznaczenia kuratora do zastępowania

zainteresowanego, którego miejsce pobytu jest nieznane, jego wyznaczenie następuje

z urzędu.

Art. 511. § 1. Wniosek o wszczęcie postępowania powinien czynić zadość

przepisom o pozwie, z tą zmianą, że zamiast pozwanego należy wymienić

zainteresowanych w sprawie.

§ 2. Do wniosków prokuratora o wszczęcie postępowania nie stosuje się przepisów

art. 55 i 56.

Art. 5111. § 1. W postępowaniu wieczystoksięgowym oraz w postępowaniach

rejestrowych wniosek podlegający opłacie stałej, który nie został należycie opłacony,

przewodniczący zwraca bez wezwania o uiszczenie tej opłaty. W zarządzeniu o zwrocie

pisma należy wskazać wysokość należnej opłaty stałej.

§ 2. W terminie tygodniowym od dnia doręczenia zarządzenia o zwrocie pisma

z przyczyn określonych w § 1 wnioskodawca może uiścić brakującą opłatę. Jeżeli opłata

została wniesiona we właściwej wysokości, wniosek wywołuje skutek od daty

2018-01-05

©Telksinoe s. 165/424

pierwotnego wniesienia. Skutek taki nie następuje w razie kolejnego zwrotu wniosku z tej

samej przyczyny.

Art. 512. § 1. Po rozpoczęciu posiedzenia albo po złożeniu przez któregokolwiek

z uczestników oświadczenia na piśmie cofnięcie wniosku jest skuteczne tylko wtedy, gdy

inni uczestnicy nie sprzeciwili się temu w terminie wyznaczonym.

§ 2. Cofnięcie wniosku o wszczęcie postępowania jest bezskuteczne w sprawie,

której wszczęcie mogło nastąpić z urzędu.

Art. 513. Niestawiennictwo uczestników nie tamuje rozpoznania sprawy.

Przepisów o wyroku zaocznym nie stosuje się.

Art. 514. § 1. Rozprawa odbywa się w wypadkach wskazanych w ustawie.

W innych wypadkach wyznaczenie rozprawy zależy od uznania sądu. Mimo

niewyznaczenia rozprawy sąd przed rozstrzygnięciem sprawy może wysłuchać

uczestników na posiedzeniu sądowym lub zażądać od nich oświadczeń na piśmie.

§ 2. Jednakże nawet w wypadkach, gdy ustawa wymaga przeprowadzenia

rozprawy, sąd może, bez wzywania zainteresowanych do udziału w sprawie, oddalić

wniosek na posiedzeniu niejawnym, jeżeli z treści wniosku wynika oczywisty brak

uprawnienia wnioskodawcy.

Art. 515. Sąd może, stosownie do okoliczności, przesłuchać świadków i biegłych

bez przyrzeczenia oraz w nieobecności uczestników, może również zażądać od osób,

które nie są uczestnikami, złożenia wyjaśnień na piśmie.

Art. 516. Orzeczenia sądu w postępowaniu nieprocesowym zapadają w formie

postanowień, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Art. 517. Sąd uzasadnia i doręcza postanowienia stosownie do art. 357, jednakże

nie doręcza się postanowienia uczestnikowi, który będąc obecny na posiedzeniu, po

ogłoszeniu postanowienia zrzekł się jego doręczenia.

Art. 518. Od postanowień sądu pierwszej instancji orzekających co do istoty

sprawy przysługuje apelacja. Na inne postanowienia sądu pierwszej instancji,

w wypadkach wskazanych w ustawie, przysługuje zażalenie.

Art. 5181. § 1. (uchylony)

§ 2. (uchylony)

2018-01-05

©Telksinoe s. 166/424

§ 3. W razie wniesienia skargi na wpis w księdze wieczystej wpis nie traci mocy.

Rozpoznając sprawę, sąd zmienia zaskarżony wpis przez jego wykreślenie i dokonanie

nowego wpisu lub wydaje postanowienie, którym zaskarżony wpis utrzymuje w mocy

albo uchyla go w całości lub w części i w tym zakresie wniosek oddala bądź odrzuca,

względnie postępowanie umarza.

§ 3a. W postępowaniu rejestrowym o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego oraz

rejestru zastawów w razie wniesienia skargi na orzeczenie referendarza zarządzające

wpis, pozostaje ono w mocy do chwili rozpatrzenia skargi przez sąd rejonowy

rozpoznający sprawę jako sąd pierwszej instancji. Rozpoznając sprawę, sąd wydaje

postanowienie, w którym zaskarżone orzeczenie i dokonany na jego podstawie wpis

utrzymuje w mocy albo uchyla w całości lub w części i w tym zakresie wniosek oddala

bądź odrzuca, względnie postępowanie umarza.

§ 4. Skargę wnosi się do sądu w terminie tygodniowym:

1) od dnia czynności, gdy uczestnik był przy niej obecny lub był o jej terminie

zawiadomiony;

2) w innych wypadkach niż wymienione w pkt 1 – od dnia doręczenia zawiadomienia

uczestnika o dokonaniu czynności;

3) w przypadku braku zawiadomienia – od dnia dowiedzenia się o dokonaniu

czynności, z tym że w postępowaniu o wpis do Krajowego Rejestru Sądowego dla

uczestników postępowania, którym postanowienia co do istoty sprawy nie doręcza

się, termin do wniesienia skargi biegnie od daty wpisu w Rejestrze.

§ 5. (uchylony)

§ 6. (uchylony)

Art. 519. Dla uczestnika, który zrzekł się doręczenia, termin do wniesienia środka

odwoławczego biegnie od ogłoszenia postanowienia.

Art. 5191. § 1. Od wydanego przez sąd drugiej instancji postanowienia co do istoty

sprawy oraz od postanowienia w przedmiocie odrzucenia wniosku i umorzenia

postępowania kończących postępowanie w sprawie – w sprawach z zakresu prawa

osobowego, rzeczowego i spadkowego – przysługuje skarga kasacyjna do Sądu

Najwyższego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

§ 2. W sprawach z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli skarga

kasacyjna przysługuje tylko w sprawach o przysposobienie oraz o podział majątku

2018-01-05

©Telksinoe s. 167/424

wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, chyba że wartość

przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż sto pięćdziesiąt tysięcy złotych.

§ 3. W postępowaniu rejestrowym skarga kasacyjna przysługuje jedynie od

postanowień sądu drugiej instancji w przedmiocie wpisu lub wykreślenia z rejestru

podmiotu podlegającego rejestracji.

§ 4. Skarga kasacyjna nie przysługuje w sprawach dotyczących:

1) przepadku rzeczy;

2) zarządu związanego ze współwłasnością lub użytkowaniem;

3) zabezpieczenia spadku i spisu inwentarza, wyjawienia przedmiotów spadkowych,

zarządu spadku nieobjętego oraz zwolnienia wykonawcy testamentu;

4) zniesienia współwłasności i działu spadku, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia

jest niższa niż sto pięćdziesiąt tysięcy złotych;

5) likwidacji niepodjętych depozytów.

Art. 5192. § 1. Można żądać stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego

postanowienia co do istoty sprawy sądu drugiej instancji kończącego postępowanie

w sprawie, jeżeli przez jego wydanie stronie została wyrządzona szkoda, a zmiana lub

uchylenie tego postanowienia w drodze przysługujących stronie środków prawnych nie

było i nie jest możliwe.

§ 2. W wyjątkowych wypadkach, gdy niezgodność z prawem wynika z naruszenia

podstawowych zasad porządku prawnego lub konstytucyjnych wolności albo praw

człowieka i obywatela, można także żądać stwierdzenia niezgodności z prawem

prawomocnego postanowienia co do istoty sprawy sądu pierwszej lub drugiej instancji

kończącego postępowanie w sprawie, jeżeli strona nie skorzystała z przysługujących jej

środków prawnych, chyba że jest możliwa zmiana lub uchylenie postanowienia w drodze

innych przysługujących stronie środków prawnych.

Art. 520. § 1. Każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym

udziałem w sprawie.

§ 2. Jeżeli jednak uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku

postępowania lub interesy ich są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek

zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości. To samo dotyczy

zwrotu kosztów postępowania wyłożonych przez uczestników.

2018-01-05

©Telksinoe s. 168/424

§ 3. Jeżeli interesy uczestników są sprzeczne, sąd może włożyć na uczestnika,

którego wnioski zostały oddalone lub odrzucone, obowiązek zwrotu kosztów

postępowania poniesionych przez innego uczestnika. Przepis powyższy stosuje się

odpowiednio, jeżeli uczestnik postępował niesumiennie lub oczywiście niewłaściwie.

Art. 521. § 1. Jeżeli przepis szczególny inaczej nie stanowi, postanowienie

orzekające co do istoty sprawy staje się skuteczne, a jeżeli wymaga wykonania – także

wykonalne, po uprawomocnieniu się.

§ 2. Jeżeli postanowienie takie ulega z mocy ustawy wykonaniu przed

uprawomocnieniem się, sąd, który wydał postanowienie, może stosownie do okoliczności

wstrzymać jego wykonanie.

Art. 522. Postanowienia wydane w sprawie, która może być wszczęta z urzędu,

podlegają wykonaniu z urzędu.

Art. 523. Prawomocne postanowienie orzekające co do istoty sprawy nie może być

zmienione ani uchylone, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jednakże

prawomocne postanowienie oddalające wniosek sąd może zmienić w razie zmiany

okoliczności sprawy.

Art. 524. § 1. Uczestnik postępowania może żądać wznowienia postępowania

zakończonego prawomocnym postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy,

jednakże wznowienie postępowania nie jest dopuszczalne, jeżeli postanowienie kończące

postępowanie może być zmienione lub uchylone.

§ 2. Zainteresowany, który nie był uczestnikiem postępowania zakończonego

prawomocnym postanowieniem orzekającym co do istoty sprawy, może żądać

wznowienia postępowania, jeżeli postanowienie to narusza jego prawa. W takim

wypadku stosuje się przepisy o wznowieniu postępowania z powodu pozbawienia

możności działania.

Art. 525. Akta sprawy dostępne są dla uczestników postępowania oraz za

zezwoleniem przewodniczącego dla każdego, kto potrzebę przejrzenia dostatecznie

usprawiedliwi. Na tych samych zasadach dopuszczalne jest:

1) sporządzanie i otrzymywanie odpisów i wyciągów z akt sprawy;

2) otrzymywanie zapisu dźwięku albo obrazu i dźwięku z akt sprawy.

2018-01-05

©Telksinoe s. 169/424

TYTUŁ II

Przepisy dla poszczególnych rodzajów spraw

DZIAŁ I

Sprawy z zakresu prawa osobowego

Rozdział 1

Uznanie za zmarłego i stwierdzenie zgonu

Oddział 1

Postępowanie o uznanie za zmarłego

Art. 526. § 1. W sprawach o uznanie za zmarłego właściwy jest sąd ostatniego

miejsca zamieszkania zaginionego, a w braku tej podstawy – sąd wskazany w art. 508

§ 1.

§ 2. Jeżeli wskutek tego samego zdarzenia zaginęła większa liczba osób, Sąd

Najwyższy na wniosek Ministra Sprawiedliwości może wyznaczyć jeden sąd jako

wyłącznie właściwy do rozpoznania spraw będących w związku z tym zdarzeniem.

Postanowienie Sądu Najwyższego podlega ogłoszeniu w Dzienniku Urzędowym

Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.

Art. 527. Do zgłoszenia wniosku o uznanie za zmarłego uprawniony jest każdy

zainteresowany.

Art. 528. Wniosek o uznanie za zmarłego można zgłosić nie wcześniej niż na rok

przed końcem terminu, po upływie którego zaginiony może być uznany za zmarłego. Gdy

jednak uznanie za zmarłego może nastąpić po upływie roku lub krótszego niż rok terminu

od zdarzenia, które uzasadnia prawdopodobieństwo śmierci zaginionego, wniosek

o uznanie za zmarłego zgłosić można dopiero po upływie tego terminu.

Art. 529. § 1. Wniosek o uznanie za zmarłego, oprócz danych koniecznych dla

wniosku o wszczęcie postępowania, powinien zawierać:

1) imię, nazwisko i wiek zaginionego, imiona jego rodziców oraz nazwisko rodowe

matki;

2) ostatnie znane miejsce zamieszkania i pobytu zaginionego.

§ 2. Okoliczności uzasadniające wniosek należy uprawdopodobnić.

2018-01-05

©Telksinoe s. 170/424

Art. 530. § 1. Jeżeli według treści wniosku istnieją przesłanki do uznania

zaginionego za zmarłego, sąd zarządzi ogłoszenie o wszczęciu postępowania.

§ 2. Ogłoszenie o wszczęciu postępowania powinno zawierać:

1) imię i nazwisko oraz adres wnioskodawcy;

2) dane dotyczące osoby zaginionego oraz istotne okoliczności znane z akt sprawy,

które mogą przyczynić się do wykrycia zaginionego;

3) wezwanie skierowane do zaginionego, aby w oznaczonym terminie, nie krótszym

niż trzy, a nie dłuższym niż sześć miesięcy, zgłosił się, gdyż w przeciwnym razie

może być uznany za zmarłego;

4) wezwanie skierowane do wszystkich osób, które mogą udzielić wiadomości

o zaginionym, aby w powyższym terminie przekazały je sądowi.

Art. 531. § 1. Ogłoszenie o wszczęciu postępowania umieszcza się w piśmie

poczytnym na całym obszarze Państwa i podaje publicznie do wiadomości w miejscu

ostatniego zamieszkania zaginionego w sposób na tym obszarze przyjęty.

§ 2. Sąd może zarządzić zamieszczenie ogłoszenia w innych jeszcze pismach oraz

podać je do publicznej wiadomości również w inny sposób, jaki uzna za odpowiedni.

Art. 532. Dalsze postępowanie może toczyć się przed upływem terminu podanego

w ogłoszeniu, nie może jednak być zakończone wcześniej niż po upływie:

1) terminów przewidzianych w kodeksie cywilnym;

2) trzech miesięcy od ukazania się ogłoszenia;

3) miesiąca od końca terminu wyznaczonego w ogłoszeniu.

Art. 533. Przed wydaniem postanowienia uznającego zaginionego za zmarłego sąd

powinien wysłuchać w miarę możności osoby bliskie zaginionego.

Art. 534. Jeżeli w toku postępowania o uznanie za zmarłego okaże się, że śmierć

zaginionego jest niewątpliwa, sąd przeprowadzi dalsze postępowanie z urzędu według

przepisów oddziału następnego.

Oddział 2

Postępowanie o stwierdzenie zgonu

Art. 535. Do postępowania o stwierdzenie zgonu osoby, której śmierć mimo

niesporządzenia aktu zgonu jest niewątpliwa, stosuje się odpowiednio przepisy oddziału

poprzedzającego ze zmianami przewidzianymi w oddziale niniejszym.

2018-01-05

©Telksinoe s. 171/424

Art. 536. Wniosek o stwierdzenie zgonu może być zgłoszony w każdym czasie.

Art. 537. § 1. Zarządzenie ogłoszenia o wszczęciu postępowania nie jest

obowiązkowe.

§ 2. Sąd może jednak, jeżeli uzna to za celowe, zarządzić dokonanie ogłoszenia

w określony przez siebie sposób. Do ogłoszenia stosuje się wówczas odpowiednio

przepis art. 530 § 2; termin wyznaczony w ogłoszeniu nie może być krótszy niż miesiąc

ani dłuższy niż trzy miesiące.

§ 3. W wypadku przewidzianym w paragrafie poprzedzającym postępowanie nie

może być zakończone wcześniej niż po upływie miesiąca od ukazania się ogłoszenia

i dwóch tygodni od końca terminu wyznaczonego w ogłoszeniu.

Art. 538. § 1. W postanowieniu stwierdzającym zgon należy chwilę śmierci ściśle

oznaczyć, stosownie do wyników postępowania.

§ 2. Jeżeli dokładne ustalenie chwili śmierci nie jest możliwe, przyjmuje się chwilę

najbardziej prawdopodobną.

Oddział 3

Uchylenie postanowień orzekających uznanie za zmarłego lub stwierdzenie zgonu

Art. 539. Dowód, że osoba uznana za zmarłą albo której zgon został stwierdzony

pozostaje przy życiu lub że śmierć jej nastąpiła w innej chwili niż chwila oznaczona

w orzeczeniu, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu unormowanym

w niniejszym oddziale.

Art. 540. Właściwy jest sąd, który w pierwszej instancji orzekł uznanie za zmarłego

lub stwierdzenie zgonu.

Art. 541. § 1. Wniosek o uchylenie postanowienia orzekającego uznanie za

zmarłego albo stwierdzającego zgon może zgłosić każdy zainteresowany. Sąd może także

uchylić je z urzędu.

§ 2. Sąd wzywa do udziału w sprawie uczestników postępowania, w którym

zapadło postanowienie o uznaniu za zmarłego lub o stwierdzeniu zgonu.

Art. 542. W razie przeprowadzenia dowodu, że osoba uznana za zmarłą albo której

zgon został stwierdzony pozostaje przy życiu, sąd postanowienie uchyli. W wypadku

udowodnienia innej chwili śmierci niż oznaczona w postanowieniu o uznaniu za

2018-01-05

©Telksinoe s. 172/424

zmarłego, sąd uchyla postanowienie o uznaniu za zmarłego tylko wówczas, gdy

równocześnie stwierdza zgon.

Art. 543. Jeżeli osoba, którą uznano za zmarłą lub której zgon stwierdzono, zjawi

się osobiście w sądzie i wykaże swoją tożsamość, sąd niezwłocznie i bez dalszego

postępowania uchyli postanowienie orzekające uznanie za zmarłego lub stwierdzenie

zgonu.

Rozdział 2

Ubezwłasnowolnienie

Oddział 1

Przepisy ogólne

Art. 544. § 1. Sprawy o ubezwłasnowolnienie należą do właściwości sądów

okręgowych, które rozpoznają je w składzie trzech sędziów zawodowych.

§ 2. W sprawach tych właściwy jest sąd miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy

wniosek o ubezwłasnowolnienie, a w braku miejsca zamieszkania – sąd miejsca jej

pobytu.

Art. 545. § 1. Wniosek o ubezwłasnowolnienie może zgłosić:

1) małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie;

2) jej krewni w linii prostej oraz rodzeństwo;

3) jej przedstawiciel ustawowy.

§ 2. Krewni osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, nie mogą

zgłaszać tego wniosku, jeżeli osoba ta ma przedstawiciela ustawowego.

§ 3. Wniosek o ubezwłasnowolnienie częściowe można zgłosić już na rok przed

dojściem do pełnoletności osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie.

§ 4. Kto zgłosił wniosek o ubezwłasnowolnienie w złej wierze lub lekkomyślnie,

podlega karze grzywny.

Art. 546. § 1. Uczestnikami postępowania o ubezwłasnowolnienie są z mocy

samego prawa prócz wnioskodawcy:

1) osoba, której dotyczy wniosek;

2) jej przedstawiciel ustawowy;

3) małżonek osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie.

§ 2. Postępowanie toczy się z udziałem prokuratora.

2018-01-05

©Telksinoe s. 173/424

§ 3. Organizacje pozarządowe, do których zadań statutowych należy ochrona praw

osób niepełnosprawnych, udzielanie pomocy takim osobom lub ochrona praw człowieka,

mogą wstąpić do postępowania w każdym jego stadium.

Art. 547. § 1. Osobę, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, należy

wysłuchać niezwłocznie po wszczęciu postępowania; wysłuchanie powinno odbyć się

w obecności biegłego psychologa oraz – w zależności od stanu zdrowia osoby, która ma

być wysłuchana – biegłego lekarza psychiatry lub neurologa.

§ 2. W celu wysłuchania osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie,

sąd może zarządzić przymusowe sprowadzenie tej osoby na rozprawę albo wysłuchać ją

przez sędziego wyznaczonego. Na postanowienie sądu o przymusowym sprowadzeniu

osoby na rozprawę przysługuje zażalenie.

§ 3. Niemożność porozumienia się z osobą, której dotyczy wniosek

o ubezwłasnowolnienie, stwierdza się w protokole po wysłuchaniu biegłego lekarza

i psychologa uczestniczących w posiedzeniu.

Oddział 2

Doradca tymczasowy

Art. 548. § 1. Jeżeli wniosek o ubezwłasnowolnienie dotyczy osoby pełnoletniej,

sąd może na wniosek uczestnika postępowania lub z urzędu, przy wszczęciu lub w toku

postępowania, ustanowić dla niej doradcę tymczasowego, gdy uzna to za konieczne dla

ochrony jej osoby lub mienia.

§ 2. Przed ustanowieniem doradcy tymczasowego należy wysłuchać osobę, której

dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie.

§ 3. Doradcą tymczasowym należy ustanowić przede wszystkim małżonka,

krewnego lub inną osobę bliską, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie wzgląd na dobro

osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie.

§ 4. Sąd może zwrócić się do organizacji pozarządowej wymienionej w art. 546 § 3

o wskazanie osoby, która mogłaby być ustanowiona doradcą tymczasowym.

§ 5. Postanowienie o ustanowieniu doradcy tymczasowego staje się skuteczne

z chwilą doręczenia go osobie, której dotyczy wniosek. W wypadkach określonych

w art. 556 postanowienie staje się skuteczne z chwilą wydania.

2018-01-05

©Telksinoe s. 174/424

Art. 549. § 1. Osoba, dla której ustanowiono doradcę tymczasowego, ma

ograniczoną zdolność do czynności prawnych na równi z osobą ubezwłasnowolnioną

częściowo.

§ 2. Do doradcy tymczasowego stosuje się przepisy o kuratorze osoby częściowo

ubezwłasnowolnionej.

Art. 550. § 1. Postanowienie o ustanowieniu doradcy tymczasowego traci moc

z chwilą, gdy:

1) wniosek o ubezwłasnowolnienie został prawomocnie oddalony lub odrzucony albo

postępowanie umorzono;

2) na skutek orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu ustanowiony został opiekun lub

kurator.

§ 2. Sąd odwołuje doradcę tymczasowego, jeżeli ustała potrzeba dalszej ochrony

osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, lub jej mienia.

Art. 551. § 1. O ustanowieniu lub odwołaniu doradcy tymczasowego należy

z urzędu zawiadomić sąd opiekuńczy.

§ 2. Na postanowienie w przedmiocie ustanowienia lub odwołania doradcy

tymczasowego przysługuje zażalenie.

Oddział 3

Postępowanie

Art. 552. § 1. Jeżeli według wniosku ubezwłasnowolnienie ma być orzeczone

z powodu choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego, sąd przed zarządzeniem

doręczenia wniosku zażąda, w wyznaczonym terminie, przedstawienia świadectwa

lekarskiego wydanego przez lekarza psychiatrę o stanie psychicznym osoby, której

dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, lub opinii psychologa o stopniu

niepełnosprawności umysłowej tej osoby. Jeżeli ubezwłasnowolnienie ma nastąpić

z powodu pijaństwa, sąd żąda także przedstawienia zaświadczenia poradni

przeciwalkoholowej, a jeżeli ubezwłasnowolnienie ma nastąpić z powodu narkomanii –

zaświadczenia z poradni leczenia uzależnień.

§ 2. Sąd odrzuca wniosek o ubezwłasnowolnienie, jeżeli treść wniosku lub

dołączone do wniosku dokumenty nie uprawdopodobniają istnienia choroby psychicznej,

niedorozwoju umysłowego lub występowania innego rodzaju zaburzeń psychicznych

osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie albo w razie niezłożenia żądanego

2018-01-05

©Telksinoe s. 175/424

świadectwa, opinii lub zaświadczenia, chyba że złożenie takich dokumentów nie jest

możliwe.

Art. 553. § 1. Osoba, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, musi być

zbadana przez biegłego lekarza psychiatrę lub neurologa, a także psychologa.

§ 2. Opinia biegłego oprócz oceny stanu zdrowia psychicznego lub zaburzeń

psychicznych albo rozwoju umysłowego osoby, której dotyczy wniosek

o ubezwłasnowolnienie, powinna zawierać umotywowaną ocenę zakresu jej zdolności do

samodzielnego kierowania swoim postępowaniem i prowadzenia swoich spraw,

uwzględniającą postępowanie i zachowanie się tej osoby.

Art. 554. § 1. Sąd może, jeżeli na podstawie opinii dwóch biegłych lekarzy uzna to

za niezbędne, zarządzić oddanie osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie,

pod obserwację w zakładzie leczniczym na czas nie dłuższy niż sześć tygodni.

W wyjątkowych wypadkach sąd może termin ten przedłużyć do trzech miesięcy.

§ 2. Przed wydaniem postanowienia sąd wysłucha uczestników postępowania.

§ 3. Na postanowienie zarządzające oddanie do zakładu przysługuje zażalenie.

Art. 5541. § 1. Postępowanie dowodowe powinno ustalić przede wszystkim stan

zdrowia, sytuację osobistą, zawodową i majątkową osoby, której dotyczy wniosek

o ubezwłasnowolnienie, rodzaj spraw wymagających prowadzenia przez tę osobę oraz

sposób zaspokajania jej potrzeb życiowych.

§ 2. Sąd może zobowiązać osoby pozostające we wspólnocie domowej z osobą,

której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, do złożenia wykazu majątku należącego

do tej osoby oraz do złożenia przyrzeczenia. Przepisy art. 913, 915–917 stosuje się

odpowiednio.

Art. 555. Orzeczenie w przedmiocie ubezwłasnowolnienia może zapaść tylko po

przeprowadzeniu rozprawy.

Art. 556. § 1. Sąd może zaniechać doręczenia pism sądowych, wezwania lub

wysłuchania osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, jeżeli uzna to za

niecelowe ze względu na stan zdrowia tej osoby, określony w opiniach biegłego lekarza

psychiatry lub neurologa oraz psychologa wydanych po przeprowadzeniu badania. Nie

dotyczy to wysłuchania, o którym mowa w art. 547. Na postanowienie sądu przysługuje

zażalenie.

2018-01-05

©Telksinoe s. 176/424

§ 2. W wypadkach wskazanych w § 1 sąd orzekający, w celu ochrony w toku

postępowania praw osoby, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, ustanowi

kuratora, chyba że ma ona przedstawiciela ustawowego, który nie jest wnioskodawcą.

Przepisy art. 548 § 3 i 4 stosuje się odpowiednio. Na postanowienie sądu przysługuje

zażalenie.

Art. 557. W postanowieniu o ubezwłasnowolnieniu sąd orzeka, czy

ubezwłasnowolnienie jest całkowite, czy też częściowe i z jakiego powodu zostaje

orzeczone.

Art. 558. § 1. Sąd, który orzekł ubezwłasnowolnienie, zarządza z urzędu przesłanie

sądowi opiekuńczemu odpisu prawomocnego postanowienia, którym orzekł

ubezwłasnowolnienie.

§ 2. W razie oddalenia wniosku o ubezwłasnowolnienie sąd zawiadamia sąd

opiekuńczy o potrzebie ustanowienia kuratora dla osoby niepełnosprawnej.

Art. 559. § 1. Sąd uchyli ubezwłasnowolnienie, gdy ustaną przyczyny, dla których

je orzeczono; uchylenie może nastąpić także z urzędu.

§ 2. Sąd może w razie poprawy stanu psychicznego ubezwłasnowolnionego zmienić

ubezwłasnowolnienie całkowite na częściowe, a w razie pogorszenia się tego stanu –

zmienić ubezwłasnowolnienie częściowe na całkowite.

§ 3. Z wnioskiem o uchylenie albo zmianę ubezwłasnowolnienia może wystąpić

także ubezwłasnowolniony.

Art. 560. § 1. Do zaskarżania postanowień uprawniony jest sam

ubezwłasnowolniony nawet wówczas, gdy ustanowiony został doradca tymczasowy albo

kurator.

§ 2. Do środków odwoławczych wnoszonych przez osobę, której dotyczy wniosek

o ubezwłasnowolnienie, nie stosuje się art. 368. Środka odwoławczego wniesionego

przez osobę, której dotyczy wniosek o ubezwłasnowolnienie, nie odrzuca się z powodu

nieusunięcia braków formalnych.

Art. 5601. W sprawach o ubezwłasnowolnienie, o uchylenie oraz zmianę

ubezwłasnowolnienia sąd może ustanowić dla osoby, której dotyczy wniosek

o ubezwłasnowolnienie lub dla osoby ubezwłasnowolnionej, adwokata lub radcę

prawnego z urzędu, nawet bez jej wniosku, jeżeli osoba ta ze względu na stan zdrowia

2018-01-05

©Telksinoe s. 177/424

psychicznego nie jest zdolna do złożenia wniosku, a sąd uzna udział adwokata lub radcy

prawnego w sprawie za potrzebny.

DZIAŁ II

Sprawy z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli

Rozdział 1

Sprawy małżeńskie